Ο Σταυρός τού Χριστού μεγαλύνει τους Ιερωμένους μας, ενδυναμώνει τους πολιτικούς άρχοντες και φωτίζει πνευματικώς τους πιστούς Χριστιανούς.

 

Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί καθ’ όλη τη διάρκεια τής εκάστοτε πένθιμης περιόδου τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής προσδοκούμε κι ετοιμαζόμαστε να βιώσουμε την ανάμνηση των γεγονότων τής αντίστοιχης Μεγάλης Εβδομάδος, ώστε να υποδεχτούμε αξίως το Άγιο Πάσχα. Για να το πετύχουμε αυτό πράττουμε τα εξής. Προσπαθούμε και αγωνιζόμαστε να καθαρίσουμε, το σώμα μας με τη νηστεία, το πνεύμα μας με την εγκράτεια, και την ψυχή μας με τα δάκρυα μετάνοιας για τις τυχόν ανομίες και αμαρτίες μας. Οι αμαρτίες μας αυτές είναι, κατά περίπτωση, εκούσιες ή ακούσιες, εν γνώσει ή εν αγνοίᾳ μας, “εν παραβάσει τε και παρακοή”.

Ειδικώς για τις εν αγνοία αμαρτίες μας οι άγιοι Πατέρες σημειώνουν, ότι συνήθως είναι πολλές, συχνά δε και σοβαρές. Μία εξ αυτών, που πρέπει όλοι οι Χριστιανοί να την έχουμε υπόψη μας είναι η απόδοση τιμής, επαίνων  κι ευσήμων εκ μέρους μας σε επιφανή πρόσωπα, τα οποία εξεταζόμενα βάσει χριστιανικών κριτηρίων υστερούν αναλόγως.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος διδάσκει, ότι «Μνήμη Αγίου – Μίμηση Αγίου». Κατά λογική ακολουθία και νοηματική αντίθεση αυτής τής διδαχής συμπεραίνεται, ότι «Μνήμη (τιμητική) μη Αγίου - Μίμηση μη Αγίου», πράξη που είναι απευκταία και παντελώς καταδικαστέα και γι’ αυτό πρέπει να την αποφεύγουν όλοι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί.

Γ.Τ.Α.

Τροπάριο Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Εν τω Σταυρώ σου Χριστέ, Ιερείς εγκαυχώνται, Βασιλείς κραταιούνται, πας φωτίζεται πιστός, αξίωσόν με τούτον, ιδείν και προσκυνήσαι και άσαι εις αιώνας.

Κυριακή τής Σταυροπροσκυνήσεως. Ένα τροπάριο τής εορτής που παρουσιάζει τον Άδη (Διάβολο) προσωποποιημένο, δεινοπαθούντα και οδυρόμενο !

 Ο Οίκος {:τροπάριο Κοντακίου).

    Τρεις σταυρούς επήξατο εν Γολγοθά ο Πιλάτος, δύο τοις λῃστεύσασι, και ένα του Ζωοδότου, ον είδεν ο Άδης, και είπε τοις κάτω· Ω λειτουργοί μου και δυνάμεις μου τις ο εμπήξας ήλον τη καρδίᾳ μου; ξυλίνῃ με λόγχῃ εκέντησεν άφνω και διαρρήσομαι, τα ένδον μου πονώ, την κοιλίαν μου αλγώ, τα αισθητήριά μου, μαιμάσσει το πνεύμά μου, και αναγκάζομαι εξερεύξασθαι τον Αδάμ και τους εξ Αδάμ, ξύλῳ δοθέντας μοι· ξύλον γαρ τούτους εισάγει πάλιν εις τον Παράδεισον.

Νοηματική απόδοση του Τροπαρίου.

    Τρεις σταυρούς έστησε στον Γολγοθά ο Πιλάτος, τους δύο για τους ληστές και τον έναν για τον ζωοδότη Χριστό, τον οποίον (Σταυρόν) είδε ο Άδης και είπε σε όσους βρίσκονταν εκεί κάτω. Ω υπηρέτες μου και στρατιώτες μου, ποιος είναι αυτός που έμπηξε μεγάλο καρφί στην καρδιά μου, με ξύλινη λόγχη με κάρφωσε ξαφνικά και ξεσχίστηκα, τα σπλάχνα μου πονούν, η κοιλιά μου και όλες οι αισθήσεις μου υποφέρουν, το πνεύμα μου κλονίζεται και γι’ αυτό αναγκάζομαι να βγάλω έξω (απ’ την Κόλαση) τον Αδάμ και τους απογόνους του, που με το ξύλο του Δέντρου τής παρακοής μού παραδόθηκαν, γιατί ένα άλλο ξύλο πάλι, του Τίμιου Σταυρού τους ξαναβάζει στον Παράδεισο.

