Η εικόνα «Παναγία - Ρόδον το Αμάραντον» στο Άργος Ορεστικό (19ος; αιών.)

Κείμενο Γιώργου Τ. Αλεξίου.

Η " Παναγία - Ρόδον
το Αμάραντον"
στο Άργος Ορεστικό.

Μία υπέροχη φορητή εικόνα της «Παναγίας – Ρόδον το Αμάραντον», απ’ τις ωραιότερες που υπάρχουν στον ελλαδικό χώρο, φυλάσσεται σε οικία κατοίκου του Άργους Ορεστικού, του κ. Αλέξανδρου Κουτλεμάνη. Πρόκειται για μία εξαίρετη εικαστική δημιουργία του 19ου (;) αιώνα, πλάτους 30 εκ. και ύψους 40 εκ, περίπου, που αποτελεί σεβαστό κειμήλιο προσφύγων της Μικράς Ασίας.

Η εν λόγω εικόνα παρουσιάζει πολλές κι ενδιαφέρουσες ιδιαιτερότητες, σε σχέση με τον βασικό εικονογραφικό της τύπο. Αυτές οι ιδιαιτερότητες σημειώνονται στην αναλυτική περιγραφή που παρατίθεται ακολούθως:

Η εξεταζόμενη εικόνα έχει ζωγραφισμένα στο άνω μέρος της δύο βήλα («πανία ως παραπετάσματα», είδος κουρτινών), τραβηγμένα στις αντίστοιχες γωνίες, που επιτρέπουν να φανούν μέσα και κάτω απ’ το άνοιγμά τους τα τέσσερα άγια Πρόσωπα της όλης σύνθεσης. Συγκεκριμένα, στο κέντρο της σκηνής εικονίζεται η Παναγία όρθια, απ’ τους μηρούς κι επάνω, στραμμένη λίγο αριστερά, με ελαφρώς σκυμμένη τη σεπτή κεφαλή της, με όψη ευγενική και βλέμμα ενθαρρυντικό. Στη δεξιά της παλάμη κρατάει τον μίσχο ενός κίτρινου τριαντάφυλλου, ενώ με το ευώνυμο χέρι της ανακρατάει στην αριστερή αγκαλιά της τον μικρό Χριστό, καθώς κι ένα στάχυ σίτου. Εσωτερικά η Αειπάρθενη φοράει χειριδωτό, πρασινόχρωμο, πολύπτυχο καμίσιο κι εξωτερικά φέρει ερυθρό μαφόριο, που σκεπάζει τη φωτοστεφανωμένη κεφαλή της και που συγκρατείται με μαργαριτόμορφη καρφίτσα – κόσμημα στο ύψος του στέρνου της. Το μαφόριο είναι διακοσμημένο με σχηματοποιημένους ρόδακες, με κεντημένη τραχηλιά κι επιμανίκια και με χρυσά σιρίτια στα τελειώματά του.

Το πανέμορφο Άργος Ορεστικό Καστοριάς.

Ο μικρός Χριστός απεικονίζεται ως τριετές παιδίον, να στέκεται όρθιος και να πατάει στον κάλυκα ενός μεγάλου τριαντάφυλλου (ρόδου), που βρίσκεται πάνω σ’ ένα οκταγωνικό βάθρο. Στη σοφή κεφαλή Του με τ’ ανδρικά χαρακτηριστικά ο Κύριος έχει ηγεμονικό στέμμα, ενώ στο παιδικό σώμα Του φοράει διακονικό στιχάριο, με ροδόμορφες και ταινιόσχημες διακοσμήσεις. Στο δεξί Του χέρι κρατάει τη Σφαίρα του Κόσμου, ενώ στ’ αριστερό βαστάει φυλλοφόρο σκήπτρο με κόκκινο άνθος στην κορυφή του.

Στο βάθος (φόντο) της παράστασης, και ειδικότερα, στην ανώτερη απ’ τις τέσσερις ζώνες του, τη χρυσόχρωμη, εικονίζονται οι δύο Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ, να στέκονται στηθαίοι επάνω σε κατακόκκινα συννεφάκια, να κρατούν με το ένα χέρι τους, απλωμένη επάνω απ’ την κεφαλή της Παναγίας, μία λευκή χαρτοταινία, όπου είναι γραμμένο το εικαστικώς αποδιδόμενο τροπάριο «Ρόδον το Αμάραντον…», και να βαστούν στο άλλο τους χέρι ανοιγμένα ειλητάρια με αναγραφές ομοειδών τροπαρίων του Ακάθιστου Ύμνου.

