Ο δισυπόστατος ναός των Αγίων Αποστόλων {+ 30 Ιουνίου} και των Αγίων Αναργύρων {+ 1 Ιουλίου} του 19ου αιώνα, στη συνοικία Ντολτσό Καστοριάς.

Στην παραδοσιακή συνοικία Ντολτσό της Καστοριάς υπάρχουν αρκετοί αξιόλογοι ιεροί ναοί τής βυζαντινής και μεταβυζαντινής εποχής. Σε αυτούς περιλαμβάνεται και ο θεματικός, που είναι σήμερα γνωστός στους Καστοριανούς ως ναός των Αγίων Αναργύρων ενορίας Καρίβη. Ο εν λόγω ναός ανεγέρθηκε περί το έτος 1845 στη θέση παλαιότερου ναού, είναι δε ρυθμού τρίκλιτης βασιλικής με υπερυψωμένο νάρθηκα - γυναικωνίτη, έχει σχετικώς μεγάλες διαστάσεις (μήκος 21 μ. και πλάτος 12 μ.) και διαθέτει επιχρυσωμένο και ζωγραφισμένο τέμπλο, εμπλουτισμένο με ισόχρονές του ωραίες φορητές εικόνες.

Επάνω στο τέμπλο τού αναφερόμενου ναού, και πιο συγκεκριμένα, στην εικονοθέση, όπου, κατά βασικό και απαρέγκλιτο κανόνα, αναρτάται η εικόνα του Αγίου (ή των αγίων) στον οποίον είναι αφιερωμένος ο αντίστοιχος ναός, δηλαδή στ' αριστερά της ωραίας Πύλης και αμέσως μετά την εικόνα της Παναγίας, βρίσκεται τοποθετημένη η εικόνα των 12 Αποστόλων. Η παρουσία της εικόνας αυτής στη συγκεκριμένη εικονοθέση Πάτρωνα Αγίου δηλώνει εμφαντικά, ότι ο εξεταζόμενος ναός των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού, ήταν και βεβαίως εξακολουθεί να είναι συναφιερωμένος και στους 12 Αποστόλους.

Η εικόνα των Αγίων Αναργύρων, οι οποίοι θεωρούνται σήμερα ως οι μοναδικοί Πάτρωνες (επώνυμοι) Άγιοι του υπόψη ναού, βρίσκεται στη δεξιά πλευρά του τέμπλου του, τρίτη στη σειρά και αμέσως μετά τις εικόνες του Χριστού και του Προδρόμου. Η εικόνα αυτή έχει στην κορυφή της μία ωραία ξυλόγλυπτη και προεξέχουσα επίστεψη, που είναι μοναδική στο αναφερόμενο τέμπλο και που επισημαίνει στους πιστούς, ότι ο ναός είναι συναφιερωμένος και στη σεπτή δυάδα των ιαματικών αγίων Κοσμά και Δαμιανού.

Ο εξεταζόμενος ναός, από τότε που οικοδομήθηκε κι έως τη δεκαετία του 1920 περίπου, πανηγύριζε κάθε χρόνο επί δύο συνεχόμενες ημέρες, και συγκεκριμένα, κατά την εορτή των αγίων Αποστόλων {+ 30 Ιουνίου}, και κατά την εορτή των αγίων Αναργύρων {+ 1 Ιουλίου}. Φαίνεται όμως, πως με την πάροδο των ετών ο εν λόγω διήμερος εορτασμός επέφερε στους πιστούς την ανάλογη κόπωση και τον σχετικό κορεσμό, κι αυτό είχε ως αποτέλεσμα να ατονήσει σταδιακά ο εορτασμός των 12 Αποστόλων της πρώτης ημέρας και να απομείνει μόνον ο εορτασμός των αγίων Αναργύρων της δεύτερης ημέρας. Παράλληλα, αποσιωπήθηκε και με την πάροδο των ετών λησμονήθηκε η αρχική συναφιέρωση τού ναού στους 12 Αποστόλους, και διατηρήθηκε ζώσα μόνον η αφιέρωσή του στους Αγίους Αναργύρους και η εξ αυτής (της αφιέρωσης) τωρινή ονομασία του “Άγιοι Ανάργυροι”.

