Το Καββάδι. Το επίσημο ένδυμα των γυναικών τού Γέρμα Καστοριάς πριν περίπου απ’ το έτος 1920, το οποίο ήταν παρόμοιο με το αντίστοιχο ένδυμα των γυναικών Κωσταραζίου.

 

    Οι γυναίκες του Γέρμα είχαν ως επίσημο ένδυμά τους, πριν περίπου απ’ το έτος 1920, το λεγόμενο Καββάδι, που ήταν παρόμοιο με το  καββάδι που φορούσαν οι γυναίκες του γειτονικού Κωσταραζίου. Για το εν λόγω ένδυμα Καββάδι γράφει τα εξής η Βικιπαίδεια:

«Το καβάδι είναι μακρύ ένδυμα το οποίο είναι ανοικτό κατακόρυφα ή σταυρωτό. Τα μανίκια του ποικίλλουν, άλλοτε είναι στενά και άλλοτε πλατιά. Φοριόταν κατά τα παλιότερα χρόνια, συνήθως πάνω από τη βράκα και το πουκάμισο και ήταν φτιαγμένο από ριγωτό βαμβακερό ή στολισμένο με χρυσάφι ύφασμα...

Το καβάδι, αν και ανατολίτικης προέλευσης, εισήχθη στον ελλαδικό και μικρασιατικό χώρο από τη βυζαντινή περίοδο και κατά το παρελθόν ενσωματώθηκε στις παραδοσιακές ενδυμασίες αρκετών περιοχών, όπως στα Δωδεκάνησα, στην Αττική, στη Μακεδονία, στον Πόντο, στην Καππαδοκία κλπ.»

    Περί το έτος 1920 έγινε γνωστό στον Γέρμα και αποτέλεσε το επίσημο φόρεμα των γυναικών τού χωριού κατά την επόμενη 20ετία το λεγόμενο «Εντόπιο». Το φόρεμα αυτό  ήταν πιο εύκολο στη κατασκευή απ’  ότι το καββάδι,  γινόταν από απλό χρωματιστό ύφασμα και προσέδιδε στη γυναίκα επιβλητικότερη εμφάνιση. Το καββάδι συνέχισε να φοριέται απ’ τις γυναίκες που το κατείχαν έως το έτος 1940 περίπου. Μερικές Γερμανιώτισσες όμως, που στα νιάτα τους για οικονομικούς  λόγους δεν είχαν αγοράσει "εντόπιο", φορούσαν εξ ανάγκης το καββάδι τους όταν πήγαιναν στην εκκλησία έως το έτος 1965 περίπου.

    Σήμερα υπάρχουν φυλαγμένα στα σεντούκια αρκετών Γερμανιωτών καββάδια των γυναικών προγόνων τους, τα οποία ήταν – είναι ολόιδια με αυτά του γειτονικού Κωσταραζίου, ίσως και άλλων κοντινών του χωριών, καθόσον είχαν κατασκευαστεί απ’ τους ίδιους ράφτες.

Σημειώσεις.

1) Ο γνωστός συγγραφέας Χρίστος Γεωργίου περιγράφει ως εξής το καββάδι τού Γέρμα στο αξιόλογο βιβλίο του «Το Γλωσσικό Ιδίωμα Γέρμα Καστοριάς» έκδ. Ε.Μ.Σ., Θεσσαλονίκη 1962. Σελ. 74:

«Καββάδ’. Είδος ενδύματος γυναικείου, που κατασκευάζεται με βαμβάκι, όπως το εφάπλωμα».

    2) Οι κάτοικοι του Κωσταραζίου Καστοριάς, προς τιμήν τους,  διαπίστωσαν κι εκτίμησαν  εγκαίρως, και πρόβαλλαν και προβάλλουν δεόντως την ενδυματολογική ομορφιά και  τη λαογραφική σημασία και αξία του τοπικού τους ενδύματος “Καββάδι”, διαφύλαξαν και συντήρησαν τα καββάδια που είχαν απ’  τις γυναίκες  προγόνους τους,  κατασκευάζουν καινούργια οσάκις τα χρειάζονται, τα φορούν σε θρησκευτικές κι εθνικές γιορτές και σε πολιτιστικές εκδηλώσεις, και τα κάνουν έτσι ευρέως γνωστά ως προς το σχέδιο και την ομορφιά τους.

