Ο άγιος Νικόλαος ως μικρός μαθητής στο σχολείο του. Παράσταση σε εικόνα του 19ου αιώνα, ιερού ναού της Καστοριάς.

«Καλύτερον, αδελφέ μου,

να έχεις Ελληνικόν σχολείον εις την χώραν σου,

παρά να έχεις βρύσες και ποτάμια.

Και ωσάν μάθεις το παιδί σου γράμματα,

τότε λέγεται άνθρωπος.

Το σχολείο ανοίγει τάς εκκλησίας».

(Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, 1714-1779).

Η θεματική παράσταση:
Ο άγιος Νικόλαος ως μικρός μαθητής
μεταβαίνει στο σχολείο του.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει για τον ερευνητή και τον αρχαιολάτρη η Καστοριά. Στις ανηφοριές και στα καλντερίμια της, ανάμεσα σε παλιά αρχοντικά και σύγχρονες πολυκατοικίες, θα συναντήσει κομψούς βυζαντινούς ναούς, θ’ αντικρίσει ταπεινές εκκλησίες της Τουρκοκρατίας. Στις εκκλησιές αυτές θα θαυμάσει πληθώρα εκλεκτών χριστιανικών έργων, που με τις παραστάσεις τους αποτελούν σπουδαία πηγή πληροφοριών για τη ζωή και τις ασχολίες των Καστοριανών του Μεσαίωνα και της Τουρκοκρατίας.

Ένα τέτοιο αξιόλογο έργο σώζεται στη μεταβυζαντινή εκκλησία του αγίου Νικολάου και του Αγίου Χαραλάμπους πόλης Καστοριάς. Πρόκειται για μία φορητή εικόνα του 19ου αιώνα που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για τις παραστάσεις που έχει. Συγκεκριμένα, γύρω από τη σεπτή μορφή του αγίου Νικολάου έχουν φιλοτεχνηθεί πολυπρόσωπες σκηνές από το βίο και τα θαύματα του. Σε μία απ’ αυτές τις σκηνές εικονίζεται ο ίδιος ο Άγιος να προσέρχεται ως μικρός μαθητής στο σχολείο του, για να μάθει τα πρώτα του γράμματα

Η αξιόλογη εικόνα του αγίου Νικολάου,
όπου βρίσκεται και η θεματική μικροπαράσταση
(διακρίνεται στο άνω μέρος τής εικόνας,
εντός λευκού πλαισίου).
"Κάρτα ευλογίας"
της Ιεράς Μητρόπολης Καστοριάς. 

Ο αγιογράφος με μεγάλη παραστατικότητα και χαρακτηριστική άνεση, έχει απεικονίσει ένα σχολείο της εποχής του (19ος αιώνας) σαν το σχολείο του αγίου Νικολάου (3ος - 4ος αιώνας). Αυτός ο αναχρονισμός είναι κάτι το συνηθισμένο στην τέχνη. Ο καλλιτέχνης δεν ακριβολογεί πάντα, αλλά πολλές φορές αυθαιρετεί, τόσο στα πρόσωπα όσο και στην ατμόσφαιρα της εποχής στην οποίαν αναφέρεται. Για παράδειγμα, οι αγγειοπλάστες της κλασσικής Ελλάδας εικόνιζαν τους ήρωες του Τρωικού Πολέμου με στολές και όπλα της δικής τους μεταγενέστερης εποχής.

Αυτήν την αρχή της “ελευθερίας στην τέχνη” ακολούθησε και ο λαϊκός ζωγράφος της εικόνας που περιγράφουμε. Ο Καστοριανός (;) αγιογράφος “αυθαίρετων” απεικόνισε τον άγιο Νικόλαο ως μαθητή ενός σχολείου της Τουρκοκρατίας. Η απεικόνιση αυτή είναι αξιοπρόσεχτη και πολύ ενδιαφέρουσα, διότι μας δίνει στοιχεία για τα σχολεία, τους δασκάλους, τους μαθητές καθώς και τα μέσα και όργανα γραφής του 19ου αιώνα.

