Η Βάλλις {= είδος Αρώνιας;}, που εθεωρείτο από τους αρχαίους Έλληνες “Άνθος της Ζωής - Αθανασίας”!

Καρποί της Αρώνιας.
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το Διαδίκτυο.

Ο άνθρωπος, από τότε που δημιουργήθηκε εδώ στη γη κι εννόησε την θνητότητά του, και που βιώνει έκτοτε τα συνακόλουθά της, επιζητεί διαρκώς τη σωματική του υγεία και προσπαθεί να βρει πολύτιμα βότανα και φάρμακα για να την αποκτήσει και διατηρήσει. Κατά την εν λόγω αναζήτησή του εντόπισε - εντοπίζει διάφορα άνθη και φυτά με ιαματικές ιδιότητες και πέτυχε - πετυχαίνει να εξαλείψει με αυτά αρκετές ασθένειές του. Ένα από τ' αναφερόμενα ιαματικά άνθη και βότανα είναι και η ονομαζόμενη Βάλλις, που την εκτιμούσαν ιδιαίτερα οι αρχαίοι Έλληνες, επειδή πίστευαν ότι ήταν ελιξήριο υγείας, αναζωογόνησης και αθανασίας.

Για τη Βάλλιδα είναι καταγραμμένα τα εξής ενδιαφέροντα στο Μέγα Ετυμολογικό Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας (Etymologicon Magnum Lexicon), που χρονολογείται στον 11ο αιώνα:

Βάλλις: Είδος εστίν άνθους, ό δοκεί ποιείν αναζήν τους τεθνεώτας, ομοίως τη αρυώνη, οιονεί βίαλλίς τις ούσα, επειδή δοκεί βίον άλλον ποιείν”. (ΕΜ, τόμ. 2, σελ. 186).

Ξύλινος Σταυρός σε εξοχή της Καστοριάς.
"Ο Τίμιος Σταυρός του Κυρίου
είναι το αληθινό Δέντρο της Ζωής".

“

(= Η Βάλλις είναι ένα είδος άνθους, το οποίο θεωρείται ότι μπορεί να κάνει να ξαναζήσουν οι πεθαμένοι, όπως η Αρυώνη (η Αρώνια;), είναι δηλαδή σαν κάποια “βιαλλίδα”, επειδή πιστεύεται ότι δημιουργεί άλλη - νέα ζωή).

Για την προαναφερόμενη Αρώνια αναφέρονται και τα εξής στο Διαδίκτυο:

 “ Η Αρώνια χαρακτηρίζεται ως “ο καρπός της νιότης”, syperfood, διότι αυξάνει την ενέργεια στον οργανισμό, ενισχύει τη ζωτικότητα του σώματος και υπερνικά τις νευρικές διαταραχές και την κόπωση. Υποστηρίζεται, μάλιστα, ότι λόγω της μεγάλης περιεκτικότητας των καρπών της σε πεκτίνη βοηθά στην απορρόφηση και στην προστασία του οργανισμού από τη ραδιενέργεια.

Ο καρπός της πολύτιμης αρώνιας, είτε νωπός ή αποξηραμένος, είτε σε μαρμελάδα μπορεί να επιφέρει θετικά αποτελέσματα στον ανθρώπινο οργανισμό.

Έρευνες έχουν δείξει ότι ο καρπός της αρώνιας περιέχει υψηλά επίπεδα περιεκτικότητας σε βιταμίνη C (15-30 mg στα 100 γραμμάρια) και άλλες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία (Α, Β1, Β2, Β3, Β6, Β9, Ε, Κ, Ρ)”.

Γλάστρα με φυτό βασιλικό.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ.

Η Παλαιά Διαθήκη αναφέρει, ότι ο Θεός είχε φυτέψει στο κέντρο του επίγειου Παράδεισου το “Δέντρο της Ζωής - Αθανασίας”, που σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση ήταν μία ωραιότατη αμυγδαλιά.

Για τους Χριστιανούς “Δέντρο της Ζωής” είναι ο Τίμιος Σταυρός του Κυρίου, ενώ συμβολικό άνθος αυτής (της Ζωής - Αθανασίας) είναι ο ευλογημένος Βασιλικός, με τον οποίο τελούνται απ' τους άξιους ιερείς μας οι σωτήριοι Αγιασμοί όλης της πλάσης.

