Ο Καπετάν-Γεώργιος Ζέρβας (περίπου 1820 – 1860), λησταντάρτης στο όρος Μουρίκι της Καστοριάς.

Κείμενο Κωνσταντίνου Αγγελή (1866 – 1943).

Φανταστική απεικόνιση λησταντάρτη
της τουρκοκρατίας (ελήφθη απ' το Διαδίκτυο)

«Του Ζέρβα». Δημοτικό άσμα Κλεισούρας – Βλάστης – Γέρμα.

- Καλά ήσουν Ζέρβα μ’ στη Βλαχιά,

καλά στο Βουκουρέστι,

τι ήθελες, τι γύρευες στο Μπλάτσι, στο Μουρίκι;

(Επωδός) Πάει ο Ζέρβας στην Κλεισούρα,

για να πάρει Βλαχοπούλα,

πάει ο Ζέρβας στο Μουρίκι,

για να ιδεί τη Σαλονίκη

- Ήρθα να ιδώ τους φίλους μου

και τα παλιά λημέρια.

(Επωδός) Πάει ο Ζέρβας στην Κλεισούρα,

για να πάρει Βλαχοπούλα,

πάει ο Ζέρβας στην οξιά

για να ιδεί την Καστοριά.

- Τους κλέφτες τι τους κάματε

και τους καπεταναίους;

- Όλον το Μάη ήταν εδώ

κι όλον τον Αλωνάρη.

(Επωδός) Πάει ο Ζέρβας στο Μουρίκι,

για να ιδεί τη Σαλονίκη,

πάει ο Ζέρβας στην οξιά,

για να ιδεί την Καστοριά.

Το θρυλικό βουνό Μουρίκι.
Άποψή του από περιοχή του Γέρμα.

Το πρόσωπον του άνω παρατιθεμένου άσματος είναι ο καπετάν Γεώργιος Ζέρβας, καταγόμενος εξ Αγίου Γεωργίου Γρεβενών (Τσουρχλίου). Ήτο ευσταλής ληστής, εξασκήσας το ληστρικόν επάγγελμα περί το 1860, και έχων ως ενδιαίτημα κυρίως το όρος Μουρίκι. Απαυδήσας απήλθεν εις Βουκουρέστιον, όπου προσελήφθη υπό τινος Προξενείου ως καβάσης. Ταχέως όμως επόθησε τον καθαρόν αέρα του Μουρικίου και τους παλαιούς φίλους του. Επέστρεψε λοιπόν εις τα παλαιά του ενδιαιτήματα και ανέλαβε τον πρώην ληστρικόν του βίον. Κατά τον χρόνον τούτον ενυμφεύθη εν Κλεισούρα, ως εμφαίνεται και εκ του διστίχου του άσματος: Πάει ο Ζέρβας κ.λ.π, του επιφερομένου ως επωδού μεθ’ έκαστον δίστιχον του κυρίου άσματος.

Η Κλεισούρα Καστοριάς,
κτισμένη σε πλαγιά του Μουρικιού.

Βλατσιώται όμως, πιεσθέντες πολύ από τας τουρκικάς αρχάς εφόνευσαν τον Ζέρβαν εις το Μοναστήριον του Αγίου Δημητρίου απέχον από της Βλάστης ημίσειαν ώραν περίπου, την εσπέραν της παραμονής του Αγίου Γεωργίου (23 Απριλίου), και έθαψαν εκεί πλησίον, παρά την οδόν την άγουσαν εις Βλάστην, όπου και σήμερον δεικνύεται ο τάφος του (Μνήμα Ζέρβα).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. α) Μουρίκι (παρά το μουριά): Τμήμα του όρους Βαρνούντος, σύνδενδρον και κατάφυτον, εκτεινόμενον εις τρίωρον διάστημα από Κλεισούρας μέχρι Βλάστης και Γέρμα (μέγιστο υψόμετρο 1703 μ.).

Η ξακουστή Βλάστη Κοζάνης. Αριστερά διακρίνεται
 η κορυφή "Άγιος Παντελεήμονας" Μουρικιού.

β) Το θρυλικό όνομα «Καπετάν-Ζέρβας» είχε λάβει ως αγωνιστικό επώνυμό του ο Σερραίος Μακεδονομάχος Δούκας Γ. Δούκας (1879 – 1938), που υπήρξε Αρχηγός ανταρτικών σωμάτων στις περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και του Παγγαίου, κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα 1904 – 1908.
γ) Ο Κωνσταντίνος Αγγελή, συγγραφέας του παρουσιαζόμενου κειμένου,  ήταν καθηγητής φιλόλογος καταγόμενος από τον Γέρμα Καστοριάς.