Ας δούμε όμως αναλυτικά την παράσταση. Στο δεξιό μέρος της σκηνής εικονίζεται ο δάσκαλος του σχολείου, γέρος και μακρυγένης. Κάθεται σε μεγαλοπρεπή θρόνο και η αμφίεση του δείχνει πως ήταν ιερέας. Φοράει ένα είδος γαλάζιου ποδήρη χιτώνα. Εικονίζεται σε στάση τριών τετάρτων, έχοντας τα χέρια του απλωμένα εμπρός και ατενίζοντας τους μαθητές του. Πίσω από το δάσκαλο στέκεται όρθιος και με πολύ σεβασμό ο μαθητής - βοηθός του, ο πρωτόσχολος. Στο κέντρο περίπου του πίνακα βρίσκεται η ομάδα των μικρών μαθητών του σχολείου. Τρεις αντιπροσωπευτικές παιδικές μορφές κρατούν από μία ξύλινη πινακίδα στο δεξί τους χέρι. Όλοι τους κοιτάζουν με σεβασμό και φόβο το δάσκαλο τους και κάθονται σε σκαμνιά. Στο κεφάλι φορούν ψηλό ιδιόμορφο σκούφο, δείγμα φαίνεται της μαθητικής τους ιδιότητας. Τέλος στο αριστερό άκρο της παράστασης εικονίζεται με μεγάλη επιτυχία ο μικρός άγιος Νικόλαος να οδηγείται απ’ τη μητέρα του στο σχολείο. Με συγκίνηση βλέπουμε το μικρό άγιο, τον πρώτο καιρό που πήγε στο Δημοτικό σχολείο, και μάλιστα την πρώτη - πρώτη μέρα, που η μητέρα του κρατώντας τον από το χέρι τον οδήγησε και τον παρέδωσε στο δάσκαλο. Ο μαθητής άγιος κοντοστέκεται αναποφάσιστος, με το χέρι του σφηνωμένο βαθιά στην μεγάλη χούφτα της μάνας του.

Ο μεταβυζαντινός ναός των Αγίων Νικολάου και
Χαραλάμπους πόλης Καστοριάς, όπου βρίσκεται
η παρουσιαζόμενη εικόνα.

Η όλη οργάνωση της παράστασης είναι καλώς υπολογισμένη. Μολονότι το κέντρο της σκηνής κατέχουν οι μορφές των μικρών ανώνυμων μαθητών, το βλέμμα τού θεατή άθελα κατευθύνεται στο μικρό άγιο με το φωτοστέφανο. Ο αγιογράφος πέτυχε να τον προβάλλει περισσότερο από κάθε άλλη μορφή της σύνθεσης.

Ύστερα από την λεπτομερή ανάλυση της σκηνής του σχολείου, απ’ την εικόνα του αγίου Νικολάου, νομίζω είναι χρήσιμο να καταλήξουμε σε ορισμένα συμπεράσματα Η όλη απεικόνιση δείχνει, πως οι δάσκαλοι και οι μαθητές της τουρκοκρατούμενης Καστοριάς, δεν γνώριζαν την άνεση των σύγχρονων διδακτηρίων, ούτε και διέθεταν τα πάμπολλα εποπτικά μέσα διδασκαλίας των ημερών μας. Παρ’ όλα αυτά όμως, η παιδεία και τα γράμματα άνθισαν νωρίς στην Καστοριά κι έδωσαν αγλαούς καρπούς.

¨Ετερη άποψη του ιερού ναού των Αγίων Νικολάου
και Χαραλάμπους πόλης Καστοριάς,

Το Απολυτίκιο και το Μεγαλυνάριο του αγίου Νικολάου,
και οι  πατρικές ευχές του Μητροπολίτη Καστοριάς,
στην β΄ όψη της προπαρουσιαζόμενης "κάρτας ευλογίας".

Αξιόλογη εικόνα του αγίου Νικολάου
με σκηνές από τον βίο του, ευρισκόμενη
στον ομώνυμό του ναό της "αρχόντισσας Θεολογίας",
πόλης Καστοριάς.

Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου του Πετρίτη, έτ. 1417, στην Πτελέα Καστοριάς.

Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου του Πετρίτη.