Γ.Τ.Α.

Ο εικονιστικός τύπος τής Παναγίας που ορίζεται με την επιγραφή «Η Πάντων Χαρά» αποτελεί άριστη εικαστική έκφραση και νοηματική απόδοση τού περιεχομένου τού πρώτου στίχου τής Ακολουθίας τού Ακάθιστου Ύμνου (: των Χαιρετισμών).

 Ορισμοί: Χαίρω {= χαίρομαι) > Χαιρετίζω {= Δηλώνω τη χαρά μου} > Χαιρετισμός {= Έκφραση χαράς).

    Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι μία υψηλόπνοη ποιητική σύνθεση θεολογικού περιεχομένου, που ψάλλεται στους ναούς τής Ορθόδοξης Εκκλησίας μας κατά τη διάρκεια τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής και που αναγιγνώσκεται απ’ τους ενδιαφερόμενους πιστούς καθ΄ όλη τη διάρκεια τού έτους. Το περιεχόμενο τού εν λόγω Ύμνου είναι πολύ σημαντικό και γι’ αυτό θαυμάζεται και μελετάται από τους ειδικούς επιστήμονες, θεολόγους, φιλολόγους κ.ά.

Ο αναφερόμενος Ύμνος αποτελείται από 24 «Οίκους» (στροφές), που περιλαμβάνουν καταγραμμένα 144 «Χαίρε» {: Χαιρετισμούς), τα οποία απηύθυνε ο Αρχάγγελος Γαβριήλ στην Παναγία κατά την ημέρα τού Ευαγγελισμού της. Το πρώτο Χαίρε, τού πρώτου οίκου τού υπόψη Ύμνου είναι ιδιαιτέρως σημαντικό, καθότι δηλώνει επιγραμματικώς, ότι η Παναγία επρόκειτο να γεννήσει τον Χριστό και να γίνει έτσι η πηγή τής χαράς για όλον τον κόσμο, όπως βεβαίως κι έγινε. Ο εν λόγω στίχος έχει ως κάτωθι:

«Χαίρε, δι’ ης η χαρά εκλάμψει». {: Χαίρε εσύ από την οποία θα λάμψει η χαρά} {θα γεννηθεί ο Χριστός}.».

Το περιεχόμενο αυτού τού υπέροχου στίχου αποδίδεται επίσης και εικαστικώς από εμπνευσμένους και ταλαντούχους αγιογράφους τής Ορθοδοξίας. Η εικαστική απόδοσή του γίνεται με ανάλογες φορητές εικόνες τής Θεομήτορος, με τοιχογραφίες ναών και με ψηφιδωτές παραστάσεις. Μία φορητή εικόνα με την επιγραφή «Μήτηρ Θεού - Η Πάντων Χαρά», ως οι προαναφερόμενες, καθώς και δύο εξαιρετικές τοιχογραφίες που ορίζονται με την ίδια επιγραφή και που κοσμούν ισάριθμους ναούς τής πόλης Καστοριάς συνοδεύουν το παρόν κείμενο.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Σημειώσεις.

1)    

    1) Η παρουσιαζόμενη εικόνα με την ονομασία "Μήτηρ Θεού - Η Πάντων Χαρά" αναγνωρίζεται, λόγω τής αναγραφόμενης ονομασίας της, ως κατεξοχήν εικόνα τού Ακάθιστου Ύμνου {: των Χαιρετισμών).

2)     Για τη βυζαντινή  εικόνιση «Παναγία η Πάντων Χαρά», βλέπε σχόλιο 1.

3)     Για τη Ρωσική εικόνιση «Παναγία η Απροσδόκητος Χαρά», που είναι “αδελφή” τής εικόνας «Παναγία η Πάντων Χαρά», βλέπε σχόλιο 2.

Θαυμαστό τριαδικό τροπάριο τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής με πρωτότυπη χρήση κι επανάληψη τής λέξης «μόνος».