Περατούμενης της εξέτασης του θεματικού ναού σημειώνονται ανακεφαλαιωτικώς τα κάτωθι:

1. Ο εν λόγω ιερός ναός ναός ανεγέρθηκε περί το έτος 1840, στη θέση παλαιότερου και μικρότερου ναού.
2. Ο ναός καθαγιάστηκε και συναφιερώθηκε στη 12άδα των Αγίων Αποστόλων και στη δυάδα των αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού.
3. Ο ναός, έως τη δεκαετία του 1920 (;) πανηγύριζε επί δύο συνεχόμενες ημέρες, την 30η Ιουνίου και την 1η Ιουλίου, έκτοτε δε πανηγυρίζει μόνο κατά την εορτή των αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού (+ 1η Ιουλίου), και φέρει την ονομασία τους.
   .
   Τροπάρια των επώνυμων Αγίων του θεματικού ναού.
   1) Στιχηρόν των Δώδεκα Αποστόλων.
   Ήχος δ'.

Πέτρε και Παύλε του Λόγου αροτήρες,

Ανδρέα, lάκωβε, και Ιωάννη σοφέ,

Βαρθολομαίε και Φίλιππε, Θωμά, Ματθαίε,

Σίμων, Ιούδα, θείε Ιάκωβε, παγκόσμιε πάντιμε

των Μαθητών δωδεκάς, οι εν τω κόσμῳ κηρύξαντες

την παναγίαν Τριάδα, φύσει Θεόν αΐδιον,

της Εκκλησίας οι αλάξευτοι όντως πύργοι και στύλοι ασάλευτοι,

τω Δεσπότῃ των όλων ικετεύσατε σωθήναι ημάς.

2) Στιχηρόν των Αγίων Αναργύρων.

Ήχος πλ. β'.

Όλην αποθέμενοι εν ουρανοίς την ελπίδα,

θησαυρόν ασύλητον εαυτοίς οι Άγιοι εθησαύρισαν,

δωρεάν έλαβον, δωρεάν διδούσι τοις νοσούσι τα ιάματα,

χρυσόν ή άργυρον ευαγγελικώς ουκ εκτήσαντο,

ανθρώποις τε και κτήνεσι τας ευεργεσίας μετέδωκαν,

ίνα διά πάντων υπήκοοι γενόμενοι Χριστώ,

εν παρρησίᾳ πρεσβεύωσιν υπὲρ των ψυχών ημών.

Σημειώσεις.

1. Η παρουσιαζόμενη άποψη – θέση, περί του καθαγιασμού και της αρχικής συναφιέρωσης τού θεματικού ναού στους 12 Αποστόλους και στους Αγίους Αναργύρους Κοσμά και Δαμιανό, στηρίζεται στα δεδομένα τού εικονογραφικού του προγράμματος, καθώς και στις σχετικές μαρτυρίες παλαιών ευσεβών κατοίκων της συνοικίας Ντολτσού Καστοριάς.
2. Ο εξεταζόμενος δισυπόστατος ναός αποτελεί σπάνια, ίσως και μοναδική περίπτωση ναού στην πατρίδα μας, που πανηγυρίζει επί δύο συνεχόμενες ημέρες. Εκ του λόγου τούτου ορθώς προσελκύει το έντονο ενδιαφέρον των χριστιανών.
3. Τον αναφερόμενο ναό των Αγίων Αποστόλων και των Αγίων Αναργύρων τον υπηρετούσε επί πολλά έτη και τον φρόντιζε με μεγάλο ζήλο η παλαιά Καστοριανή δέσποινα Μαλαματή Ζάχου. Αιωνία η μνήμη της.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.


α

Η τοιχογραφία του θαύματος “Άξιον Εστίν” σε ναό της Καστοριάς (έτ. 1939).

Η απεικόνιση του θαύματος
στο ναό Αγίας Βαρβάρας Καστοριάς.