Σημείωση. Για τον Τίμιο Σταυρό ως το Δέντρο της Ζωής βλέπε:

http://fos-kastoria.blogspot.com/2016/11/1762.html

(Γιώργος Τ. Αλεξίου).

“Ο ράμνος”, το θεωρούμενο απ΄ τους Βυζαντινούς προγόνους μας “φυτό της αγνείας” !

Κλαδίσκος και καρποί ράμνου - άγνου.
         Η φωτογραφία ελήφθη απ' το διαδίκτυο.

“Ράμνος: Παρά το στερέμνιον και καρτερόν προς τας ηδονάς”.

Ο “ράμνος” είναι ένας αειθαλής και ακανθώδης θάμνος, που ονομάζεται και “άγνος”, επειδή, σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες των Βυζαντινών προγόνων μας, η κατανάλωση των καρπών του καταστέλλει τις γενετήσιες ορμές των ανθρώπων κι εξαλείφει τις ανάλογες ηδονές. Εκ του λόγου τούτου, συμβούλευαν και συνιστούσαν στους κληρικούς, ασκητές, και μοναχούς, καθώς και στους ευσεβείς λαϊκούς τής εποχής τους, να τρώνε τους μικρούς σφαιρικούς καρπούς του ράμνου, για να αποκτήσουν και διατηρήσουν την επιδιωκόμενη σωματική και ψυχική τους αγνεία και υγεία. Πίστευαν μάλιστα, ότι το πρώτο φυτό τού ράμνου το είχε φυτέψει ο αρχιπάρθενος Χριστός, για να το έχουν και χρησιμοποιούν ως “άκος ψυχής τε και σώματος” “οι την αγνείαν ασπαζόμενοι”.

Η 1η σελίδα απ' το Μέγα
  Ετυμολογικό Λεξικό.

Όλα τα παραπάνω είναι καταγραμμένα στο σημαντικό “Μέγα Ετυμολογικό Λεξικό”(Etymologikon Magnum Lexicon), που συντάχτηκε κάπου στο Βυζάντιο τον 11ο αιώνα, βάσει ανάλογων Λεξικών της Ελληνιστικής εποχής, και που εκδόθηκε στη Βενετία το έτος 1499.

Η εν λόγω καταγραφή του έχει ως εξής:

«Ράμνος: Ό και άγνον φασί διά το συγγενές. Παρά το στερέμνιον και καρτερόν προς τας ηδονάς. Όθεν και τον Ηλίαν εκ προσώπου της Ιεζάβελ φεύγοντα υπό ράμνον ελθείν, ότι των φευγόντων τον οίστρον και την γυναικός ηδονήν καταγώγιόν εστί το της αγνείας ξύλον, από του αρχιπαρθένου Χριστού πεφυτευμένον τοις την αγνείαν ασπαζομένοις» (ΕΜ, τόμ 5ος, σελ. 701).

Έχοντας αυτά υπόψη οι αναφερόμενοι ιερωμένοι, αναχωρητές και λαϊκοί φύτευαν στις αυλές των κελιών, των μοναστηριών και των οικιών τους φυτά ράμνου κι έδρεπαν και γεύονταν τους καρπούς του όταν το θεωρούσαν σκόπιμο.

Βλέπε:

1) Για το φυτό ράμνο και τις θεραπευτικές ιδιότητες των καρπών του: http://www.haniotika-nea.gr/ramnos-o-kathartikos/
2. Για το Μέγα Ετυμολογικό Λεξικό:
3. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%B1_%CE%95%CF%84%CF%85%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD
4. Για τα δέντρα της ζωής: https://www.culture.gr/DocLib/g_34044.pdf
5. Για τα φυτά του Παραδείσου: http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=491232
   (Γιώργος Τ. Αλεξίου) 

Καρποφόρο φυτό ράμνου.

Άσκητής άγιος. Τοιχογραφία
στο ναό Αγίου Γεωργίου
του Βουνού, Καστοριάς.

Ο ναός των Αγίων Αναργύρων στο Βογατσικό Καστοριάς (μέσα 19ου αιώνα).

Ο ναός των Αγίων Αναργύρων  Βογατσικού
και ο αρχάγγελος της Ωραίας θύρας του.