3) Σε αντίθεση με τους αξιέπαινους Κωσταραζινούς, οι γείτονές τους Γερμανιώτες δυστυχώς δεν διέγνωσαν και δεν αναγνώρισαν την πολιτιστική σημασία και αξία τού ενδύματος “καββάδι” των γυναικών του χωριού τους, το  απαξίωσαν τελείως και γι’ αυτό σήμερα σώζονται - εάν σώζονται -- ελάχιστα καββάδια σε σπίτια του Γέρμα.

Δύο τοιχογραφημένες εικονίσεις με πολύ σημαντικό περιεχόμενο στον μεταβυζαντινό ναό τού Αγίου Νικολάου τού Καρύβη Καστοριάς, έτ. 1711.

     Ο ναός τού Αγίου Νικολάου του Καρύβη που βρίσκεται στην παραδοσιακή συνοικία Ντολτσό τής Καστοριάς οικοδομήθηκε και αγιογραφήθηκε κατά το έτος 1711.  Εντός του σώζονται, ένα υπέροχο ξυλόγλυπτο και χρωματισμένο τέμπλο, καθώς κι αρκετές αξιοπρόσεκτες τοιχογραφίες τής ίδιας εποχής. Το θεολογικό περιεχόμενο των αναφερόμενων τοιχογραφιών είναι υψηλό, η διατήρησή τους όμως είναι δυστυχώς μέτρια.

    Δύο απ’ τις εν λόγω τοιχογραφίες, που βρίσκονται μαζί με αρκετές άλλες  εν σειρά στον ανατολικό τοίχο τού Αγίου Βήματος τού υπόψη ναού, εξετάζονται ακολούθως. Πρόκειται για τις τοιχογραφίες, τής πρόσκλησης στη Θεία Κοινωνία και τής Παραβολής των Βασιλικών Γάμων,  ( Ματθ. κβ’, 1 - 14).

1) Η τοιχογραφία τής πρόσκλησης στη Θεία Κοινωνία είναι συμβολική και αντιπροσωπευτική τής Θείας Λειτουργίας που τελείται κατά την διάρκεια όλων των αιώνων στους ναούς  τής Ορθόδοξης Εκκλησίας όλης της γης.  Στην τοιχογραφία αυτή εικονίζονται δύο Άγγελοι με φωτοστέφανα  και με χλαμύδα ριγμένη στην πλάτη τους,  να στέκονται όπισθεν μίας  Αγίας Τράπεζας  με κιβώριο, να κρατούν υψωμένο στο χέρι τους ένα Άγιο Ποτήριο εμπεριέχον τη Θεία Κοινωνία, δηλαδή το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, και να το δεικνύουν και προτείνουν στους Χριστιανούς  που βρίσκονται εκατέρωθεν αυτής (τής Αγίας Τράπεζας).

    Η περιγραφόμενη παράσταση τής πρόσκλησης στη Θεία Κοινωνία συνδέεται νοηματικώς και θεολογικώς με την παραπλεύρως της ευρισκόμενη τοιχογραφία τής  Παραβολής των Βασιλικών Γάμων, καθόσον η Θεία Λειτουργία αποτελεί, κατά τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας,  το συμπόσιο των Βασιλικών Γάμων, στο οποίο μετέχουν προληπτικά και πραγματικά εδώ στη γη όλοι οι πιστοί που κοινωνούν επαξίως το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Το περιεχόμενο τής  εν λόγω σπουδαίας Παραβολής έχει ως ακολούθως.