Κάτω ακριβώς απ’ τον Ταξιάρχη Μιχαήλ απεικονίζεται ο ακτινοβόλος Ήλιος, ενώ πιο κάτω απ’ τον Άρχοντα Γαβριήλ παριστάνεται η Σελήνη, προσωπόμορφη κι ερυθρόχρωμη.

Στη δεξιά μεριά της Θεοτόκου προβάλλεται ένα όμορφο ανθοδοχείο με δέσμη (μπουκέτο) έξι ρόδων εντός του, ενώ στ’ αριστερά της απεικονίζονται, ένα μυροδοχείο (στατικό λιβανιστήρι;) κι ένα διακοσμημένο κηροπήγιο με μια αναμμένη λευκή λαμπάδα επάνω του.

Στη βάση της εικόνας και κάτω ακριβώς απ’ τα προβαλλόμενα άγια Πρόσωπα της Παναγίας και του Σωτήρα Υιού της, είναι ζωγραφισμένη μία ταινιόσχημη ζώνη, διακοσμημένη μ’ έναν ελισσόμενο φυτικό κλαδίσκο, που έχει επάνω του πέντε μισόκλειστα τριαντάφυλλα, πορφυρόχρωμα και ροδόχρωμα, εναλλάξ.

    Περαίνοντας την περιγραφή της εφέστιας εικόνας «Παναγία – Ρόδον το Αμάραντον» που φυλάσσεται στο Άργος Ορεστικό, τονίζουμε και πάλι, ότι πρόκειται για ένα εκκλησιαστικό αντικείμενο μεγάλης θεολογικής, συμβολικής και καλλιτεχνικής αξίας, που πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να τύχει ευρείας προβολής και πολλαπλής αντιγραφής.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Το παρόν κείμενο αποτελεί απόσπασμα εκτενέστερης ομοθεματικής μελέτης του Γιώργου Αλεξίου.

Σύγχρονο αντίγραφο της εικόνας
  «Παναγία – Ρόδον το Αμάραντον»
του Μεγάλου Μετέωρου.

Η «Παναγία – Ρόδον το Αμάραντον».

 Εικόνα των Μετεώρων, έτ. 1790.

Η εικόνα του Ακάθιστου Ύμνου
στο Πισοδέρι Φλώρινας.

Μνημόσυνο ηρώων στρατιωτών στην Καστοριά. Ψυχοσάββατο 14 Φεβρουαρίου 2015.

 

Το Ηρώο του Στρατιωτικού Νεκροταφείου Καστοριάς.

Το Ψυχοσάββατο 14 Φεβρουαρίου 2015, ώρα 11.00 π.μ., πραγματοποιήθηκε στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο Καστοριάς το καθιερωμένο ετήσιο εθνικοθρησκευτικό Μνημόσυνο όλων των γενναίων στρατιωτών μας, που έπεσαν υπέρ πατρίδος στον Γράμμο και το Βίτσι, κατά τη χρονική περίοδο 1946 – 49. Το εν λόγω Μνημόσυνο οργάνωσε η Στρατιωτική Αρχή του Νομού Καστοριάς και το τέλεσε ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ, συνεπικουρούμενος από τον Αρχιμανδρίτη π. Αθανάσιο Γιαννουσά, τον Πρωτοπρεσβύτερο π. Αναστάσιο Σεμερτζίδη και ετέρους δύο κληρικούς της ίδιας Μητρόπολης. Στο Μνημόσυνο παρευρέθηκαν και το παρακολούθησαν με έκδηλη συγκίνηση, η βουλευτής Ν. Δ. Καστοριάς κ. Μαρία Αντωνίου, ο Αντιπεριφερειάρχης Καστοριάς κ. Σωτήριος Αδαμόπουλος, ο Δήμαρχος Καστοριάς κ. Ανέστης Αγγελής, ο τ. Βουλευτής Ν.Δ. κ. Ζήσης Τζηκαλάγιας, ανώτεροι αξιωματικοί του Στρατού, της Ελληνικής Αστυνομίας και της Πυροσβεστικής που υπηρετούν στην περιοχή Καστοριάς, πολλοί απόστρατοι αξιωματικοί, οι πρόεδροι εφεδροπολεμικών οργανώσεων της πόλης, αρκετοί γενναιόφρονες κι ευγνώμονες δημότες της, και βεβαίως, πολλοί στρατιώτες μας.

Η μνημειακή Πύλη του Στρατιωτικού Νεκροταφείου.