Το ιστορικό και όμορφο χωριό Βογατσικό Καστοριάς έχει δύο ενοριακούς ναούς, του Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου και των Αγίων Αποστόλων. Δίπλα στον δεύτερο εξ αυτών, δηλαδή στο ναό των Αγίων Αποστόλων υπάρχει ένας ακόμη αξιόλογος ναός, που είναι αφιερωμένος στους τρεις Αγίους Αναργύρους, Παντελεήμονα, Κοσμά και Δαμιανό και που αναγνωρίζεται ως κοιμητηριακός.

Ο προαναφερόμενος ναός των Αγίων Αναργύρων είναι μικρών διαστάσεων, πετρόκτιστος, ρυθμού Βασιλικής, και χρονολογείται στον 18ο αιώνα. Στο εσωτερικό του υπάρχει ένα απλό - λιτό τέμπλο, που κοσμείται από την αγιογραφημένη Θύρα της Ωραίας Πύλης του, από τρεις μεγάλες φορητές εικόνες και από αρκετά εικονίδια τής λεγόμενης Ζώνης των Αποστολικών. Η εν λόγω Θύρα της Ωραίας Πύλης φέρει στην όψη της την παράσταση του Ευαγγελισμού τής Θεοτόκου, καθώς και τις σεπτές μορφές των προφητάνακτων Δαβίδ και Σολομώντος.

Το τέμπλο του ναού Αγίων Αναργύρων
Βογατσικού.

Στα δεξιά της Ωραίας πύλης βρίσκεται η εικόνα του Ιησού Χριστού - Μεγάλου Αρχιερέως. Ο Χριστός παρουσιάζεται καθήμενος σε Δεσποτικό θρόνο, να ευλογεί με το δεξί Του χέρι και να κρατάει ανοικτό Ευαγγέλιο στο αριστερό. Στο κάτω αριστερό μέρος της εικόνας υπάρχει γραμμένο το όνομα του αγιογράφου της: “δια χειρός Αναγνώστου Ανασιλτσιώτου”.

Στην έτερη πλευρά της Ωραίας Πύλης υπάρχει η εικόνα της Παναγίας στον εικονιστικό τύπο του “Ακαθίστου Ύμνου - Ρόδον το Αμάραντον”. Η Θεοτόκος απεικονίζεται ένθρονη, ντυμένη με γαλάζιο καμίσιο και κίτρινο μαφόριο, να βαστάει στο δεξί της χέρι σκήπτρο και δύο ανοικτά βιβλία (!) και να ανακρατάει στην αριστερή της αγκάλη το μικρό Χριστό. Ο Χριστός εικονίζεται ως τριετές παιδίον με βασιλική αμφίεση (;), να ευλογεί με το δεξί χέρι και να κρατάει τυλιγμένο ειλητάριο στο αριστερό. Υπεράνω της Παναγίας κι εκατέρωθεν της τιμίας κεφαλής της εικονίζονται δύο άγιοι άγγελοι να πετούν και να έχουν στα χέρια τους ανοικτά ειλητάρια με αναγραμμένους θεομητορικούς ύμνους. Στην κάτω δεξιά γωνία της εικόνας υπάρχει αφιερωτική επιγραφή όπου αναφέρονται τα εξής: “δέησις τοις δούλοις του Θεού / ....νας και των τέκνων / αυτής εις Μνημόσυνον αυτών / έτει χιλιοστώ οκτακοσιοστώ τεσαρακοστώ πέμπτου / χειρ Αδάμ Αναγνώστου / .......”

Η εφέστια εικόνα των αγίων Αναργύρων
Κοσμά, Παντελεήμονος και Δαμιανού.

Δίπλα στην εικόνα του Χριστού Αρχιερέως είναι αναρτημένη η εικόνα των σύνναων αγίων Αναργύρων Κοσμά, Παντελεήμονος και Δαμιανού. Οι τρεις ιατροί άγιοι είναι πολυτελώς ντυμένοι, ο καθένας δε εξ αυτών κρατάει στα χέρια του ένα ιατρικό κιβωτίδιο και μία ανάλογη λαβίδα. Στο κάτω μέρος της εικόνας υπάρχει δυσανάγνωστη αφιερωτική επιγραφή.

Τέλος, στη Ζώνη των Αποστολικών του τέμπλου υπάρχουν 13 εικονίδια, παλαιότερά μας και σύγχρονα.