2)  Ένας Βασιλιάς {: υπονοείται ο Θεός) πάντρευε τον γιό του κι  ετοίμασε γι’ αυτό το χαρμόσυνο  γεγονός  ένα μεγάλο και πλούσιο συμπόσιο {: υπονοείται η Βασιλεία των Ουρανών). Κατόπιν προσκάλεσε δύο φορές πολλούς επιφανείς συμπολίτες του να προσέλθουν στο  συμπόσιο.  Όλοι όμως οι καλεσμένοι του αρνήθηκαν την πρόσκληση, προβάλλοντας διάφορες κοσμικές δικαιολογίες (χωράφια, ζώα, γάμους). Κατόπιν τούτου ο οικοδεσπότης οργίστηκε κι έστειλε τους υπηρέτες του να τιμωρήσουν τους ακατάδεκτους συμπολίτες του, προσκάλεσε δε αμέσως στο παρατιθέμενο γαμήλιο τραπέζι τους φτωχούς, τους αναπήρους και τους περιθωριοποιημένους ανθρώπους τής κοινωνίας, που προσήλθαν προθύμως και απόλαυσαν τα εκλεκτά εδέσματά του.

    Όμως,  μεταξύ αυτών που μετείχαν στο βασιλικό Συμπόσιο υπήρξε κι ένας που είχε προσέλθει χωρίς το απαραίτητο ένδυμα γάμου {:  χωρίς την απαραίτητη προετοιμασία τής βιοτής και της ψυχής του για την είσοδο και μετοχή του στην Ουράνια Βασιλεία). Αυτόν τον εντόπισε ο οικοδεσπότης Βασιλιάς και για την απαράδεκτη αμέλειά του θύμωσε πολύ, τον πέταξε έξω και τον τιμώρησε σκληρά.

    Στην προαναφερόμενη  εικαστική απόδοση τής εξεταζόμενης Παραβολής των Βασιλικών Γάμων παρουσιάζεται ένας πλούσιος οικοδεσπότης με βασιλική αμφίεση και με ανάλογο στέμμα στην κεφαλή του, να στέκεται  πίσω από ένα τραπέζι δείπνου με πολλά εδέσματα, που γεύονται οκτώ καλεσμένοι επίσης με στέμματα κι ενδύματα γάμου, οι οποίοι κάθονται ολόγυρα σ’ αυτό (στο τραπέζι). Τον οικοδεσπότη υπηρετούν τέσσερις άγγελοι με πτερά κι ένας υπηρέτης του.

    

    Στην κάτω δεξιά γωνία της παράστασης είναι ζωγραφισμένο ένα σπήλαιο με δύο ανθρώπους εντός του {: πρόκειται γι’ αυτούς που προσήλθαν στον Βασιλικό Γάμο χωρίς το απαραίτητο ένδυμα), οι οποίοι εικονίζονται πεσμένοι μπρούμυτα και με ευτελή ενδυμασία. Τους ανθρώπους αυτούς τους λογχίζουν δύο άγγελοι που στέκονται όρθιοι επάνω από το υπόψη σπήλαιο.

    Το παρόν κείμενο θα κλείσει με το ψυχοσωτήριο συμπέρασμα που αναφέρθηκε κι επισημάνθηκε από τον Κύριο και που προκύπτει απ’ την εξέταση τής παραβολής των Βασιλικών Γάμων : «Πολλοί εισί κλητοί, ολίγοι δε εκλεκτοί», δηλαδή, «πολλοί είναι οι προσκεκλημένοι στη βασιλεία του Θεού, αλλά ολίγοι είναι οι εκλεκτοί, που δέχονται με ευγνωμοσύνη την ανάλογη πρόσκληση και προετοιμάζονται όπως πρέπει για την είσοδό τους σ’ αυτήν (στη βασιλεία του Θεού)», ( Ματθ. κβ’ 14).

Κείμενο Γιώργου Τ. Αλεξίου.

 

Αναγκαία κι επιτακτική η διάκριση ανάμεσα στην κοσμική / πολιτική εξουσία και στη θρησκευτική / πνευματική τοιαύτη. Οι εχέφρονες Αρχιερείς δεν αναμιγνύονται σε ενδοορθόδοξες διαμάχες και πολεμικές αναμετρήσεις.