Στο χωριό Πτελέα Νεστορίου Καστοριάς βρίσκεται ένας αξιόλογος βυζαντινός ναός, ο Άγιος Νικόλαος ο Πετρίτης, που ανεγέρθηκε το έτος 1417. Ο ναός αυτός είναι κτισμένος στην κορυφή ενός λοφίσκου, προσελκύει δε την προσοχή και το ενδιαφέρον των ευσεβών χριστιανών της περιοχής και το θαυμασμό όλων των αρχαιόφιλων της πατρίδας μας.

Φωτογραφίες του εν λόγω εξοχικού ναού, καθώς και οι φωτοτυπίες δύο σελίδων μελέτης περί αυτού, του Γιώργου Τ. Αλεξίου, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα “Καστοριανή Εστία”, αριθμ φύλλ. 715 / 7 - 10 - 1999, παρουσιάζονται εδώ.

Ο Άγιος Νικόλαος ο Πετρίτης, άποψή του.

Η 1η σελίδα  του δημοσιεύματος
περί του Αγίου Νικολάου του Πετρίτη.

Η 2η σελίδα του δημοσιεύματος
για το ναό του Αγίου Νικολάου του Πετρίτη.

Τηλεάποψη του Άι-Νικόλα του Πετρίτη.

Η προσκυνηματική εικόνα
του Αγίου Νικολάου του Πετρίτη
(αγιογραφήθηκε περί το έτος 1820).

Το όμορφο χωριό Πτελέα Καστοριάς,
η κάτω συνοικία του.

Η πρόσοψη του Αγίου Νικολάου του Πετρίτη.
Επάνω απ' την καμαρωτή κόγχη διακρίνεται
η εκτενής επιγραφή με  τη χρονολογία 1417,
"γραμμένη" με τεμαχισμένα κεράμια.

Ο Γιώργος Αλεξίου, τακτικός επισκέπτης -  προσκυνητής
και θαυμαστής του ναού.

Η εντοιχισμένη επιγραφή
με τη χρονολογία ανέγερσης του ναού.

Η καμαρωτή στέγη του Αγίου Νικολάου.

ΕΥΘΥΜΟΓΡΑΦΗΜΑ: “Χόσικα Γκαρουφιάρηδων” {= αστειολογήματα παλαιών Καστοριανών).

Η επίσημη ενδυμασία
παλαιού Καστοριανού.

1)        Τρεις Καστοριανοί, που είχαν τσακωθεί και δεν μιλούσαν μεταξύ τους, βρέθηκαν κάποια ημέρα στο καφενείο του “Ρόντσιε”. Αφού παρέμειναν εκεί αρκετή ώρα αμήχανοι και αμίλητοι, πήρε ο ένας το λόγο και είπε στους άλλους:

«Αρέ, τί κάθουμέστε, και κοιτάζουμέστε, αφού ξέρουμέστε;»

2)        Ένας Καστοριανός είπε κάποια μέρα στους φίλους του:

«Αρέ, πάμε πουθενά, να δούμε κανέναν, να πούμε τίποτα».

3)        Ο Τσιόλκας (: Χριστόδουλος) πήγε μια μέρα στο καφενείο, βρήκε τον Νούμτσε (: Ναούμ), στον οποίο είχε δανείσει δυο φορές χρήματα και τον είπε:

- Αμπρέ, τι θα γένει μ’ εκείνο το παλιό το χρέος;

- Το παλιό το χρέος; Ξέχασέ το!

- Αμ με το νέο;

- Άστο να παλιώσει!

4)        Οι παλιοί Καστοριανοί αγαπούσαν υπερβολικά τη "Γκαρούφα", που ήταν ψαρόσουπα μαγειρεμένη με καρύδια (!), σκόρδα και “ταλιμάδι”(;). Όσοι απ’ αυτούς βρίσκονταν στην ξενιτιά ανυπομονούσαν να γυρίσουν στην Καστοριά για να φάνε την πεντανόστιμη Γκαρούφα. Ένας απ’ αυτούς, που εργαζόταν στη Νέα Υόρκη, πήρε κάποτε το καράβι του γυρισμού κι έφτασε στην Ελλάδα. Μόλις κατέβηκε στον Πειραιά έστειλε αμέσως το εξής τηλεγράφημα στη γυναίκα του που ζούσε στην Καστοριά:

«Έφτακα, φκιάκε γκαρούφα!».