Απ' τα δύο Προσκυνητάρια του ναού, το μεν δεξιό είναι αφιερωμένο στον άγιο Νικόλαο κι έχει επάνω του μία παλαιά και αξιόλογη εικόνα τού εν λόγω αγίου ευλογούντα, ενώ το άλλο είναι αφιερωμένο στον πάτρωνα τού ναού άγιο Παντελεήμονα και προβάλλει μία σύγχρονή μας εικόνα του.

Συμπερασματικά, ο εξεταζόμενος ιερός ναός των τριών Αγίων Αναργύρων, Παντελεήμονος, Κοσμά και Δαμιανού, αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερα σημαντικός, διότι είναι ένας απ' τους αρχαιότερους ναούς του Βογατσικού, και διότι κοσμείται με αξιόλογες μεταβυζαντινές φορητές εικόνες.

Απολυτίκια αγίων Αναργύρων.

1. Απολυτίκιον των 20 αγίων Αναργύρων.
   Ήχος γ΄. Την Ωραιότητα.

Την εικοσάριθμον ένθεον φάλαγγα, την εξαστράπτουσαν χάριν ουράνιον, των Αναργύρων των λαμπρών, το στίφος ανευφημούμεν, ούτοι γάρ κατεβαλών, του βελίαρ την δύναμιν, πάντων τα νοσήματα, συμπαθώς εξιώμενοι, των μετ’ ευλαβείας βοώντων, δόξα Θεώ τω εν Τριάδι.

2. Απολυτίκιον αγίου Παντελεήμονος ( + 27 Ιουλίου).
   Ήχος γ'.

Αθλοφόρε άγιε, και ιαματικέ Παντελεήμον, πρέσβευε τω ελεήμονι Θεώ, ίνα πταισμάτων άφεσιν, παράσχη ταις ψυχαίς ημών.

3.  Απολυτίκιον αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού ( + 1 Νοεμβρίου).
Ήχος γ’. Θείας πίστεως.

Θείου Πνεύματος, τη χειρουργία, θεραπεύετε, παντοίας νόσους, συν Κοσμά Δαμιανέ οι Ανάργυροι, ο γαρ Σωτήρ ιατρούς υμάς έδειξεν, εις περιποίησιν πάντων και ίασιν όθεν ρύσασθε, παθών δυσαλθών και θλίψεων, τους ποθώ τω ναώ υμών προστρέχοντας.

Η δυσανάγνωστη αφιερωτική επιγραφή
στην εφέστια εικόνα των αγίων Αναργύρων.
(" Γέγραπται αύτη η εικών ..... εγράφη......").

Η Ωραία θύρα του τέμπλου.

Ο Άρχων Γαβριήλ
της Ωραίας Θύρας.

Η παναγία του Ευαγγελισμού
στην Ωραία Θύρα.

Ιησούς Χριστός ο Μέγας Αρχιερεύς.
Δεσποτική εικόνα του τέμπλου.

Η επιγραφή στην εικόνα του Χριστού Αρχιερέως.
(δια χειρός Αναγνώστου Ανασιλτσιώτου).

Η Παναγία - Ρόδον το Αμάραντον
στην εικόνα του τέμπλου.

Η αφιερωτική επιγραφή στην εικόνα της Παναγίας.
"δέησις τοις δούλοις του Θεού / ....νας και των τέκνων /
 αυτής εις Μνημόσυνον αυτών / έτει χιλιοστώ
οκτακοσιοστώ τεσαρακοστώ πέμπτου /
χειρ Αδάμ Αναγνώστου / .......'
(Την επιγραφή ανέγνωσε ο κ. Ν. Σιώκης).

Η εικόνα της Παναγίας. Λεπτομέρεια.

Η εικόνα του αγίου Νικολάου
στο δεξιό προσκυνητάρι.

Το αριστερό προσκυνητάρι,
του αγίου Παντελεήμονος

Ευσεβής ενενηκοντούτις γερόντισσα
καταγόμενη εκ Βογατσικού
ασπάζεται την εικόνα
των αγίων Αναργύρων.

Ο άγιος Παντελεήμων.
Μικρή εικόνα εντός του ναού.

Ο Απόστολος Θωμάς.
Εικόνα στα Αποστολικά.

Ο πλησιόχωρος ναός των Αγίων Αποστόλων
Βογατσικού. Μερική του άποψη.