 

    Οι απευκταίες διαμάχες και πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ Ορθόδοξων λαών και κρατών,  όπως είναι αυτές που διεξάγονται σήμερα στη μαρτυρική ορθόδοξη Ουκρανία, δημιουργούνται, διαχειρίζονται και συντηρούνται, κατά κανόνα,  απ’ τον “Καίσαρα”, δηλαδή από αθεόφοβους πολιτικούς αξιωματούχους των αντίστοιχων κρατών. Ως εκ τούτου, στους αναφερόμενους πολιτικούς ανήκει, και  ορθώς αποδίδεται σ' αυτούς από  τον πιστό λαό, η αποκλειστική ευθύνη τής έναρξης και τής διεξαγωγής των εν λόγω συγκρούσεων,  και απ’ τους ίδιους πολιτικούς πρέπει όλοι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί να απαιτούμε τον τερματισμό τους.

    Η ανάμειξη Αρχιερέων τής Ορθόδοξης Εκκλησίας σε ενδοορθόδοξες συγκρούσεις ως οι προαναφερόμενες τούς καθιστά μέρος αυτού του  προβλήματος,  επιφυλάσσει δε και προκαλεί  στους ίδιους Αρχιερείς και στο υπ’ αυτών  χριστεπώνυμο πλήρωμα πολλά και μεγάλα δεινά,  σαν τα  δεινά  που προκάλεσε στη Δυτική Μακεδονία η ανάλογη ανάμειξη Κληρικών στον Μακεδονικό Αγώνα {έτ. 1904 – 1908).  

Γιώργος Τ. Αλεξίου  

Ορισμένα τινά απ’ τα πολλά σωστά και νόμιμα που επιτρέπεται μεν να πράττουν οι αξιωματούχοι τής Εκκλησίας και τής Πολιτείας, που όμως δεν τους συμφέρει να τα πράττουν.

 

«Πάντα μοι έξεστιν αλλ' οὐ πάντα συμφέρει» (Α΄ Κορ. 6,12).

1)     Φωτογραφίσεις Αξιωματούχων με διάφορα πρόσωπα και σύνταξη και επίδοση συστατικών επιστολών τους γι’ αυτά.

    Οι Εκκλησιαστικοί και πολιτικοί αξιωματούχοι δεν είναι φρόνιμο να φωτογραφίζονται με οποιονδήποτε άνθρωπο τούς το ζητήσει. Μπορεί ο εν λόγω άνθρωπος να υποπέσει αργότερα σε κάποιο σοβαρό ηθικό ή νομικό παράπτωμα και οι εφημερίδες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να αναρτήσουν αυτήν τη συγκεκριμένη φωτογραφία τους και να τη συνοδεύσουν με την τυχόν υπάρχουσα συστατική επιστολή τού Αξιωματούχου προς (για) τον εν λόγω άνθρωπο.

Επίσης, οι αξιωματούχοι πρέπει να προσέχουν πολύ το φόντο τού χώρου όπου φωτογραφίζονται. Μπορεί να ληφθεί μία φωτογραφία τους, στην οποία να εμφανίζεται στα νώτα τους ή υπεράνω τής κεφαλής τους η καρικατούρα κάποιου ακατάλληλου εμβλήματος, συμβόλου, τοπόσημου κ.ά.

...................................

2)     Θερινή διαμονή φιλοχρήματου λαϊκού ανθρώπου σε Μοναστήρι τού Αγίου Όρους.

Αφήγηση ψευτοθεοσεβούμενου:

«Κάθε καλοκαίρι μεταβαίνω τάχα ως ευλαβικός προσκυνητής και με ανάλογη συστατική επιστολή σε κάποιο μοναστήρι τού Αγίου Όρους, φιλοξενούμαι στο καλύτερο κελί του, “αράζω” εκεί 10 ημέρες, με υπηρετούν “τα Καλογέρια” του, και γενικώς την περνάω σαν βασιλιάς...» !

....................................