Αμέσως μετά την τελετή του περιγραφόμενου εθνικοθρησκευτικού Μνημοσύνου, ο Αξιωματικός Διοικητής των Στρατιωτικών Δυνάμεων της περιοχής κατέθεσε στέφανο στο Ηρώο του Νεκροταφείου και ακολούθως έγινε το Προσκλητήριο των 112 αξιωματικών, 94 υπαξιωματικών και 5.718 οπλιτών του Στρατού μας, που έχυσαν το τίμιο αίμα τους στο Γράμμο και το Βίτσι για την ελευθερία και τη δημοκρατία, κατά τον επάρατο ανταρτοπόλεμο 1946 – 49, και που έκτοτε είναι, πολλοί εξ αυτών, θαμμένοι στο αναφερόμενο Στρατιωτικό Νεκροταφείο. Κατόπιν εψάλη ο Εθνικός μας Ύμνος, από παρούσα Διμοιρία Στρατού.

Ακολούθως, όλοι οι παρευρισκόμενοι και συμμετέχοντες στο εν λόγω μνημόσυνο, αξιωματούχοι, στρατιώτες και απλοί πολίτες, επισκέφτηκαν τον υπόγειο κοιμητηριακό ναό Αγίου Γεωργίου, του Νεκροταφείου, καθώς και την παρακείμενή του κρύπτη, όπου αναπαύονται τα τίμια οστά πολλών νεκρών ηρώων μας, προσκύνησαν δεόντως, τέλεσαν Τρισάγιο και άναψαν κερί στη μνήμη τους. Τέλος, έλαβαν όλοι τα παραδοσιακά κόλλυβα και αποχώρησαν απ’ το Νεκροταφείο έμπλεοι ψυχικής ανάτασης κι εθνικού παλμού.

Μερική άποψη του Νεκροταφείου.

Ο Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ και λοιποί
Αξιωματούχοι προσέρχονται στο χώρο της τελετής.

Ο Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ
τελεί το Μνημόσυνο των ηρώων μας.

Σεπτοί τάφοι πεσόντων στρατιωτών μας.

Οστεοθήκες πεσόντων στρατιωτών
στην Κρύπτη του Νεκροταφείου

Αξιωματούχοι παρακολουθούν το Μνημόσυνο
των υπέρ πατρίδος πεσόντων  στρατιωτών

Ο δάσκαλος κ. Χρίστος Σούλιος περίλυπος
εμπρός στον σεπτό τάφο του ήρωα αδελφού του.

Ο τ. Βουλευτής κ. Ζήσης Τζηκαλάγιας
παρών στο Νεκροταφείο.

Καστοριανές κυρίες
παρακολουθούν το Μνημόσυνο.

Τα κόλλυβα των πεσόντων στρατιωτών μας.

Επιγραφή στο Ηρώο του Νεκροταφείου.

Το σήμαντρο των γάτων (!) στο μοναστήρι της Ζάβορδας Γρεβενών

Κείμενο του Γεωργίου Θ. Λυριτζή (+).

'Αποψη του μοναστηριού της Ζάβορδας

Το Μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος / του Αγίου Νικάνορος, που βρίσκεται στη Ζάβορδα Γρεβενών, έτρεφε, από το έτος 1534 που ιδρύθηκε κι έως το έτος 1947 που λεηλατήθηκε, πολλά σκυλιά για να φυλάνε τα κοπάδια του. Γι’ αυτά τα σκυλιά έκανε ιδιαίτερο ψωμί από ακοσκίνιστο αλεύρι ανακατεμένο με πίτυρα.

Αλλά και γατιά είχε πολλά, για να καθαρίζουν τις αποθήκες και τα αμπάρια του από τους ποντικούς, που του έκαναν μεγάλη ζημιά. Αυτά τα τάιζαν από τα περισσεύματα της τραπέζης και τα καλούσαν για να ’ρθούνε να φάνε με ειδικό σήμαντρο, πού σήμαινε κάθε μεσημέρι μετά από την τράπεζα. Στο άκουσμά του συγκεντρώνονταν όλα — καμιά πενηνταριά — έξω από το τραπεζαρείο, βγαίνοντας από τα κελιά, τα υπόγεια, τις αποθήκες κι από το έξω δάσος. Το σπουδαίο είναι, ότι το δικό τους το σήμαντρο το γνώριζαν και το ξεχωρίζανε μέσα στα άλλα σήμαντρα που σήμαιναν όλη την ημέρα στο Μοναστήρι, δεν έκαναν δε ποτέ λάθος, για να συγκεντρωθούνε με άλλο ξένο σήμαντρο.