Ο περίφημος και πασίγνωστος θεομητορικός ύμνος “Άξιον Εστίν ως αληθώς...” έχει θεία προέλευση, καθόσον παρουσιάστηκε για πρώτη φορά θαυματουργικώς απ΄ τον Αρχάγγελο Γαβριήλ σε Μοναχό του Αγίου Όρος, την 11η Ιουνίου του έτους 982 μ.Χ. Το ιστορικό αυτής της θαυματουργικής παρουσίασης είναι καταγραμμένο ως εξής στη Βικιπαίδεια:

«Σε κοντινή απόσταση από τις Καρυές, την πρωτεύουσα του Αγίου Όρους, ζούσε ένας ενάρετος Ιερομόναχος με το νέο μαθητή του. Ένα Σάββατο βράδυ της 11ης Ιουνίου του 982 μ.Χ., ο Γέροντας ξεκίνησε να πάει στην αγρυπνία στο Ναό του Πρωτάτου. Ο μαθητής του που έμεινε μόνος του το βράδυ, δέχτηκε την επίσκεψη ενός αγνώστου μοναχού, ο οποίος του ζήτησε να παραμείνει την νύχτα στο κελλί. Νωρίς τα χαράματα ως μοναχοί, σηκώθηκαν για να ψάλλουν την ακολουθία του Όρθρου στην μικρή εκκλησία του Κελλιού. Φθάνοντας όμως στην θ΄ ωδή, ενώ ο μαθητής επρόκειτο να ψάλλει «Την Τιμιωτέραν των Χερουβίμ» ( τον αρχαίο ύμνο του Αγίου Κοσμά του Μελωδού) μπροστά στην εικόνα της Θεοτόκου, ο ξένος παρενέβαλε πριν από αυτό τα εξής:

«Άξιόν Εστιν ως αληθώς μακαρίζειν σε την Θεοτόκον,

την αειμακάριστον και παναμώμητον,

και Μητέρα του Θεού ημών.»

Ύστερα επισύναψε και την «Τιμιωτέρα» έως τέλους...

Ακούγοντας για πρώτη φορά τα λόγια αυτά ο μαθητής ένιωσε δέος και ζήτησε από τον φιλοξενούμενο να του γράψει τον ύμνο. Καθώς όμως δεν υπήρχε χαρτί, ο μοναχός χάραξε με το δάχτυλο του τα ιερά αυτά λόγια βαθιά και άκοπα σε μια πέτρινη πλάκα, προσθέτοντας: «Στο εξής έτσι να ψάλλουν όλοι οι Χριστιανοί τον ύμνο της Θεοτόκου» Λέγοντας αυτά έγινε άφαντος, ενώ σύμφωνα με την παράδοση η εικόνα του Χριστού πάνω στο τέμπλο της εκκλησίας μεταφέρθηκε αστραπιαία στα αριστερά, και η εικόνα της Θεομήτορος στα δεξιά. Η αυτή διάταξη διατηρείται έως τις ημέρες μας στο ξυλόγλυπτο τέμπλο του κελλιού.

Εικόνα της Παναγίας "Άξιον Εστίν".
Έργο  Στεφάνου, Επισκόπου Αρσινόης.

Επιστρέφοντας ο Γέροντας άκουσε την διήγηση και είδε την χαραγμένη πλάκα. Αμέσως μαζί με τον μαθητή του έσπευσε να ανακοινώσει το θαύμα στον Πρώτο του Αγίου Όρους και στους άλλους Γέροντες. Αυτοί έστειλαν την αγγελοχάρακτη πλάκα στον Πατριάρχη και στον αυτοκράτορα της εποχής, έτσι ώστε ο ύμνος να διαδοθεί σε όλο τον Ορθόδοξο κόσμο.

Σύμφωνα με τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, ο άγνωστος εκείνος μοναχός δεν ήταν άλλος από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ, ο οποίος πάντοτε ήταν «...ο ένθεος υμνολόγος της Θεοτόκου, και τροφεύς, και διακονητής, και χαροποιός αυτής Eυαγγελιστής...». Σύμφωνα με την ίδια πηγή, μετά από λίγες ημέρες η εικόνα μεταφέρθηκε στον Πρωτάτο όπου και τέθηκε στο Ιερό Σύνθρονο του ναού ως Παντάνασσα και στήριγμα πνευματικό, Ηγουμένη και Προστάτις όλου του Αγίου Όρους, το δε κελλί που δέχθηκε την Αρχαγγελική επίσκεψη φέρει από τότε το όνομα «Άξιον εστί» ενώ ολόκληρη η τοποθεσία είναι γνωστή ως «Άδειν», από το αρχαίο ρήμα άδω, που σημαίνει τραγουδώ, ψάλλω.