3)     Παράπονο απ’ τον πατέρα ενός μοναχού ευρισκόμενου στο Άγιο Όρος:

«Εμείς δάσκαλε, στείλαμε τα παιδιά μας στο Άγιον Όρος για να γίνουν Μοναχοί και όχι ξενοδοχοϋπάλληλοι ! Ποιο ξενοδοχείο στην Ελλάδα φιλοξενεί 23 χιλιάδες άτομα το χρόνο;».

......................................

4)     Τραπεζώματα ανώτερων κληρικών και “συνεργατών” τους

σε μοναστήρια.

Αφήγηση λαϊκού “Μοναστηριάρχη” {: Ευσεβής Χριστιανός βοηθός τής Μονής}:

    "Οι κατάκοπες αδελφές τής (τάδε) ιεράς μονής παρέθεσαν (πριν από μερικά χρόνια) γεύμα σε ανώτερο κληρικό, ο οποίος όμως τις επέπληξε επειδή δεν κάλεσαν στο γεύμα και ορισμένους “παντελονάδες” υποκριτές ”συνεργάτες” του για να συμφάγουν μ’ αυτόν !...".

Γιώργος Τ. Αλεξίου

Η ορθή επιλογή απ’ τους Αξιωματούχους τής Πολιτείας μας και τής Εκκλησίας των συνεργατών τους.

     

    Οι αξιωματούχοι τής Πολιτείας μας  και τής εκκλησίας επιτρέπεται – επιβάλλεται να προσλαμβάνουν και να έχουν ως συνεργάτες και βοηθούς τους στο σοβαρότατο έργο που επιτελούν αποκλειστικώς και μόνον ικανούς και τίμιους ανθρώπους. Οι άνθρωποι αυτοί πρέπει επιπλέον και απαραιτήτως να αναγνωρίζονται ως τέτοιοι και να είναι απολύτως αποδεκτοί και από τον λαό, που έχει αλάνθαστο κριτήριο. Εάν κάποιος απ’ τους εν λόγω συνεργάτες, ειδικώς των Μητροπολιτών, είναι "υποκριτής θεοσεβούμενος”, συμφεροντολόγος και “άγιος φιλάργυρος", ή υποπέσει σε ένα σοβαρό παράπτωμα, επιβάλλεται ν’ απομακρυνθεί αμέσως απ’ τη θέση του, για να μην ισχύσει αυτό που αναφέρει ο αρχαίος ποιητής Θέογνις: «Ήν δὲ κακοίσιν συμμίσγης, απολείς και τον εόντα νόον», δηλαδή, «Αν συναναστρέφεσαι με κακούς, πονηρούς και συμφεροντολόγους ανθρώπους, θα χάσεις και το δικό σου μυαλό (τη δική σου λογική και φρόνηση)».

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Οι προσκυνηματικές εκδρομές είναι λίαν ψυχωφελείς κι επιθυμητές, ενέχουν όμως και σοβαρούς κινδύνους, κυρίως για τους διοργανωτές και τους επικεφαλής τους όταν είναι κληρικοί.

 

    Όλες οι καλοπροαίρετες εκδρομές κι εκδρομικές επισκέψεις, ατομικές και ομαδικές, Συλλόγων, Ομάδων, Ενοριών κ.ά. είναι ωφέλιμες και λυσιτελείς για τους (στους) συμμετέχοντες κι ένεκα τούτου είναι λίαν επιθυμητές απ’ αυτούς. Βεβαίως, σε όλες τις επισκέψεις κι εκδρομές καραδοκεί πάντα ο κίνδυνος κάποιου σχετικού ατυχήματος. Εάν δε “κακή τη τύχη” συμβεί  ένα αντίστοιχό τους ατύχημα, ο παθών εκδρομέας ή κάποιος συγγενής του, θα αναζητήσει, ως συνήθως, και θα εντοπίσει τον διοργανωτή και τον υπεύθυνο τής εκδρομής, θα επιρρίψει σ’ αυτούς το ανάλογο φταίξιμο, και θα τους ζητήσει τις δικαιούμενες αποζημιώσεις, κ.λ.π., κ.λ.π. Για τον λόγο αυτόν, ο γράφων Γιώργος Τ. Αλεξίου έχει τη στέρεα και αναντίρρητη άποψη, ότι ειδικώς οι προσκυνηματικές επισκέψεις κι εκδρομές των Ενοριών πρέπει να διοργανώνονται από έναν ικανόν προς τούτο πιστόν λαϊκόν ενορίτη, που θα είναι και ο επικεφαλής τους, καθότι, αν την οργανώσει και ηγηθεί αυτής ένας Κληρικός, όποιος κι αν είναι αυτός, και συμβεί κάποιο θανατηφόρο ατύχημα, ο εν λόγω Κληρικός θα αντιμετωπίσει σίγουρα  μεγάλο πρόβλημα απ’ τους Χριστιανούς τής ενορίας του, και όχι μόνον.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Σημείωση.