5)        Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο βασιλιάς Παύλος επισκέφτηκε την Καστοριά. Οι προεστοί της πόλης τον υποδέχτηκαν με τις αρμόζουσες τιμές και του παρέθεσαν γεύμα με φαγητά της τοπικής κουζίνας, στα οποία περιλαμβανόταν βεβαίως και η ψαρόσουπα γκαρούφα.

Η Βενετία (;).
Τοιχογραφία στην αρχοντική οικία Τσιατσιαπά
της Καστοριάς (18ος αιών).

Την ώρα που ο βασιλιάς έτρωγε τη γκαρούφα, ένας απ’ τους συνδαιτυμόνες ενθουσιάστηκε και φώναξε:

«- Ρούφα, ρούφα γκαρούφα, Σεβασμιότατε (!), έχουμε και τσιορβά.

- Μεγαλειότατε και όχι Σεβασμιώτατε, τον διόρθωσε ο διπλανός του.

- Με ξούφυγε, Μεγαλειότατε, είπε ο πρώτος».

6)     Όταν οι Σοβιετικοί έστειλαν τον πρώτο πύραυλο στο Διάστημα, θίχτηκε το έντονα πατριωτικό, αντισοβιετικό και φιλοαμερικανικό συναίσθημα των Καστοριανών. Τότε λοιπόν, κάποια μέρα, ο Μανιός αντάμωσε στο Τσαρσί (= αγορά) τον Χρυσό και τον είπε:

-   - Τόμαθες, αρέ μπέτσκα μ’ (= αρνάκι μου, καλέ μου); Οι Ρώσ’ πήγαν στο φεγγάρ’.

-   - Σαν πήγαν, τι ! Κι εμείς θα πάμε στον ήλιο! Απάντησε ο Χρυσός.

-   - Ναι, αλλά ο ήλιος κάβ’ (= καίει), είπε ο πρώτος.

-   - Σαν κάβ΄, τι, εμείς θα πάμε τη νύχτα (!), είπε ο δεύτερος.

Σημείωση “Γκαρουφάδες” ή “Γκαρουφιάρηδες” αποκαλούσαν ειρωνικά τους παλιούς Καστοριανούς οι κάτοικοι των γειτονικών χωριών και πόλεων, επειδή είχαν ιδιαίτερη αδυναμία στο φαγητό "γκαρούφα", που ήταν ψαρόσουπα παρασκευασμένη από κεφάλι γριβαδιού, καρύδια και σκόρδα.

Βλέπε για τη γκαρούφα: http://www.mpetskas.gr/2012/01/blog-post_5383.html

 (Γ.Τ.Α.)

Η Καστοριά. Πίνακας-ελαιογραφία του Γ.Τ.Α.

Το γλωσσικό ιδίωμα πόλης Καστοριάς
ανήκει στα Βόρεια ελληνικά ιδιώματα.

Ενδυμασίες παλαιών Καστοριανών.
Βρίσκονται στο ενδυματολογικό Μουσείο Καστοριάς
του Συλλόγου "Αρμονία".

Φανταστικός κήπος της παλαιάς Καστοριάς.
Τοιχογραφία στο αρχοντικό Τσιατσιαπά.

Διακοσμητική τοιχογραφία
στο αρχοντικό Τσιατσιαπά.

Ίων Δραγούμης, ο νεότερος (1921 - 1986). Πολιτικός στοχαστής, δημοσιογράφος, απ’ το Βογατσικό Καστοριάς.

Το αρχοντικό και πανέμορφο Βογατσικό,
τόπος καταγωγής της οικογένειας Δραγούμη.

Ο Ίων Δραγούμης ο νεότερος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1921 και πέθανε εκεί το 1986. Ήταν εγγονός του Στέφανου Δραγούμη, του πρώτου πρωθυπουργού που είχε επιλέξει η επανάσταση του 1909, ο οποίος καταγόταν απ’ το Βογατσικό Καστοριάς. Ήταν επίσης ανεψιός του εθνομάρτυρα Ίωνα Δραγούμη (Ίδα) και της Ναταλίας Μελά, χήρας του πρωτεργάτη του Μακεδονικού Αγώνα Παύλου Μελά (+1904).