Η πανέμορφη Καστοριά, η πόλη της Παναγίας.

Ο υποτακτικός εκείνος που δέχτηκε την επίσκεψη του Αρχαγγέλου, τιμάται σήμερα ως Όσιος από την τοπική αγιορείτικη παράδοση. Μάλιστα λέγεται πως το όνομα του ήταν Γαβριήλ για αυτό και αναφέρεται ως «ο Όσιος Γαβριήλ ο ξενίσας τον Άγγελον», δηλαδή αυτός που «φιλοξένησε τον Άγγελο».

Ως «Άξιον Εστίν» αναφέρεται και η εικόνα της Παναγίας που βρίσκεται σήμερα στο Ιερό Σύνθρονο του Ναού του Πρωτάτου, στις Καρυές του Αγίου Όρους. Η εικόνα αυτή Θεωρείται η σημαντικότερη του Αγίου Όρους, είναι η «Εφέστιος» και «Προστάτις» των 20 Αγιορείτικων Μονών, και αντίγραφο της βρίσκεται σε κάθε Μονή. Εορτάζει με μεγάλη θρησκευτική λαμπρότητα τη Δευτέρα του Πάσχα, με λιτανεία στην περιοχή των Καρεών. Επίσης στις 11 Ιουνίου πραγματοποιείται Θεία Λειτουργία στο Πρωτάτο και πανήγυρη στο Ιερό Παντοκρατορινό Κελλί του "Άξιον Εστίν"»

Κλείνοντας την αναφορά στο μέγα θαύμα τού “Άξιον Εστίν” σημειώνουμε επιγραμματικά τα εξής:

1. Το εν λόγω θαύμα είναι καλώς γνωστό και αγαπητό σε ολόκληρο τον κόσμο της Ορθοδοξίας.
2. Ο υπέροχος ομώνυμος ύμνος (Μεγαλυνάριο της Παναγίας) που παρουσιάστηκε κατ' αυτό (το θαύμα) ψάλλεται κάθε φορά που τελείται Θεία Λειτουργία, αμέσως μετά τον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων.
3. Η εικόνα της Παναγίας “Άξιον Εστίν” βρίσκεται αναρτημένη σε πολλούς ιερούς ναούς της πατρίδας μας και σε πάμπολλες οικίες, τιμάται δε αναλόγως από τους Έλληνες.
4. Στην ευλογημένη πόλη της Καστοριάς υπάρχουν πολλά αντίγραφα τής πρωτότυπης εικόνας του 'Αξιον Εστίν, υπάρχει δε και η σπάνια απεικόνιση τής τέλεσης του εν λόγω θαύματος. Η απεικόνιση αυτή (τοιχογραφία) βρίσκεται στον μικρό ιδιόμορφο ναό της Αγίας Βαρβάρας Ορφανοτροφείου κι έγινε από Καστοριανό αγιογράφο, κατά το έτος 1939.
5. Φωτογραφία της αναφερόμενης λίαν ενδιαφέρουσας τοιχογραφίας συνοδεύει το παρόν κείμενο.

Ολόκληρος ο ύμνος “'Αξιον Εστίν” παρατίθεται ακολούθως:

«Άξιον εστίν ως αληθώς

μακαρίζειν σε την Θεοτόκον,

την αειμακάριστον και παναμώμητον

και μητέρα του Θεού ημών.

Την τιμιωτέραν των Χερουβείμ

και ενδοξοτέραν ασυγκρίτως των Σεραφείμ

την αδιαφθόρως Θεόν Λόγον τεκούσαν,

την όντως Θεοτόκον,

Σε μεγαλύνομεν.»

Έτερη απεικόνιση του θαύματος
"Άξιον Εστίν".
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το Διαδίκτυο.

 

“Χρεία Αγίου Πνεύματος”. Διδαχή αγίου Διαδόχου Επισκόπου Φωτικής {+486}.

Βιογραφικά στοιχεία του Αγίου Διαδόχου Επισκόπου Φωτικής.