Ο Γερμανιώτης Γιώργος Αλεξίου
στον Άγιο Παντελεήμονα Μουρικιού (Βλάστης).

Ο ναός Αγίου Δημητρίου Κλεισούρας.

Ο Μακεδονομάχος Δ. Δούκας,
"Καπετάν- Ζέρβας" (1879-1938).

Τα τρία παλικάρια από την Καστοριά, που έπεσαν υπέρ πατρίδος στο Μπιζάνι της Ηπείρου, τον Δεκέμβριο του 1912.

Τον Οκτώβριο του 1912, η τότε μικρή Ελλάδα κήρυξε τον πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σε σύντομο χρονικό διάστημα την κατανίκησε κι απελευθέρωσε τις νυν βόρειες επαρχίες της, καθώς και τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου Πελάγους. Αυτό το σημαντικό γεγονός έγινε αμέσως γνωστό σε όλον τον κόσμο και συγκλόνισε και συνήγειρε τους απανταχού ευρισκόμενους Έλληνες. Στους εν λόγω Έλληνες περιλαμβάνονταν και αρκετοί Καστοριανοί νέοι, που ήταν ξενιτεμένοι κι εργάζονταν ως γουναράδες στη Νέα Υόρκη της Αμερικής. Αυτοί οι γενναίοι Καστοριανοί συγκρότησαν τότε τον λεγόμενο «Ιερό Λόχο της Νέας Υόρκης», ταξίδεψαν με υπερωκεάνιο πλοίο από τις ΗΠΑ στον Πειραιά και κατατάχτηκαν ως εθελοντές στον ένδοξο Ελληνικό Στρατό. Κατόπιν, αφού έλαβαν σύντομη στρατιωτική εκπαίδευση, εστάλησαν στο πολεμικό μέτωπο της Ηπείρου, με σκοπό να εκπορθήσουν το φοβερό Μπιζάνι και να εισέλθουν νικητές στα Ιωάννινα.

Οι αναφερόμενοι Καστοριανοί εθελοντές στρατιώτες έφθασαν στο Μπιζάνι στις αρχές Δεκεμβρίου 1912, πολέμησαν όλοι με απαράμιλλη γενναιότητα και τρεις απ’ αυτούς άφησαν εκεί την τελευταία τους πνοή για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Οι τρεις πεσόντες Μπιζανομάχοι από την Καστοριά ήταν οι εξής: Ο Βασίλειος Παπαδίσκος, ο Στέργιος Παπαμαντζάρης και ο Δημ. Παπαλαζαρίου. Γι’ αυτούς τους ήρωες έγραψε δύο συγκινητικά ποιήματα ο Αργύριος Παπαδίσκος, που ήταν αδελφός του Βασιλείου Παπαδίσκου. Τα ποιήματα αυτά παρουσιάζονται ακολούθως.

Ο Αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος, Διάδοχος του Θρόνου,
παρακολουθεί τις μάχες στο Μπιζάνι.

 1) Στον αδελφό μου πού ’πεσε για τη γλυκιά πατρίδα

(Ο Βασίλειος Παπαδίσκος ανεχώρησε εκ Νέας Υόρκης ως εθελοντής εις τον Α΄ Βαλκανικόν πόλεμον με τον ιερόν Λόχον της Νέας Υόρκης και εφονεύθη την 6ην Δεκεμβρίου του 1912 εις μίαν μάχην παρά το Μπιζάνιον).

Το εθνικό μνημείο στο Μπιζάνι.

Σαν αετός επέταξες σε μακρινά λημέρια

με ζήλο κι ενθουσιασμό κι απόφαση μεγάλη,

μαζί με τ’ άλλα της γλυκιάς Πατρίδος τα ξεφτέρια,

μέσ’ στης Ηπείρου τα βουνά, στο τρομερό Μπιζάνι.

……………………………………………………….

Αχ! Πόσες σαν τη Μάνα μας μανούλες θα θρηνήσουν

βλαστούς και λεβεντόπαιδα, Βασίλη, σαν και ’σένα!

Πόσων γονιών στηρίγματα κι ελπίδες θε να σβήσουν,

από παιδιά πού ήτανε στα μακρινά τα ξένα.

………………………………………………..

Το οχυρωμένο Μπιζάνι. Παλαιά φωτογραφία του.

