Η ιδιαίτερη τιμή που αποδίδουν ανέκαθεν στην αγία Βαρβάρα (+ 4 Δεκεμβρίου) οι ευσεβείς κάτοικοι τής Καστοριάς.

     

    Η πόλη Καστοριά μαζί με την περιφέρειά της είναι απ’ τα αρχαία χρόνια προπύργιο κι έπαλξη τού Ελληνισμού και τού Χριστιανισμού στην Άνω Μακεδονία. Η πραγματικότητα αυτή μαρτυρείται και πιστοποιείται απ’ τα αρχαιοελληνικά ευρήματα των ανασκαφών που έγιναν έως τώρα στο έδαφός της, απ’ τα ερείπια των πρωτοχριστιανικών ναών τής Διοκλητιανούπολης Άργους Ορεστικού και από τους πάμπολλους βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς ναούς όλης τής αναφερόμενης περιφέρειας.

Ως έπαλξη τού Ελληνισμού και του Χριστιανισμού η περιφέρεια της Καστοριάς κατοικείται ανέκαθεν, όπως είναι φυσικό κι επόμενο, από ανθρώπους που διακρίνονται για την έντονη φιλοπατρία τους και για τη μεγάλη θεοσέβειά τους. Βασική πτυχή αυτής της ευσέβειάς τους αποτελεί και η ιδιαίτερη τιμή που αποδίδουν σε όλους του αγίους τής πίστης μας, και βεβαίως και στη μεγαλομάρτυρα αγία Βαρβάρα. Στην αγία Βαρβάρα έχουν αφιερώσει δύο ενοριακούς ναούς, των χωριών Μαυροχώρι και Πολυκάρπη Καστοριάς, ένα παρεκκλήσι εντός της πόλης Καστοριάς και πολλές φορητές εικόνες στους ναούς τής υπόψη περιοχής. Το αναφερόμενο παρεκκλήσι βρίσκεται στον περίβολο του Ορφανοτροφείου Καστοριάς, κτίστηκε δε το έτος 1938 στη θέση ενός παλαιότερου μεταβυζαντινού ναού τής Αγίας Βαρβάρας. Για τον εν λόγω μεταβυζαντινό ναό τής Αγίας Βαρβάρας Ορφανοτροφείου αναφέρει τα εξής ο αείμνηστος Γυμνασιάρχης Παντελής Τσαμίσης, στο περισπούδαστο βιβλίο του «Η Καστορία και τα Μνημεία της»:

«Αγία Βαρβάρα.

Κείμενος εν τη ενορία Ελεούσης ήτο εκ των αρχαίων ναών. Ανακαινισθείς το πάλαι και σύγχρονος προς τον πλησίον του κείμενον ναόν τού αγίου Νικολάου (1632) κατέστη ετοιμόρροπος κατά τα τελευταία έτη, και προ δέκα τεσσάρων ετών η λειτουργία επί τη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας ετελείτο εν τω πλησίον ναώ τού Αγίου Σπυρίδωνος, ένθα και μετεφέρθησαν αι μεγάλαι εκόνες Παναγία, Χριστός, Άγιος Δαμασκηνός, Άγιος Σάββας.

Ήδη κατεδαφισθέντος αυτού το θέρος του 1938 ανηγέρθη κομψόν παρεκκλήσιον τη ενεργεία του Σεβαστού ημών Μητροπολίτου Κυρίου Νικηφόρου και δαπάναις ανωνύμου συμπολίτου. Κατά την ανασκαφήν των θεμελίων ευρέθη τάφος πλησίον των Βημοθύρων, εν ώ ανθοδοχείον χάλκινον εντός του οποίου και είδος λαβής. Πλησίον δε της τραπέζης της Αρχαίας επιτραχήλιον και μέρος Ωραίας πύλης δερματίνης εν ώ φαίνεται καθαρώς ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Αγία Ελένη, και άνωθεν αυτών ο Άγιος Γεώργιος».

Παντελή Τσαμίση, Η Καστορία και τα μνημεία της, Αυτοέκδοση, Αθήναι 1949, σελ. 147.