Ο άγιος Διάδοχος ήταν Επίσκοπος στη σημαντική πόλη Φωτική, η οποία βρισκόταν δίπλα στη σημερινή κωμόπολη Παραμυθιά Θεσπρωτίας. ο Άγιος γεννήθηκε κατά τις πρώτες δεκαετίες του 5^ου αιώνα κι εκοιμήθη εν Κυρίω περί το έτος 486. Επίσκοπος Φωτικής υπήρξε στην περίοδο των ετών 451 – 458.

Στην Ιστορία του Βίκτωρος Επισκόπου Βίτης, που χρονολογείται στα τέλη του 5^ου αιώνα, ο άγιος Διάδοχος αποκαλείται λόγιος και μακάριος ανήρ, «άξιος κάθε επαίνου, διότι τα έργα του, σαν άστρα λαμπρά, στολίζουν το καθολικόν δόγμα».

Οι συγγραφές του αγίου Διαδόχου είναι πολύ σημαντικές, «τον αποδεικνύουν δε εντριβή διδάσκαλο της μυστικής θεολογίας και κάτοχο της δογματικής της Ορθοδόξου Εκκλησίας».

Χρεία Αγίου Πνεύματος. 

Το κείμενο του αγίου Διαδόχου στη Νεοελληνική.

Μόνο το Άγιο Πνεύμα μπορεί να καθαρίσει το νου. Γιατί αν δεν μπει μέσα στο σπίτι ο δυνατός για να αφαιρέσει τα κλεμμένα και να δέσει τον κλέφτη (Λουκ. 11, 21-22), δεν ελευθερώνεται το λάφυρο. Πρέπει λοιπόν με κάθε τρόπο, και προπάντων με την ειρήνη της ψυχής, να αναπαύομε το Άγιο Πνεύμα, για να διατηρούμε το λυχνάρι της πνευματικής γνώσεως μέσα μας πάντοτε αναμμένο. Όταν αυτό αστράφτει ακατάπαυστα μέσα στα βάθη της ψυχής, τότε όχι μόνον είναι ολοφάνερες μέσα στο νου οι πικρές εκείνες και σκοτεινές προσβολές των δαιμόνων, αλλά και εξασθενούν υπερβολικά, επειδή ελέγχονται και φανερώνονται από το άγιο εκείνο και ένδοξο φως. Γι' αυτό ο Απόστολος λέει: «Μη σβήνετε το Πνεύμα» (Α΄ Θεσ. 5, 19), αντί να πει: «Μη λυπείτε με κακά έργα ή κακούς λογισμούς την αγαθότητα του Αγίου Πνεύματος, για να μη στερηθείτε το ακατανίκητο φως Του». Επειδή το Αιώνιο και Ζωοποιό Πνεύμα δεν σβήνεται, αλλά η λύπη Του, δηλαδή η αποστροφή Του, αφήνει τον νου του ανθρώπου σκυθρωπό και αφώτιστο από τη θεία γνώση.

(Από το βιβλίο του Αγίου Διαδόχου “Τα εκατόν γνωστικά κεφάλαια”, κεφ. Κη΄).

Το κείμενο στη νεοελληνική ελήφθη από τον Ιστότοπο:

http://paterikakeimena.blogspot.com/2012/12/100-26-50.html .

Ο ναός της Αγίας Παρασκευής {έτ. 1899} στη συνοικία Ντολτσό Καστοριάς.

Στην παραδοσιακή συνοικία Ντολτσό της πόλης Καστοριάς υπάρχει ένας όμορφος μεταβυζαντινός ναός της Αγίας Παρασκευής. Ο εν λόγω ναός είναι ρυθμού Βασιλικής, πετρόκτιστος κι ευρύχωρος, και διαθέτει ένα υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο του 17ου αιώνα, καθώς και αξιόλογες φορητές εικόνες της ίδιας εποχής. Λίγα πληροφοριακά στοιχεία για τον αναφερόμενο ιερό ναό παρατίθενται ακολούθως.