Σαν έμαθα πώς έπεσες σε είδα στ’ όνειρό μου,

πώς στη Πατρίδα ήμασταν μαζί και με ρωτούσες,

γιατί να βασανίζομαι, να μάθεις τον καημό μου

και τότε χαμογέλασες σαν σ’ είπα κι απορούσες.

…………………………………………………

Σου φάνηκε παράξενο σαν μ’ είδες δακρυσμένο

κι ακούμπησες στη πλάτη μου το χέρι σου σε είδα

και μού ’πες. «Αδελφάκι μου πολυβασανισμένο!

Δεν αποθνήσκουν όσοι ’κει πέφτουν για την Πατρίδα!».

……………………………………………………

Σαν ξύπνησα σε ζήλεψα, και μέσ’ στο στεναγμό μου,

Βασίλη, σε μακάρισα που πήγες στο Μπιζάνι

κι έχυσες το αίμα σου. Κι είπα. «Και το δικό μου

για της Πατρίδος ας χυθεί τη δόξα μια ημέρα!

Νέα Υόρκη Δεκέμβριος 1912

Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου στην Αθήνα.

2) Στα τρία λεβεντόπαιδα της Καστοριάς βλαστάρια

(Στους Βασίλειον Παπαδίσκον, Στέργιον Παπαμαντζάρην και Δημ. Παπαλαζαρίου, μέλη του Συλλόγου Καστοριέων Νέας Υόρκης και του Ιερού Εθελοντικού Λόχου, από της ενάρξεως του Α΄ Βαλκανικού πολέμου αγωνισθέντας προς στήλωσιν της κυανολεύκου επί των επάλξεων του Μπιζανίου, προ του οποίου και έπεσαν περί τας αρχάς Δεκεμβρίου του 1912).

Για την Πατρίδα τη γλυκιά, παιδιά ξενιτεμένα,

Επιγραφή στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου.

που πήγατε και πέσατε στο τρομερό Μπιζάνι,

τα τρία Σας ονόματα θα τα κρατεί γραμμένα

η Καστοριά, σ’ αμάραντο δαφνόπλεκτο στεφάνι!

…………………………………………………

Εθρήνησε τη νιότη Σας... Μα τό ’χει για καμάρι,

που στης Πατρίδος το βωμό εγίνατε θυσία,

κι αν τ’ ανθισμένα νιάτα Σας το βόλι τά ’χει πάρει,

η τιμημένη μνήμη Σας θα μείνει αιωνία!

Ο Αργ. Παπαδίσκος, αδελφός του Βασίλη.

Νέα Υόρκη, Μάρτιος 1913.

(Παρουσίαση: Γιώργος Τ. Αλεξίου)

Το βιβλίο «Καστοριανά Δοκίμια» του Αργυρίου Παπαδίσκου. Έκδοση έτους 1927.

Το θεματικό βιβλίο 

Ο Αργύριος Παπαδίσκος γεννήθηκε στην Καστοριά, περί τα τέλη του 19^ου αιώνα. Κατά την παιδική και νεανική του ηλικία φοίτησε στα αξιόλογα σχολεία της γενέτειράς του και απόκτησε ικανοποιητική μόρφωση. Απ’ το έτος 1910 κι έως το 1927 ξενιτεύτηκε στη νέα Υόρκη και στο Παρίσι κι εργάστηκε εκεί ως γουναράς. Ευρισκόμενος στην ξενιτιά έγραψε αρκετά ποιήματα – στιχουργήματα ποικίλου περιεχομένου, που δημοσιεύτηκαν σε έγκριτες εφημερίδες της Ομογένειας. Τα εν λόγω ενδιαφέροντα ποιήματά του τα συγκέντρωσε και τα εξέδωσε το έτος 1927 σε (με τη) μορφή βιβλίου 150 σελίδων. Στον Πρόλογο του βιβλίου του αναφέρει τα εξής περί αυτού (του βιβλίου):

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Κύριοι, Έχων υπ’ όψιν ότι τα ολίγα ποιητικά δοκίμιά μου, τα οποία εδημοσιεύθησαν εις τα Ελληνικά φύλλα «Κήρυξ», «Ορεστιάς», «Καστορία» κ.λ.π. ανεγνώσθησαν με ενδιαφέρον παρά των αναγνωστών των ειρημένων εφημερίδων, εσκέφθην ότι δεν θα ήτο άσκοπον να συγκεντρώσω τα εκλεκτότερα ποιήματά μου εις το παρόν βιβλίον, το οποίον ελπίζω να καταστεί τερπνόν ανάγνωσμα παντός πατριώτου.

Αργύριος Παπαδίσκος.