Απ’ τη γέννηση του ο βιογραφόμενος υπήρξε θεματοφύλακας ιστορικού ονόματος. Το 1922, ένα χρόνο μετά τη δολοφονία του Ίδα η οικογένεια Δραγούμη τον βάπτισε Ίωνα, στ' όνομα του αδικοσκοτωμένου τέκνου της, βουλευτού Φλώρινας - Καστοριάς, για να συνεχίσει ως νέος σκυταλοδρόμος το τιτάνιο εθνικό έργο του θείου του, πράγμα το οποίο κι έπραξε μ’ επιτυχία.

Σε νεαρή ηλικία ο δεύτερος ‘Ιων στρατεύτηκε πολιτικά στον ιερό αγώνα της Αυτοδιάθεσης της Κύπρου, τον οποίον και υπηρέτησε με πίστη, θυσίες και αυταπάρνηση, μέχρι το θάνατο του. Μήνυμα της ζωής του υπήρξε πάντα η Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Επί τριάντα χρόνια, όλα τα πολιτικά του κείμενα είχαν ως πρώτο τους θέμα το Κυπριακό. Διακήρυττε παντού, ότι η λύση του Κυπριακού προβλήματος σύμφωνα με τους εθνικούς μας πόθους, δεν θα έσωζε μόνον τους αδελφούς Κυπρίους, αλλά θα έσωζε πρώτιστα τους Ελλαδικούς, καταλύοντας την αλλοτριωτική ραστώνη και τον μπακάλικο μικροϊδεατισμό τους.

Το Ηρώο του Βογατσικού.

Ο ίδιος υπήρξε το πρώτο "Ελλαδικό θύμα" του Κυπριακού Αγώνα. Το 1955, η τότε Ελληνική Κυβέρνηση τον υποχρέωσε, λόγω της ανυποχώρητης στάσης του στο υπόψη εθνικό θέμα, σε παραίτηση απ’ τη Γενική Γραμματεία του Υπουργείου Προεδρίας, όπου άξια υπηρετούσε. Την εν λόγω παραίτηση (= σφαγιασμό) του, ο Άγγλος υφυπουργός Εξωτερικών τη χαιρέτησε "ως πρώτην φιλικήν χειρονομίαν της Ελληνικής Κυβερνήσεως". Ο Ίων Δραγούμης ο νεότερος αναγνωρίστηκε απ’ όλους ως κορυφαίος συντάκτης πολιτικών άρθρων και ταλαντούχος συγγραφέας αισθητικών κειμένων. Για την αξεπέραστη πένα του αναφέρει τα εξής ο δημοσιογράφος Σ. Ζουρνατζής, στον πρόλογο που έγραψε για το βιβλίο του Ίωνα, "ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ", Εκδ. "Δωδώνη", 1989:

«Ο αισθηματισμός της γραφής Δραγούμη είναι η συνέχεια του "αρχοντικού λόγου" του Ίδα. Λάτρης της αρχαίας ελληνικής τέχνης - της τέχνης του Ωραίου - διέπλασε μία πολιτική φιλοσοφία, όπου το καλό είναι αναγκαίως και ωραίο και τανάπαλιν. Κρίνει την δημόσια ζωή και τους άνδρες της όχι μόνο με κριτήρια δημοσίου συμφέροντος, αλλά και της ελληνικής αισθητικής. Γι’ αυτό και απορρίπτει ό,τι προσβάλλει την αρχαιοελληνική παράδοση της καθαρότητος μέσων και σκοπών. Καταδικάζει με το ίδιο πάθος την προδοσία, όπως κα την δήθεν μακιαβελική μειοδοσία. Την λιποταξία από το καθήκον, όπως και την γραικυλική κουτοπονηρία. Την ξενομανία, όπως και την ξενοφοβία. Και μάχεται για μια Ελλάδα όχι μόνο των αξίων αλλά και των Αρίστων - για μια Αριστοκρατία με την αρχαιοελληνική έννοια.» (σελ. 10).

Ο Ίων Δραγούμης ο πρεσβύτερος.
Η προτομή του στο Βογατσικό.