Πριν από τον σημερινό ναό της Αγίας Παρασκευής Ντολτσού υπήρχε στην ίδια θέση ο ναός τής Παναγίας Οδηγήτριας, που ονομαζόταν από τους παλαιούς Καστοριανούς "Παναγιά η Αϊ-Οδηγήτρα, η Αϊ-δήτρα" (σήμερα έμεινε μόνον η ονομασία "Αϊ-δήτρα" της παρακείμενης οδού). Ο ναός αυτός ήταν, κατά πάσαν πιθανότητα, το καθολικό μιας μικρής αστικής Μονής, απ΄ τις αρκετές που υπήρχαν κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή εντός της Καστοριάς. Το συμπέρασμα αυτό συνάγεται απ' την παρουσία πέριξ του ναού αρκετών οικίσκων με τη μορφή κελιών, και απ' την ύπαρξη ενός σχετικώς μεγάλου προαύλιου με κυπαρίσια.

Περί το έτος 1890 ο ναός της Παναγιάς Αϊ-δήτρας καταστράφηκε (από πυρκαϊά;) και ξανακτίστηκε κατά το 1899. Ο νέος ναός όμως μεταφιερώθηκε στην Αγία Παρασκευή, ίσως επειδή υπήρχαν τότε εντός της πόλεως Καστοριάς δέκα και πλέον ναοί της Παναγιάς, ενώ υπήρχε μόνον ένας ναός της Αγίας Παρασκευής. Τον εν λόγω νεόκτιστο ναό της Αγίας Παρασκευής εγκαινίασε το έτος 1901 ο τότε Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης.

Εντός του εξεταζόμενου ναού της Αγίας Παρασκευής υπάρχει μία υπέροχη και πολυσήμαντη φορητή εικόνα της Παναγίας, η οποία προέρχεται από τον προϋπάρχοντά του ναό τής Παναγιάς Οδηγήτριας (Αί-δήτρας). Για την εικόνα αυτήν βλέπε στην εξής ηλεκτρονική διεύθυνση: 

https://www.facebook.com/photo/?fbid=10205071495301868&set=a.2521145442788

Ο Μητροπολίτης Σισανίου Κοζάνης που μαρτύρησε κατά τον 16ον αιώνα {;}

Επάνω στο όρος “Μακρυβούνι”, που βρίσκεται ανάμεσα στα όμορα χωριά Σισάνι επαρχίας Βοΐου και Γέρμα νομού Καστοριάς, υπάρχει μία τοποθεσία που ονομάζεται “Ράχη του Δεσπότη”. Η τοποθεσία αυτή έλαβε την εν λόγω παράξενη ονομασία, επειδή εκεί εσφαγιάσθη από Τουρκαλβανούς ληστές ένας αγνώστου ονόματος Δεσπότης τής Μητρόπολης Σισανίου. Το ιστορικό αυτού του τραγικού γεγονότος έχει, σύμφωνα με τη σχετική τοπική παράδοση, ως εξής:

Κάποια μαύρη ημέρα ενός απροσδιόριστου έτους του 16ου αιώνα (σ.σ. ίσως του 1571, που έγινε η Ναυμαχία της Ναυπάκτου κι επακολούθησαν τρομερές σφαγές Χριστιανών από τους Τούρκους, ως αντίποινα για την καταστροφή τής ναυτικής αρμάδας τους), αιμοβόροι Τουρκαλβανοί ληστές πάτησαν και δήωσαν το χωριό Σισάνι, που ήταν τότε σημαντικό αστικό κέντρο της περιοχής κι έδρα της ομώνυμης ιστορικής Μητρόπολης. Φεύγοντας απ' το Σισάνι οι ληστές πήραν μαζί τους ως όμηρο τον τοπικό Μητροπολίτη και τον μετέφεραν στο κοντικό δασωμένο Μακρυβούνι. Εκεί τον κράτησαν αιχμάλωτο 2 – 3 ημέρες και ζήτησαν απ' τους κατοίκους του Σισανίου πολλά λύτρα για να τον αφήσουν ελεύθερο. Οι κάτοικοι του Σισανίου δεν μπόρεσαν να συγκεντρώσουν το απαιτούμενο ποσό των λύτρων και γι' αυτό οι απαγωγείς εσφαγίασαν επιτόπου τον Δεσπότη. Κατόπιν, μετέφεραν το ακέφαλο σεπτό σώμα τού ιερομάρτυρος Ιεράρχου στο Σισάνι και το κρέμασαν σε μια μεγάλη καρυδιά, προς εκφοβισμό των κατοίκων του. Η καρυδιά αυτή ονομάστηκε “στείρα καρυ(δι)ά”, επειδή από τότε και μέχρι το έτος 1900 περίπου που κάηκε από κεραυνό, δεν ξανακάρπισε.