Ο Αργύριος Παπαδίσκος σε νεαρή ηλικία

Ακολούθως παρατίθεται ένα χαρακτηριστικό ποίημα – στιχούργημα του αείμνηστου Αργυρίου Παπαδίσκου, αναφερόμενο στον ανώμαλο πολιτικό βίο της Ελλάδος περιόδου 1921 – 1927, το οποίο είναι και σήμερα επίκαιρο.

ΤΟ ΡΩΜΕΪΚΟ

Ποίον κράτος είναι άλλον

σαν το κράτος των Ελλήνων

να ’χει κόμματα σαράντα

με πενήντα αρχηγούς

και να κυβερνάται μάλλον

εκ πολιτικών κηφήνων

θεσιθήρας να ’χει πάντα

δεκαριά πρωθυπουργούς;

…………………………

Ποίον έθνος είναι άλλον

σαν το έθνος των Ελλήνων

τέσσαρες φορές τον χρόνον

επανάσταση να κάνει

στον κομματικόν του σάλον

να γυρνά μετά κινδύνων

σ’ ιδεολογίες μόνον

τον καιρόν του να τον χάνει;

Ποιητική εικόνα της Καστοριάς

……………………………

Ποίον κράτος είναι άλλον

σαν το κράτος των Ελλήνων

να ξοδεύει δίχως κρίμα

κι άδικα να προσπαθεί

νά ’βρει δάνειον μεγάλον

κι αν δεν βρίσκει στο Λονδίνον

να διχοτομεί το χρήμα

για να οικονομηθεί;

Το αρχοντικό Γκιμουρτζίνα στη συνοικία 
Απόζαρι Καστοριάς.

Νεοκλασική οικία της Καστοριάς

(σελ. 136)

Αρχοντική οικία της Καστοριάς, 18ου αιώνα

Χαρακτηριστικό δρομάκι της Καστοριάς

Αρχοντικό της Καστοριάς, 19ου αιώνα.

Οι Καστοριανοί εθνομάρτυρες αδελφοί Εμμανουήλ († 1798)

Η μνημειακή στήλη (τμήμα της)
των Αδελφών Εμμανουήλ στην Καστοριά

1)      Βιογραφία των αδελφών Εμμανουήλ

Τα αδέλφια Ιωάννης και Παναγιώτης Εμμανουήλ από την Καστοριά υπήρξαν συνεργάτες του Ρήγα Φεραίου και συμμάρτυρές του.

Ο Ιωάννης Εμμανουήλ γεννήθηκε το 1774 και σπούδασε ιατρική στη Βιέννη. Ο αδερφός του Παναγιώτης, που ήταν δύο χρόνια μικρότερος ήταν λογιστής στον εμπορικό οίκο του συνεργάτη του Ρήγα, Ευστράτιου Αργέντη. Ο Ιωάννης Εμμανουήλ που είχε συνδεθεί με τον Ρήγα και υποστήριζε τα σχέδια του για την απελευθέρωση των Ελλήνων, στάλθηκε στη Μακεδονία για την προετοιμασία της εξέγερσης. Όταν επέστρεψε στην αυστριακή πρωτεύουσα συνελήφθη από την αστυνομία μαζί με τον αδερφό του, τον Ρήγα Φεραίο και άλλα δεκαπέντε άτομα. Όλοι παραδόθηκαν στον πασά του Βελιγραδίου και εκτελέστηκαν στις 24 Ιουνίου του 1798. (Από τη Βικιπαίδεια).

Το μνημείο των Αδελφών Εμμανουήλ
στην ομώνυμη πλατεία της Καστοριάς
.

2)      Στους Καστοριανούς εθνομάρτυρες αδελφούς Εμμανουήλ († 1798)

(Ποίημα Ανδρέα Σεμάση)

Πατρίδα μας δεόμεθα τα δυο αδέλφια οδήγα

στης Δόξας τον ψηλότερο και λαμπερό σου χώρο

και στις γιορτές τις Εθνικές τ’ ανθόφυλλά σου τρύγα

κι’ ένα στεφάνι κάνε τα γι’ αυτούς γαληνοφόρο.

………………………………………………………………………….

Πατριώτες σεις, που στο πλευρό του Θεσσαλού του γίγα

σταθήκατε και σπείρατε της λευτεριάς το σπόρο

η λεύτερη πατρίδα μας στη μνήμη σας για δώρο

τρανή τιμή σας έκανε, τρανή ωσάν του Ρήγα.

………………………………………………………………………

Κι εμείς, οπού τη μνήμη σας προσκυνητές τιμάμε,

μέσα στο δρόμο της τιμής που δείξατε τραβάμε.