Όπως προαναφέρθηκε η ένδοξη και μαρτυρική οικογένεια Δραγούμη κατάγεται απ' το Βογατσικό. Για τον λόγο αυτόν, ο εδώ παρουσιαζόμενος Ίων θεωρούσε τον εαυτόν του Καστοριανό, υπεραγαπούσε την Καστοριά ως γενέτειρά του και προάσπιζε όπου και όσο μπορούσε τα συμφέροντά της. Απόδειξη αυτής της αγάπης του είναι το γεγονός ότι ο ίδιος επεδίωξε και πέτυχε να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία στην ακριτική μας πόλη κι όχι στην πρωτεύουσα, όπως θα περίμενε κανείς. Απ’ την εν λόγω θητεία του στην Καστοριά, ο Ίων διατηρούσε πολλές και ζωηρές αναμνήσεις, τις οποίες σε κάθε ευκαιρία κοινοποιούσε προφορικά ή γραπτά. Μια απ' αυτές, που αναφέρεται στην κρατική αβελτηρία της πολιτείας ως προς τα θέματα των αποδήμων μας, έχει ως εξής:

«Το έτος 1951 είχεν αποκληθεί “Έτος Αποδήμου Ελληνισμού". Ενεκρίθησαν δαψιλαί πιστώσεις προς κάλυψιν των πολλών και ποικίλων εκδηλώσεων, "καλλιτεχνικών" και άλλων και εις εσμός κηφήνων διήλθον, κατά το έτος εκείνο, τερπνάς διακοπάς. Ο γράφων έτυχε, την εποχήν ακριβώς αυτή να υπηρετεί την θητείαν του εις την περιοχήν Καστοριάς και να παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς τας πυρετώδεις προετοιμασίας διά τας εκεί εκδηλώσεις. Τα πάντα είχον υποδειγματικώς ενορχηστρωθεί, αλλά, την παραμονήν της "πρεμιέρας", κάποιος είχε την ατυχή - ή ευτυχή- έμπνευσιν να αναφώνησει: Όλα ωραία, αλλά οι "απόδημοι" που είναι; "Κατόπιν τούτου εσήμανε συναγερμός και εξαπελύθησαν πανικόβλητα τα μέλη του "κλιμακίου" διά να ανακαλύψουν αποδήμους παραθεριστάς! Εν τέλει, μετά πολύωρον και πολύμοχθον "κτένισμα" της πόλεως και της περιφερείας της. ανευρέθη εις (1) απόδημος, γουνεργάτης εν Σικάγω ελθών διά να επισκεφεί τους συγγενείς του. Ούτος κυριολεκτικώς απήχθη, ηχμαλωτίσθη και έτυχεν αυτόχρημα πριγκηπικών επιδαψιλεύσεων, εν τέλει δε, ετοποθετήθη εις την τιμητικωτέραν θέσιν, τουτέστιν μεταξύ νομάρχου, δημάρχου και μεράρχου!

Η  όμορφη πλατεία του Βογατσικού.

Διατί μνημονεύομεν το ανωτέρω συμβάν, το οποίον θα επλήρει ιλαρότητος την καρδίαν των Γκογκόλ και Ιονέσκο; Μά, διά να δώσωμεν μία γλαφυράν εικόνα της επιπολαιότητος, της ασυγγνώστου ελαφρότητος και προχειρότητος, με την οποίαν η Πολιτεία μας αντιμετωπίζει, συνεχώς και αδιαλείπτως, το κεφαλαιώδες θέμα του Αποδήμου Ελληνισμού..." (όπ., σελ. 269).

Στο σημείο αυτό θα περατωθεί η σύντομη αναφορά μας στον Ίωνα Δραγούμη το νεότερο, "τον επαναστάτη της Δεξιάς" και θα κλείσει το παρόν άρθρο με την παράθεση των σημαντικότερων απ’ τις πολιτικές του ρήσεις, όπου διαφαίνεται η πολιτική του φιλοσοφία.

ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ ΡΗΣΕΙΣ

1)         «Οι πολιτικοί πρέπει να αισθάνονται την Ελλάδα υποκειμενικώς και να την διοικούν αντικειμενικώς και όχι αντιστρόφως», "ΕΣΤΙΑ" Πέμπτη 22 Απριλίου 1982.