    Χαρακτηριστικό παράδειγμα τραγικού δυστυχήματος σε προσκυνηματική επίσκεψη αποτελεί η πτώση την 11η Σεπτεμβρίου 2004 στρατιωτικού ελικοπτέρου Σινούκ σε θαλάσσια περιοχή νοτίως του Αγίου Όρους, στο οποίο κατευθυνόταν, που είχε ως αποτέλεσμα (η πτώση) το θάνατο 17 επιβαινόντων σ΄ αυτό, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ελληνορθόδοξος Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πέτρος.

Περί των Κληρικών που οδηγούν αυτοκίνητο και που μεταφέρουν τους επιβάτες του.

 «Πάντα μοι έξεστιν αλλ' οὐ πάντα συμφέρει» (Α΄ Κορ. 6,12).

    Όπως όλοι οι άνθρωποι, έτσι και οι Κληρικοί τής αγίας Εκκλησίας μας, έχουν το νόμιμο δικαίωμα να αποκτούν αυτοκίνητο, να το οδηγούν οι ίδιοι και να μεταφέρουν μ΄ αυτό επιβάτες. Βεβαίως,  οι Κληρικοί που προβαίνουν σ’ αυτές τις επιτρεπόμενές τους ενέργειες διατρέχουν τον συνεχή κίνδυνο θανατηφόρου ατυχήματος, αυτόν ακριβώς που διατρέχουν όλοι οι οδηγοί τροχοφόρων οχημάτων. Ο αναφερόμενος κίνδυνος όμως, δυστυχώς, είναι για τους κληρικούς πολύ μεγαλύτερος απ’ τον κίνδυνο που αντιμετωπίζουν από (για) ανάλογο ατύχημα οι λαϊκοί Χριστιανοί. Συγκεκριμένως, εάν κάποιος Κληρικός από απροσεξία χτυπήσει με το αυτοκίνητό του και φονεύσει άθελά του έναν άνθρωπο δημιουργείται αυτομάτως, συν τοις άλλοις, και σοβαρότατο κώλυμα στην ιεροσύνη του. Ο εν λόγω άτυχος κληρικός χάνει την απαραίτητη πνευματική καθαρότητα τέλεσης τής Θείας Ευχαριστίας και των λοιπών Ιερών Μυστηρίων, αποσχηματίζεται και επιστρέφει στην τάξη των λαϊκών. Επομένως, επιτρέπεται μεν στον Κληρικό να οδηγεί αυτοκίνητο, αλλά μάλλον δεν τον συμφέρει να το κάνει αυτό.

Γεώργιος Τ. Αλεξίου.

Σημείωση.

Οι Χριστιανοί τής Καστοριάς θυμούνται πάντα με συγκίνηση τον μακαριστό Μητροπολίτη τους Γρηγόριο τον Β΄ Μαΐστρο (1974 – 1985), ο οποίος την 30η Μαΐου 1985, οδηγώντας ο ίδιος το αυτοκίνητό του πηγαίνοντας προς την Αθήνα, κι έχοντας συνεπιβάτη κάποιον συμπατριώτη του, βρήκε τραγικό θάνατο σε τροχαίο δυστύχημα. Τον έκλαψαν τότε και τον κλαίνε μέχρι σήμερα όλοι οι Καστοριανοί.