Δείγμα ευγνωμοσύνης μας δεχθείτε παλληκάρια

Λουλούδι’ απ’ την πατρίδα σας μαγιάτικα, καθάρια.

Την πλάκ’ αυτή που τίμησαν γενιές δεκάδες χρόνια

τη στεφανώνομε κι’ εμείς! Η μνήμη σας αιώνια!

3)      Επιγραφή στο μνημείο των αδελφών Εμμανουήλ

ΕΙΣ ΑΪΔΙΟΝ ΜΝΗΜΗΝ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Η αφιερωτική επιγραφή
στο μνημείο των Αδελφών Εμμανουήλ

ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΡΗΓΑ ΤΟΥ ΦΕΡΡΑΙΟΥ 
ΑΔΕΛΦΩΝ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ 
ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ.

Ο ΔΗΜΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

Η αρχοντική οικία των Αδελφών Εμμανουήλ
στην Καστοριά (έτ. 1750)

Πίνακας Β. Χατζηπαναγιώτου

Η Έκθεση γεωργικών προϊόντων της Καστοριάς. 6 – 8 Ιανουαρίου 2013.

Καστοριανά προϊόντα της Έκθεσης

Οι αγρότες κάτοικοι του Νομού Καστοριάς παράγουν εκλεκτά γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα, που είναι γνωστά και περιζήτητα σε ολόκληρη την Ελλάδα. Τα σημαντικότερα απ’ αυτά είναι τα φασόλια, τα μήλα, οι ντομάτες, τα σταφύλια, τα τυριά, τα κρασιά κ. ά.

Μία ενδιαφέρουσα Έκθεση και προβολή των εν λόγω προϊόντων, πραγματοποιήθηκε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, από την 6^η έως και την 8^η Ιανουαρίου 2013, στο Εμπορικό και βιοτεχνικό Επιμελητήριο Καστοριάς. Την Έκθεση αυτή επισκέφθηκε ο Καστοριανός δάσκαλος Γιώργος Αλεξίου, είδε τα προβαλλόμενα προϊόντα, παρέλαβε μερικά ενημερωτικά της έντυπα και τράβηξε αρκετές φωτογραφίες, τις οποίες παρουσιάζει εδώ.

Ο χώρος της Έκθεσης στο Ε. Β. Ε. Καστοριάς.

Κείμενο εντύπου της Έκθεσης

«Αμάλθεια»

Παραδοσιακά προϊόντα

Δυτική Μακεδονία

Τόπος με ιδιαίτερα γνωρίσματα και με ανέγγιχτες από το χρόνο φυσικές ομορφιές.

Καστοριά

Ένα τοπίο με σπάνια ομορφιά και ξεχωριστή πολιτιστική ταυτότητα. Άνθρωποι φιλόξενοι με αρχοντιά, γνήσιοι Μακεδόνες. Τα γεννήματα της μακεδονικής γης έθρεψαν γενιές και γενιές, αλλά και μας, με την πιο υγιεινή διατροφή. Γι’ αυτό τιμούμε τη γη μας και την διαφημίζουμε και σε σας.

«Αμάλθεια»

Ένας χώρος που εκφράζει το μεγαλείο της περιοχής, προϊόντα παραδοσιακά, προϊόντα βιολογικά, δίχως πρόσθετα, χωρίς συντηρητικά, φτιαγμένα σύμφωνα με τις αγαπημένες συνταγές των γιαγιάδων μας.

Θα σας τα δείξουμε με προθυμία και αγάπη και με πολιτιστικό πατριωτισμό που μας περισσεύει μέσα στη σύγχρονη ζωή, την άοσμη και συχνά αποστασιοποιημένη.

Θέλουμε να βάλουμε ξανά στη ζωή μας τους γευστικούς θησαυρούς της μάνας γης, προσθέτοντας χρώμα, μυρωδιές και αρώματα κάνοντας μαζί σας ένα γευστικό ταξίδι στον τόπο μας. Ένα ταξίδι γεύσεων που σώθηκε με την προφορική παράδοση, την εμπειρία και μεταφέρθηκε από τη γιαγιά στην κόρη, στη νύφη, στην εγγονή, προσθέτοντας έναν κρίκο στην αλυσίδα του χθες ως το σήμερα.

Η όμορφη ξεναγός της Έκθεσης

Προϊόντα της Καστοριάς

Ενημερωτικό έντυπο της Έκθεσης

Ενημερωτικό έντυπο της Έκθεσης