Στα χωριά της περιοχής λέγεται, ότι στο μέρος όπου χύθηκε το αθώο αίμα του Δεσπότη όλα τα χόρτα που φυτρώνουν έκτοτε έχουν κόκκινο χρώμα!

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Απολυτίκιον εις ανώνυμον ιερομάρτυραν Δεσπότην. Ήχος δ΄.

Και τρόπων μέτοχος, και θρόνων διάδοχος, των Αποστόλων γενόμενος, την πράξιν εύρες, θεόπνευστε, εις θεωρίας επίβασιν, διά τούτο τον λόγον της αληθείας ορθοτομών, και τη πίστει ενήθλησας μέχρις αίματος ιερομάρτυς (...), πρέσβευε Χριστώ τω Θεώ, σωθείναι τας ψυχάς ημών.

Ο δισυπόστατος ναός του Αγίου Χριστοφόρου και του Προφήτη Ησαΐα (+ 9 Μαΐου) στη Λεύκη Καστοριάς.

Το όμορφο χωριό Λεύκη βρισκόταν έως τα τέλη της δεκαετίας του 1940 περί τα 5 χιλιόμετρα πλησίον της πόλης Καστοριάς, σε μία δυσπρόσιτη πλαγιά του όρους Μεγαλέξανδρος (Ψαλίδα). Ο ενοριακός ναός τού εν λόγω χωριού ήταν κτισμένος στο βάθος μιας μικρής χαράδρας και ήταν αφιερωμένος στον άγιο Χριστοφόρο.

Περί το έτος 1950 οι κάτοικοι της Λεύκης εγκατέλειψαν σταδιακά τις παλαιές οικίες τους κι έκτισαν καινούριες σε μία ομαλή τοποθεσία, κοντινή της πρώτης. Στον μεταφερθέντα οικισμό τού χωριού τους οι ευσεβείς Λευκιώτες ανήγειραν τότε έναν νέο ενοριακό ναό, αφιερωμένον στην Αγία Τριάδα. Ο παλαιός ενοριακός ναός του Αγίου Χριστοφόρου εγκαταλείφτηκε και με την πάροδο των ετών μισοερειπώθηκε.

Κατά το έτος 1983 οι κάτοικοι της Λεύκης μετέφεραν και το νεκροταφείο τού χωριού τους σε μιά άλλη τοποθεσία, ευρισκόμενη εκτός του νέου οικισμού. Εκεί έκτισαν τότε έναν μικρό κοιμητηριακό ναό, που τον συναφιέρωσαν στον πρώην πολιούχο τους άγιο Χριστοφόρο και στον συνεορτάζοντά του Προφήτη Ησαΐα (: εορτάζουν την ίδια ημέρα, την 9η Μαΐου). Ο ναός αυτός εμπλουτίστηκε με ωραίες φορητές εικόνες και τοιχογραφίες, δέχεται δε καθ' όλη τη διάρκεια του έτους πολλούς προσκυνητές.

Η  συναφιέρωση ενός ιερού ναού σε δύο αγίους που δεν αποτελούν ομάδα (: δεν υπάρχει μεταξύ τους χρονική ταύτιση), αλλ΄ απλώς και μόνον επειδή συνεορτάζουν, όπως συμβαίνει στην εξεταζόμενη περίπτωση, απαντάται σπανίως στην Ορθόδοξη Εκκλησία και για τούτο είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Το ίδιο ενδιαφέρουσες είναι και οι ανάλογες συνεικονίσεις συνεορταζόντων αγίων, όπως η συνεικόνιση του Αποστόλου Τιμοθέου (1ος αιών) και του αγίου Αναστασίου του Πέρση (7ος αιών), (+ 22 Ιανουαρίου), η οποία βρίσκεται στον ενοριακό ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης της Οξυάς Βιτσίου.

Γ.Τ.Α.

Σημείωση. Για τον προσφάτως ανακαινισθέντα παλαιόν ενοριακό ναό του Αγίου Χριστοφόρου Λεύκης, βλέπε: https://fos-kastoria.blogspot.com/2013/11/blog-post.html