 

    Οι ιερές Ακολουθίες τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής περιλαμβάνουν πολλά εκλεκτά τροπάρια με υψηλόπνοο περιεχόμενο και με θαυμαστά σχήματα λόγου, τα οποία ευλόγως εντυπωσιάζουν τον πιστό Χριστιανό που τ’ ακούει στους ναούς μας ή που τ’ αναγιγνώσκει και γινώσκει κάτ΄ ιδίαν. Ένα τέτοιο τροπάριο, που ψάλλεται κατά την Πέμπτη τής Β’ εβδομάδος τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής και που προκαλεί μεγάλη εντύπωση για την πρωτότυπη χρήση κι επανάληψη σ’ αυτό της λέξης «μόνος» παρουσιάζεται ακολούθως σε κείμενο και σε νοηματική του απόδοση.

Τροπάριο Πέμπτης Β΄ εβδομάδος Νηστειών. Ήχος πλ. β’.

Μόνε μονογεννήτωρ, μονογενούς Υιού Πατήρ, και μόνε μόνου, φως φωτός απαύγασμα, και μόνον μόνος μόνου, Θεού Άγιον Πνεύμα, Κυρίου Κύριον όντως όν· ώ Τριάς Μονάς αγία, σώσόν με θεολογούντά σε.

Παράθεση νοηματικής διάκρισης και απόδοσης του Τροπαρίου.

Θεέ Πατέρα // Μόνε μονογεννήτωρ, μονογενοῦς Υἱοῦ Πατήρ,

{= Θεέ Πατέρα, που είσαι ο μόνος που γέννησες μόνο έναν Υιόν, και που είσαι Πατέρας ενός μόνον Υιού},

Θεέ Υιέ // καὶ μόνε μόνου, φῶς φωτὸς ἀπαύγασμα,

{= Θεέ Υιέ, που είσαι ο μοναδικός Υιός τού μόνου Θεού Πατρός, πνευματικό φως απαύγασμα τού θεϊκού φωτός},

Θεέ Άγιον Πνεύμα // καὶ μόνον μόνος μόνου, Θεοῦ ἅγιον Πνεῦμα, Κυρίου Κύριον ὄντως ὄν

{= Θεέ Άγιον Πνεύμα, που είσαι το μοναδικό του μόνου Θεού το μόνο Άγιον Πνεύμα, ο πράγματι υπάρχων Κύριος του Κυρίου Θεού),

ώ Τριάς Μονὰς ἁγία, σῶσόν με θεολογοῦντά σε.

{Θεέ Αγία Τριάδα // Ώ Αγία Τριάδα, που είσαι ο μοναδικός υπάρχων άγιος Θεός, σώσε εμένα που παρουσιάζω τη θεολογία σου}.

Σημείωση. Τριαδικά ονομάζονται τα τροπάρια που αναφέρονται στην Αγία Τριάδα.

                      

                                               Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Δύο νοητές συμβολικές Πύλες τής πίστεώς μας, η Παναγία και η Καθαρά Δευτέρα.

 

    Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής και γι’ αυτό αναγνωρίζεται απ’ την αγία Ορθόδοξη Εκκλησία μας ως η νοητή συμβολική Πύλη αυτής, δηλαδή τής περιόδου των σαρανταοκτώ ημερών πριν από το Πάσχα. Η εν λόγω περίοδος είναι πολύ σημαντική για εμάς τους Χριστιανούς και γι’ αυτό καλούμαστε σε διαρκή πνευματικό αγώνα, που περιλαμβάνει την ειλικρινή μετάνοιά μας, τον τακτικό εκκλησιασμό, την τήρηση των καθιερωμένων νηστειών, την αποκοπή των κακών έξεων και την τέλεση αποκλειστικώς και μόνον καλών έργων.

Ο αναφερόμενος πνευματικός αγώνας είναι εκ των πραγμάτων επίπονος και δύσκολος και γι’ αυτό χρειαζόμαστε, καθ’ όλη τη διάρκεια τής Σαρακοστής, την ανάλογη βοήθεια τού Θεού και των αγίων Του. Ειδικώς όμως για την νοητή Πύλη τής Σαρακοστής {: για την έναρξή της), συμφώνως προς δύο Τροπάρια της Εκκλησίας μας, χρειαζόμαστε και πρέπει να επιζητούμε και τη βοήθεια τής νοητής Επουράνιας Πύλης, δηλαδή τής Θεοτόκου Μαρίας. Τα εν λόγω Τροπάρια παρατίθενται ακολούθως σε κείμενο κι ελεύθερη νοηματική απόδοση.

Θεοτοκίον. Ήχος πλ. δ’.

Της νηστείας την πύλην, μέλλοντες εισέρχεσθαι εκδυσωπούμέν σε, του Θεού την πύλην, συνελθείν τοις οικέταις σου Δέσποινα, και πλατύναι πάντως, τους λογισμούς και διανοίας, τα σωτήρια πράττειν θελήματα. (Παρασκευή Τυρινής.