Το όμορφο κωδωνοστάσιο του ενοριακού ναού
Αγίων Αποστόλων Βογατσικού.

Ο ενοριακός ναός Αγίων Αποστόλων Βογατσικού.

Η ιδρυση, κατά τους βυζαντινούς χρόνους, της ιεράς μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Δρυόβουνου Κοζάνης {+ 6 Αυγούστου}.

Ο ιερός ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
 (έτ. 1592) στο μοναστήρι του Δρυόβουνου.

Η ιερά μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Δρυόβουνου Κοζάνης ιδρύθηκε, σύμφωνα με την τοπική παράδοση και τις υπάρχουσες σχετικές ενδείξεις, κατά τη βυζαντινή εποχή, από Ασκητές και Μοναχούς, που εγκαταβίωναν στο κοντινό της ασβεστολιθικό βουνό Σαρακίνα. Το εν λόγω βουνό, που εκτείνεται από την Κορησό κι έως το Βογατσικό, αποτελούσε κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους το ιδιότυπο “Άγιον Όρος” των όμορων περιοχών Καστοριάς και Βοΐου.

Στις βουνοκορφές και στις σπηλιές της Σαρακίνας, όπως δηλώνουν οι υπάρχουσες ονομασίες τους, διέμεναν τότε και ασκούνταν αρκετοί μοναχοί και αναχωρητές της Ορθοδοξίας. Συγκεκριμένα, η υψηλότερη κορυφή της Σαρακίνας (υψ. 1386 μ.) ονομάζεται “Άι-Δονάτος”, ενώ μία άλλη κοντινή της βουνοκορφή έχει την ονομασία “Καλόγερος”. Επίσης, το μεγαλύτερο σπήλαιο τού αναφερόμενου βουνού, που βρίσκεται προς τη μεριά του Γέρμα και που “φιλοξενεί” εντός του τον ξακουστό σπηλαιώδη ναό της Αγίας Τριάδος, φέρει την ονομασία “Σπηλιά της Άι-Τριάδας”, ενώ ένα δεύτερο και απρόσιτο σπήλαιο, που υπάρχει πλησίον τού προαναφερόμενου, ονομάζεται “Σπηλιά του Παπά”. Ένα τρίτο σπήλαιο, το οποίο ανήκει στην Ενορία Αμπελοκήπων Καστοριάς, λέγεται του Αγίου Νικολάου κι έχει εντός του έναν ομώνυμο ναΐσκο. Τέλος, η νότια περιοχή της Σαρακίνας φέρει την ονομασία “Καλόγρια”, η δε πηγή που αναβλύζει εκεί ονομάζεται “Καλογερικό πηγάδι”.

 Οι Ασκητές και οι Μοναχοί, λοιπόν, της Σαρακίνας μετακινήθηκαν απ' αυτήν, για δικούς τους λόγους, ίσως κατά το έτος 1101, σίγουρα δε κατά το 1592, και μετέβησαν στο γειτονικό της δασωμένο βουνό του Δρυόβουνου (υψ. 1000 μ.), όπου ίδρυσαν τη θεματική ιερά μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού, τη γνωστή στους περίοικους ως “Η Άι-Σωτήρα”. Έκεί έκτισαν τότε και τον υπάρχοντα ιερό ναό, που αποτελεί μέχρι σήμερα το σεπτό Καθολικό της υπόψη μονής.

Γιώργος Τ. Αλεξίου

Τηλεάποψη της ιεράς μονής Μεταμορφώσεως
 του Σωτήρος Δρυόβουνου Κοζάνης.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1) Για την ιερά μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Δρυόβουνου βλέπε:

https://fos-kastoria.blogspot.com/2014/08/6-2014.html?spref=fb

2) Για το βουνό Σαρακίνα Καστοριάς ως μοναστικό κέντρο βλέπε:

http://fos-kastoria.blogspot.com/2014/01/blog-post_21.html

Η εφέστια και προσκυνηματική εικόνα
 της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο
ομώνυμο μοναστήρι του Δρυόβουνου.

Πτέρυγα κελιών της ιεράς μονής.

Ο ξενώνας του μοναστηριού.

Το μοναστήρι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
Δρυόβουνου και στο βάθος η νότια απόληξη
του όρους Σαρακίνα.