Αυτή η περίεργη τακτική σταμάτησε την εποχή του συμμοριτισμού (έτ. 1947), που πατήθηκε το Μοναστήρι από τους συμμορίτες και εγκαταλείφθηκε από τους καλόγερους.

Σήμαντρο και τάλαντο (: ξύλινο σήμαντρο)
στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου 
Κορομηλιάς Καστοριάς.

Επίμετρο.

Ποίημα του Γκέοργκ Τρακλ (1887 - 1914).

Τα Σήμαντρα / Σκιές

Το βράδυ που τα σήμαντρα διαλαλούν ειρήνη,

Ξωπίσω είμαι απ’ των πουλιών τα θαυμαστά φτερά,

Που όπως πομπές προσκυνητών, ευλαβικές, σε σμήνη,

Σε πλάτη φθινοπωρινά χάνονται λαγαρά.

………………………………………………

Αργά περιδιαβαίνοντας το λιόγερμα στον κήπο

Τη φωτεινότερή τους μοίρα σαν σε όνειρο ποθώ

Κι ούτε που νιώθω χρόνου ζύγωμα ή ενός δείκτη χτύπο,

Γι’ αυτό ψηλά στα σύννεφα κι εγώ τ’ ακολουθώ.

…………………………………………………

Χνότο ανέμου σήψης τότε με ταράζει.

Θρηνεί ο κότσυφας μες στα γυμνά κλαδιά,

Σε σκουριασμένο πλέγμα κόκκινο σταφύλι τρεμουλιάζει,

…………………………………………………

Ενώ μες στον αέρα σαν θανάσιμος χορός ωχρών παιδιών ανθίζει

Ολόγυρα σε σκούρα στόμια πηγαδιών σαθρά

Γαλάζια μια αστρομαργαρίτα παγωμένη που λυγίζει.

(Μετάφραση Γιώργου Καρτάκη).

Εικονοστάσι του αγίου Νικάνορα
στο μοναστήρι της Ζάβορδας.

Το κωδωνοστάσιο του μοναστηριού
της Ζάβορδας Γρεβενών.

Καμπάνα, σήμαντρο και τάλαντο στην
ιερά μονή Ταξιαρχών Τσούκας Νεστορίου.

Μοναχός κρούει το τάλαντο στο μοναστήρι
Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Δρυόβουνου Κοζάνης.

Εσωτερική άποψη του μοναστηριού της Ζάβορδας.

Το αλησμόνητο περιοδικό
"Βυζαντινά Σήμαντρα" της
Ιεράς Μητρόπολης Καστοριάς.

Μερική άποψη της βόρειας πτέρυγας
του μοναστηριού της Ζάβορδας.

Το σχέδιο ελήφθη απ' το Διαδίκτυο.

Τα σήμαντρα στο μοναστήρι της Κορομηλιάς.
Έτερη άποψη.

Σήμαντρα στο μοναστήρι του Δρυόβουνου Κοζάνης.

Το βιβλίο απ' το οποίο  ελήφθη
το παρουσιαζόμενο κείμενο (σελ. 72)

Ο ναός του Αγίου Αθανασίου (17ος αιών.) στον Γέρμα Καστοριάς

Ο παρουσιαζόμενος ναός του Αγίου
Αθανασίου στον Γέρμα Καστοριάς. 17ος αιών.

Εισαγωγικά

    Ο Γέρμας Καστοριάς είναι ένα ορεινό χωριό, απ’ τα ιστορικότερα, πολυπληθέστερα και δυναμικότερα του Νομού Καστοριάς. Το αναφερόμενο Κεφαλοχώρι ιδρύθηκε περί το έτος 1600 από γηγενείς Έλληνες Μακεδόνες, που διαβιούσαν μέχρι τότε σε μικρούς κτηνοτροφικούς οικισμούς των γύρω του βουνών. Απ’ τον καιρό της ίδρυσής του κι έως τις αρχές του 20ου αιώνα έφερε τη σλαβική ονομασία "Λοσνίτσα", που σημαίνει "κακότοπος", λόγω του δύσβατου κι άγονου εδάφους του, αλλά και των ανυπότακτων κατοίκων του.