Νοηματική απόδοση του Θεοτοκίου.

Εμείς, που πρόκειται τώρα να εισέλθουμε στη 40ήμερη Νηστεία απ’ τη νοητή πύλη της, σε παρακαλούμε Παναγία Δέσποινα, εσένα τη νοητή Πύλη του Θεού, να συνοδεύσεις εμάς τους ικέτες σου και να κατευθύνεις τους λογισμούς και τη διάνοιά μας ώστε να πράττουμε τα σωτήρια έργα.

Τροπάριο Σαββάτου 2ης εβδομάδας Νηστειών.

Θεοτοκίον.

Ιεζεκιὴλ σε, πύλην αδιόδευτον Αγνὴ προείδε, μετανοίας πύλας, πάσιν υπανοίγουσαν απεγνωσμένοις· όθεν δυσωπώ σε, τρίβους μοι υπάνοιξον, τας προς τας εκείθεν, φερούσας καταπαύσεις.

Νοηματική απόδοση του Θεοτοκίου.

Παναγία  ο προφήτης Ιεζεκιήλ σε προείδε σαν μια πύλη απ’ την οποία δεν διήλθε ποτέ κανείς, και (σε προείδε) να μισανοίγεις τις πύλες τής μετάνοιας όλων των  απελπισμένων, γι’ αυτό λοιπόν σε παρακαλώ μισάνοιξε και τους δικούς μου που οδηγούν στην καταπαύσεις των αμαρτιών.

Γ.Τ.Α.

Οι ακατάλληλοι και βλαπτικοί «Συνεργάτες» Αξιωματούχων !

 Συνεργάτης (βοηθός): Αυτός που εργάζεται μαζί με κάποιον άλλον ή με άλλους, αυτός που συνεργάζεται με κάποιον.  

     Όλοι οι αξιωματούχοι τής πατρίδας μας, {πολιτικοί, εκκλησιαστικοί, στρατιωτικοί), έχουν κατά κανόνα πλησίον τους ικανούς και άξιους βοηθούς και συνεργάτες. Διατρέχουν όμως συχνά κι έναν μεγάλο κίνδυνο. Αυτός ο κίνδυνος προέρχεται από μερικούς πονηρούς, συμφεροντολόγους, διεφθαρμένους, αδίστακτους και ανάξιους ανθρώπους, που ελίσσονται και πλασάρονται δίπλα τους και καταφέρνουν αρκετές φορές να οριστούν ως "συνεργάτες" τους. Οι εν λόγω ανάξιοι "συνεργάτες' των αξιωματούχων είναι καλώς γνωστοί στο ευρύ κοινό που έχει αλάνθαστο κριτήριο, δυστυχώς όμως δεν είναι αναγνωρίσιμοι απ’ τους ίδιους τους απονήρευτους, καλοπροαίρετους και ανυποψίαστους αξιωματούχους.

    Ως προαναφέρθηκε, οι απλοί και καθαροί άνθρωποι διακρίνουν αμέσως τους σκάρτους "συνεργάτες' των Αξιωματούχων και τους ορίζουν με ακριβείς και πολύ πετυχημένους χαρακτηρισμούς. Οι πιο γνωστοί απ’ αυτούς τους χαρακτηρισμούς παρουσιάζονται ακολούθως.

1)     Χαρακτηρισμοί διεφθαρμένων "συνεργατών" των Πολιτικών Αξιωματούχων: /// Κόλακες. Γλείφτες. Λαμόγια. κ.ά.

2)     Χαρακτηρισμοί ανάξιων "συνεργατών" των Εκκλησιαστικών Αξιωματούχων: /// Παντελονάδες. Μοναστηριάρχες. “Άγιοι φιλάργυροι”, αγιογδύτες κ.ά.

3)     Χαρακτηρισμοί ανίκανων "συνεργατών" των Στρατιωτικών Αξιωματούχων:/// Τσανάκια, Καρφιά. κ.ά.

Υ.Γ. Οι Αξιωματούχοι εναλλάσσονται συνεχώς στ'  αντίστοιχά τους πόστα, οι ύπουλοι «συνεργάτες» τους όμως καταφέρνουν πάντα να επιπλέουν ως φελλοί, να παραμένουν ισοβίως δίπλα σε όλους, ν’ αποκομίζουν διάφορα οφέλη, και φυσικά να τους μειώνουν στα μάτια του κόσμου και να τους βλάπτουν καίρια.

Γ.Τ.Α.