2)         «Οι πολιτικοί πρέπει να προσφέρουν εαυτούς θύματα του πατριωτισμού των και όχι να καθιστούν τους Έλληνας θύματα της φιλαρχίας των» “ΕΣΤΙΑ”, Πέμπτη 22 Απριλίου 1982.

3)         Το όνειρον της αιωνίας νεότητος του ποιητικού Ναρκίσσου, καταλήγει συνήθως εις την αυτοκαταστροφήν του, ενώ το όνειρον του γεγηρακότος πολιτικού Ναρκίσσου οδηγεί εις την καταστροφήν των άλλων, οίτινες και τον απολακτίζουν μετ’ αποστροφής εις τον Καιάδα της Ιστορίας». "ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΩΡΑ" Τρίτη 1 Μαρτίου 1983.

4)         «Όπου δεν υπάρχει πολιτικόν πρόγραμμα - της φύσεως αποστρεφομένης το κενόν - υπάρχουν πολιτικά συνθήματα, δηλαδή κενολογία. "ΕΣΤΙΑ", Τρίτη 6 Απριλίου 1982.

5)         «Ο πολιτικός δεν είναι άθροισμα επί μέρους προσόντων αλλά χωριστόν τάλαντον». "ΕΣΤΙΑ" Δευτέρα 7 Νοεμβρίου 1977.

6)         «Ο πολιτικός ηγέτης δεν κυβερνά μόνον τους λαούς, αλλά και τους παραδειγματίζει». "ΕΣΤΙΑ" Παρασκευή 29 Ιουλίου 1977.

7)         «Είναι άνθρωποι (πολιτικοί) που επιτυγχάνουν χάρις εις τας προσόντα των και άνθρωποι που επικρατούν χάρις εις την έλλειψιν προσόντων των ...άλλων». "ΕΣΤΙΑ" Σάββατον 9 Μαρτίου 1985.

8)         «Η απώλεια της ελευθερίας δεν φέρει ημερομηνίαν. Ποτέ η ελευθερία ενός έθνους δεν εχάθη αιφνιδίως και ακαριαίως». “ΕΣΤΙΑ" Παρασκευή 28 Δεκεμβρίου 1984.

Το ιστορικό Δημοτικό σχολείο του Βογατσικού.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ.

Τα βιογραφικά στοιχεία του Ίωνα Δραγούμη του νεότερου, τ΄αποσπάσματα κειμένων, καθώς και οι ρήσεις του που παρουσιάζονται στο παρόν άρθρο ελήφθησαν απ’ το εξαίρετο βιβλίο του, "ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ", Εκδ. "Δωδώνη", 1989. Η επιλογή και η παρουσίασή τους έγινε απ΄ τον Γιώργο Τ. Αλεξίου.

Παλαιά κρήνη και παραδοσιακή οικία του Βογατσικού.

Ωραιότατη νεοκλασική οικία του Βογατσικού.

"Μια βρύση, μια κρυόβρυση..."

Άποψη του Δημοτικού σχολείου Βογατσικού.

Οι άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος,
συμπολιούχοι του Βογατσικού.
Εικόνα της ιεράς μονής
 Αγίου Κωνσταντίνου Βογατσικού,

Νεοκλασική οικία Βογατσικού.

Ερειπωμένη οικία στο Βογατσικό.

Ιστόρημα παλαιών κατοίκων του Γέρμα Καστοριάς: Η Εύα και τα παιδιά της.

Οι Πρωτόπλαστοι Αδάμ και Εύα
εντός κι εκτός του Παραδείσου.
Ο πίνακας ελήφθη απ' το διαδίκτυο.

Όταν ο Θεός έδιωξε την Εύα από τον Παράδεισο, έστειλε τον άγγελό Του να τη ρωτήσει το εξής:

−        Θέλεις, Εύα, να γεννήσεις μόνο ένα παιδί και να είναι αθάνατο ή να γεννήσεις πολλά παιδιά και να πεθαίνουν;

Η Εύα σκέφτηκε για λίγο και χωρίς δισταγμό απάντησε:

−        Θέλω να γεννήσω πολλά παιδιά κι ας πεθαίνουν.