    Ο Γέρμας διέσωσε και διατηρεί σήμερα εν λειτουργία αρκετούς ιερούς ναούς, πού κατέχουν και φυλάγουν εντός τους αξιόλογες φορητές εικόνες και τοιχογραφίες, καθώς και πολύτιμα λατρευτικά σκεύη και αντικείμενα. Απ’ τους εν λόγω ναούς σημαντικότεροι είναι δύο, ο ενοριακός του Αγίου Γεωργίου (έτ. 1882) και ο κοιμητηριακός του Αγίου Αθανασίου (μέσα 17ου αι.), του οποίου το ιστορικό ανέγερσης παρουσιάζεται ακολούθως.

   

Μερική άποψη του Γέρμα. Εντός του λευκού
κύκλου διακρίνεται ο ναός του
Αγίου Αθανασίου.

Το ιστορικό ανέγερσης του ναού Αγίου Αθανασίου.

    Ο παρουσιαζόμενος ναός του Αγίου Αθανασίου βρίσκεται βορειοδυτικά του χωριού Γέρμας, πεντακόσια μέτρα περίπου έξω από τον οικισμό, στην κορυφή ενός μικρού (νυν ομώνυμού του) λόφου. Η ανέγερση τού μνημείου χρονολογείται γύρω στο έτος 1650. Το ιστορικό της οικοδόμησής του έχει, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, που άκουσε προ ετών ο γράφων από τον ιστοριοδίφη δάσκαλο Αγγελή Αγγελή († 1970), ως ακολούθως:

    Στις 16 Ιανουαρίου ενός απροσδιόριστου έτους των μέσων του 17ου αιώνα, ημέρα εορτής του Αγίου Αθανασίου, κάποιος κάτοικος της Λοσνίτσας ονόματι Αθανάσιος εξήλθε απ’ το σπίτι του και μετέβη στο λόφο όπου βρίσκεται τώρα κτισμένος ο εξεταζόμενος μεταβυζαντινός ναός, για να κόψει ξύλα απ’ το πυκνό δάσος που υπήρχε τότε εκεί. Κατά την ώρα που έκοβε ένα δένδρο, πρόβαλε ξαφνικά μπροστά του με απειλητικές διαθέσεις μία μεγάλη αρκούδα, ακολουθούμενη απ’ τα δύο αρκουδάκια της. Ο Λοσνιτσιώτης Αθανάσιος, μόλις αντίκρισε το άγριο θηρίο, όπως ήταν φυσικό, κατατρόμαξε, πάραυτα όμως θυμήθηκε τον ανήμερα εορτάζοντα άγιο Αθανάσιο και ζήτησε τη βοήθεια του φωνάζοντας: «Άϊ - Θανάση μου, σώσε με». Η αρκούδα, όταν άκουσε την αγωνιώδη έκκληση για βοήθεια του Αθανασίου, παραδόξως φοβήθηκε, οπισθοχώρησε και κρύφτηκε μέσα στο δάσος.

   

Η παλαιά προσκυνηματική εικόνα
του αγίου Αθανασίου. 17ος αιών.

Ό ξυλοκόπος, ως ευσεβής Χριστιανός που ήταν, απέδωσε την υπόψη ανέλπιστη σωτηρία του στον άγιο Αθανάσιο, του οποίου τη βοήθεια κατ’ εκείνη την κρίσιμη ώρα είχε επικαλεστεί. Για τον λόγο αυτόν, έκτισε λίγο αργότερα, στο μέρος της συνάντησής του με την αρκούδα, τον εδώ παρουσιαζόμενο ναό (την αρχική οικοδομή) του αγίου Αθανασίου, ως έκφραση ευγνωμοσύνης προς τον Σωτήρα του.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ.

Μία εκτενής μελέτη για τον αναφερόμενο ναό του Αγίου Αθανασίου, Γέρμα είναι αναρτημένη στη Δ/νση:

https://sites.google.com/site/gabc1952/

Υποσελίδα ε1) θεολογικές μελέτες.

Η νεότερη εικόνα του αγίου Αθανασίου,
πάτρωνα του ναού. 19ος αιών.

Τοιχογραφία των αγίων Ιεραρχών
Κυρίλλου και Σπυρίδωνος, 17ος αιών.

Η εικόνα του Ιησού Χριστού,
17ος αιών.

Ιησούς Χριστός ο Εμμανουήλ
(εφηβικής ηλικίας) σε τοιχογραφία
του θεματικού ναού. 17ος αιών.

Ο Χριστός ευλογών. 19ος αιών.

Ο άγιος Γεώργιος,
πολιούχος του Γέρμα.
19ος αιών.

Οι άγιοι, Διονύσιος ο εν Ολύμπω
και Νικάνωρ της Ζάβορδας.