Ο δάσκαλος Γιώργος Τ. Αλεξίου
στην είσοδο του μοναστηριού.

Το κωδωνοστάσιο της μονής.

Ο εξώστης του Μοναστηριού.

Το μοναστήρι του Δρυόβουνου.
Στο βάθος το οροπέδιο του Βοΐου και μακρυά
η οροσειρά της Πίνδου.

Βιωματική επίσκεψη δασκάλου στο αρχαίο Νεκρομαντείο της Εφύρας και στον ποταμό Αχέροντα Θεσπρωτίας. 22 Ιουλίου 2018.

Τωρινή μερική άποψη του Νεκρομαντείου Εφύρας.

Την Κυριακή 22 Ιουλίου 2018, ο δάσκαλος Γιώργος Τ. Αλεξίου επισκέφτηκε το αρχαίο Νεκρομαντείο της Εφύρας Θεσπρωτίας, καθώς και τον περίφημο ποταμό Αχέροντα, εκπληρώνοντας έτσι μία παλαιά κι έντονη επιθυμία του. Φωτογραφίες απ' την εν λόγω βιωματική επίσκεψή του παρουσιάζονται εδώ.

ΕΠΙΜΕΤΡΟΝ

Ετυμολογικόν Μέγα (Thomas Gaisford S.T.P.):

Αχέρων: Ο εν Άδου ποταμός, παρά το εστερήσθαι χαράς τους εκεί κατιόντας.

Αχερουσία: λίμνη εστί,

“ένθα μεν εις Αΐδαο καταβάτις εστί κέλευθος,

ακμή τε προβλής αχερουσιάς υψόθι τείνει”.

Αχερωίς: Η λεύκη το δένδρον παρά τον Αχέροντα ποταμόν. Φασί γαρ τον Ηρακλέα επί τον Κέρβερον κατελθόντα, και παρά τω Αχέροντι πεφυκώς το δένδρον εωρακότα, ησθήναι επ' αυτώ, και ανενεγκείν, και παρά τον Αχέροντα Αχερωίδα καλείσθαι, ίν' ή Αχεροντίς, και κατά συγκοπήν και έκτασιν το ο εις ω, Αχερωίς.

Η σύγχρονη είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο
 του Νεκρομαντείου.

Κωκυτός (παραπόταμος του Αχέροντος): Ο κατά Άδην ποταμός, από του τα άχη (= λύπες) εις αυτόν χείσθαι, χοαχυτός, χωχυτός.

1) Βλέπε για τον Αχέροντα ποταμό:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%87%CE%AD%CF%81%CF%89%CE%BD

2) βλέπε για το Νεκρομαντείο του Αχέροντα:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B5%CE%BA%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%BF_%CE%91%CF%87%CE%AD%CF%81%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1

3) Βλέπε για την αρχαία πόλη Εφύρα Θεσπρωτίας:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%86%CF%8D%CF%81%CE%B1_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%AF%CE%B1%CF%82

Άλλη άποψη του Νεκρομαντείου.

Ο δάσκαλος Γιώργος Τ. Αλεξίου
επισκέπτης στο Νεκρομαντείο.

Ο λαβύρινθος στην είσοδο της κρύπτης του Μαντείου.

Ο μεταβυζαντινός ναός του Προδρόμου, που εκτίσθη
 εσκεμμένως (;) υπεράνω της υπόγειας ιεράς κρύπτης
 του Νεκρομαντείου.

Ο μεταβυζαντινός ναός του Τιμίου Προδρόμου
στο κέντρο του αρχαίου Νεκρομαντείου.

Πιθάρια αποθήκευσης προσφορών
σε αίθουσα του Μαντείου.

Ο Γιώργος Αλεξίου στέκεται συγκλονισμένος
στην υπόγεια ιερά Κρύπτη του Νεκρομαντείου.

Παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας του Κυρίου.
 Ο Τίμιος Πρόδρομος εικονίζεται στ΄ αριστερά
του Χριστού, να δέεται για τις ψυχές των ανθρώπων.

Ο Αχέρων ποταμός στις εκβολές του.

Ο λόφος - ακρόπολη της αρχαίας Εφύρας,
όπου βρίσκονται τα ερείπιά της.

Η οδός απ' το Νεκρομαντείο προς τα ερείπια
της αρχαίας Εφύρας που φαίνονται στο βάθος.