Και από τότε, όλες οι γυναίκες θέλουν να γεννήσουν πολλά παιδιά, κι ας γνωρίζουν ότι κάποια ημέρα αυτά θα πεθάνουν.

Σημειώσεις. 1) Το ιστόρημα αυτό το διηγούνταν οι γερόντισσες του Γέρμα Καστοριάς πριν το έτος 1950 σε γονείς που έχαναν κάποιο παιδί τους, για να απαλύνουν τον πόνο τους και να τους παρηγορήσουν. Τους έλεγαν δηλαδή με εύσχημο τρόπο, ότι δική τους ήταν η επιλογή να γεννήσουν θνητά παιδιά.

2) Το κείμενο αποτελεί καταγραφή ιστόρησης της Γερμανιώτισσας κ. Α.Τ.Α., όπως την είχε ακούσει από τη γιαγιά της.

Οι Πρωτόπλαστοι εκατέρωθεν
του Δέντρου της Παρακοής.
Σχεδιαστική απόδοση ξυλόγλυπτης
παράστασης έτ. 1775, ναού του Γέρμα,
απ' τον Γ.Τ.Α.

Τα δύο πρώτα τέκνα της Εύας, Κάιν και Άβελ.
Ο πίνακας ελήφθη απ' το διαδίκτυο.

Η έξωση των Πρωτόπλαστων απ' τον Παράδεισο.
Σχεδιαστική απόδοση ξυλόγλυπτης
παράστασης έτ. 1775, ναού του Γέρμα.

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Σπίτι του Γέρμα Καστοριάς.
Παιδική ζωγραφιά του Χριστόφορου Κ. Αλεξίου,
που την εποίησε σε ηλικία 5 ετών,
το έτος 1993.

Ο Χριστός ευλογεί τα μικρά παιδιά
και τις μητέρες τους.

Ο Αδάμ και η Εύα στον Κήπο της Εδέμ.

Δευτέρα 21 Νοεμβρίου 2016. + Εισόδια Υπεραγίας Θεοτόκου

Τα εισόδια της Θεοτόκου.
Η εικόνα ελήφθη απ' το διαδίκτυο.

Εισόδια

(Ποίημα Ματθαίου Μοντέ)

Υπάρχει ένα θέμα ωραίο :

να γράψεις στίχους μουσικούς, χλωμούς, νησιώτικους,

που να διαβάζονται με τη βοήθεια της φλόγας

ενός μικρού κεριού που τρέμει,

κι από ψυχές που τρέμουν και ποθούν...

Υπάρχει ένα θέμα εσπερινό, ωραίο πολύ:

για λιτανείες κοριτσιών λευκοντυμένων,

αγνών παιδιών - στα χέρια να κρατούν λαμπάδες και χρυσάνθεμα...[ ]

Ωραίο θέμα, συγκινητικό, που έτσι καθώς πασχίζεις να το γράψεις,

έρχεται μες στην ερημιά που ζεις και σε χαϊδεύει

γλυκεία και γαλήνη σαν καλησπέρα της μανούλας σου

εκείνη η ευωδιά των χρυσανθέμων π’ ανθούνε στα κηπάρια του Νοεμβρίου -

η ευωδιά η παράξενη, που εκπλήσσει τους αγγέλους

καθώς τους αναγγέλλει μυστικά την είσοδο της ταπεινής Παρθένου...

ΣΗΜΕΙΩΣΗ.  Στην πόλη της Καστοριάς υπάρχει ο αξιόλογος ιερός ναός της Παναγίας του Τσιατσιαπά (17^ος αι.), αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου. Για τον εν λόγω ναό βλέπε στην ηλεκτρονική διεύθυνση:

http://www.imkastorias.gr/index.php/enimerosi/arxeio-ekdiloseon/item/1833-ieros-naos-panagias-tou-tsiatsiapa-foto-vinteo

Η Παναγία τριετής
εν μέσω των αγίων γονέων της.
Εικόνα το ναό των Αγίων Αποστόλων,
του Τζιώτζη, Καστοριάς.

Χρυσάνθεμα