Η Παναγία μας αποκαλείται, υμνείται και εικονίζεται συμβολικώς από την Εκκλησία μας ως η πνευματική Επουράνιος Πύλη.

     

    Η Παναγία μας παρουσιάζεται και χαιρετίζεται πολλάκις σε θεόπνευστα κείμενα, σε λειτουργικούς ύμνους και σε ιερές εικόνες τής Ορθόδοξης Εκκλησίας ως η νοητή επουράνιος πνευματική Πύλη απ’ την οποία διήλθε ο Χριστός όταν γεννήθηκε εδώ στη γη και απ’ την οποία πρόκειται να διαβούν κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του για να εισέλθουν στον Παράδεισο όλοι οι σεσωσμένοι Χριστιανοί. Ακολούθως, θα παρατεθούν ενδεικτικώς και αντιπροσωπευτικώς, ένα σχετικό αγιογραφικό κείμενο, δύο λειτουργικοί ύμνοι και μία ιερή εικόνα, που παρουσιάζουν συμβολικώς την Παναγία ως τη νοητή επουράνια Πύλη.

Α) Το αγιογραφικό κείμενο. Όραμα του Προφήτου Ιεζεκιήλ.

«(Ο Θεός) κατόπιν με έστρεψε πάλι προς τον δρόμο που οδηγούσε στην εξωτερική πύλη των αγίων, {: συμβολική τής Παναγίας) η οποία βρίσκεται ανατολικά, και αυτή ήταν κλειστή. Και ο Κύριος μου είπε: Αυτή η πύλη θα παραμείνει κλειστή, και δεν θα ανοιχτεί, και κανείς δεν θα περάσει από αυτήν, διότι ο Κύριος ο Θεός τού Ισραήλ θα εισέλθει δι’ αυτής, και θα παραμείνει και πάλι κλεισμένη. Διότι ο Άρχων αυτός ( : Ο Χριστός) θα καθίσει εις αυτήν και θα φάγει τον άρτον ενώπιον του Κυρίου. Θα εισέλθει από την είσοδον της στοάς της πύλης αυτής και δια της αυτής πάλιν οδού θα εξέλθει”.». (Ιεζεκιήλ. 44, 1-3}.

Β) Οι δύο εκκλησιαστικοί Ύμνοι.

1)  Ὁ Εἱρμὸς. Ήχος α’ (Δευτέρα, εβδομάδος Τυρινής).

Σε την οραθείσαν πύλην, υπό Ιεζεκιήλ του Προφήτου, εν ή ουδείς διήλθεν, ειμή ο Θεός μόνος, Θεοτόκε Παρθένε, εν ύμνοις μεγαλύνομεν.

2)     Τροπάριον Υπαπαντής. Ήχος βαρύς.

Κατακόσμησον τόν νυμφώνά σου Σιών, καί υπόδεξαι τόν Βασιλέα Χριστόν, άσπασαι τήν Μαριάμ, τήν επουράνιον πύλην, αύτη γάρ θρόνος Χερουβικός ανεδείχθη, αύτη βαστάζει τόν Βασιλέα τής δόξης, νεφέλη φωτός υπάρχει η Παρθένος, φέρουσα εν σαρκί Υιόν πρό Εωσφόρου, όν λαβών Συμεών εν αγκάλαις αυτού εκήρυξε λαοίς, Δεσπότην αυτόν είναι, ζωής καί τού θανάτου, καί Σωτήρα τού κόσμου.

Γ) Η Σημαντική εικόνιση «Μήτηρ Θεού, η Επουράνιος Πύλη».

‘Ένας πολύ ενδιαφέρων εικονιστικός τύπος τής Παναγίας μας είναι ο οριζόμενος με (από) την επιγραφή «Η Επουράνιος Πύλη». Οι εικόνες τού εν λόγω τύπου παρουσιάζουν την Θεοτόκο σε προτομή, κατά μέτωπο, να κρατάει με το δεξί της χέρι σφιχτά στην αγκαλιά της τον μονάκριβο γιό της Χριστό και να έχει το αριστερό της χέρι υψωμένο ελαφρώς και με απλωμένη την παλάμη του προς τ’ αριστερά, δείχνοντας και υποδείχνοντας έτσι στους πιστούς τον εννοούμενο εκεί ευρισκόμενο Παράδεισο.

Μία αξιόλογη εικόνα της Παναγίας αυτού του τύπου, που φέρει την επιγραφή «Η Επουράνιος πύλη», και που απτοποιεί και αποδίδει συμβολικώς την ανάλογη πνευματική ιδιότητά της συνοδεύει το παρόν κείμενο.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.