«Σήμερον ο Άδης στένων βοά». Τρία τροπάρια τού Μεγάλου Σαββάτου αναφερόμενα στην Κάθοδο τού Χριστού στον Άδη και στον οδυρμό αυτού (: τού Άδη).

     Άδης, ο = Η προσωποποίηση του υπερβατικού χώρου όπου παραμένουν οι ψυχές όλων των ανθρώπων πριν από την τελική κρίση τους.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τη διδασκαλία τής αγίας Εκκλησίας μας, σταυρώθηκε κατά τη Μεγάλη Παρασκευή και την ίδια ημέρα πέθανε επάνω στον Σταυρό Του. Αμέσως τότε η ψυχή Του κατέβηκε στον Άδη, δηλαδή στον υπερκόσμιο τόπο όπου παραμένουν οι ψυχές όλων των νεκρών ανθρώπων μέχρι την τελική κρίση τους. Στον Άδη ο Χριστός παρέμεινε τρεις ημέρες, έως τα μεσάνυχτα τής Κυριακής τού Πάσχα που αναστήθηκε εκ νεκρών. Κατ΄ αυτό το τριήμερο διάστημα κήρυξε στις ψυχές των νεκρών τού Άδη, όπως είχε κηρύξει και στους ζωντανούς ανθρώπους τής γης, και ανέσυρε απ’ εκεί όσες ψυχές τον πίστεψαν.

Οι εμπνευσμένοι υμνογράφοι τού Βυζαντίου, έχοντας υπόψη όλα τα προαναφερόμενα, φαντάστηκαν τον Άδη προσωποποιημένο, υπόθεσαν τα οργισμένα λόγια που εκστόμιζε αυτός όταν έβλεπε το Χριστό να βγάζει απ’ τον Κάτω Κόσμο τις ψυχές των καλοπροαίρετων ανθρώπων, και τα περιέλαβαν σε αναστάσιμα τροπάρια. Τρία τέτοια τροπάρια παρουσιάζονται ακολούθως στο βυζαντινό τους κείμενο και σε ελεύθερη νοηματική του απόδοση.

1ο τροπάριο. Στιχηρό Ιδιόμελο.

Ήχος πλ. δ'.

    Σήμερον ο Άδης στένων βοά· Συνέφερέ μοι, ει τον εκ Μαρίας γεννηθέντα, μη υπεδεξάμην· ελθών γαρ επ' εμέ, το κράτος μου έλυσε, πύλας χαλκάς συνέτριψε, ψυχάς ας κατείχον το πριν, Θεός ων ανέστησε. Δόξα Κύριε τω Σταυρώ σου, και τη Αναστάσει σου.

Νοηματική απόδοση του 1ου Τροπαρίου.

Σήμερα ο Άδης υποφέρει και κραυγάζει. Συνέφερε σ’ εμένα, αυτόν (τον Χριστόν) που γεννήθηκε από τη Μαρία, να μην τον είχα υποδεχθεί στο σκοτεινό χώρο μου, διότι ήλθε και διέλυσε το κράτος μου, συνέτριψε τις χάλκινες θύρες του και τις ψυχές που είχα πριν υποδουλωμένες τις ανέστησε ως Θεός που είναι. Κύριε, η δόξα ανήκει στον τίμιο Σταυρό σου και στην Ανάστασή σου.

2ο Τροπάριο. Στιχηρό Ιδιόμελο.

Ήχος πλ. δ'.

Σήμερον ο Άδης στένων βοά· Κατελύθη μου η εξουσία· εδεξάμην θνητόν, ώσπερ ένα των θανέντων, τούτον δε κατέχειν όλως ουκ ισχύω, αλλ' απολώ μετά τούτου, ων εβασίλευον· εγώ είχον τους νεκρούς απ' αιώνας, αλλά ούτος ιδού πάντας εγείρει. Δόξα Κύριε τω Σταυρώ σου, και τη Αναστάσει σου.

Νοηματική απόδοση του 2ου Τροπαρίου.

Σήμερα ο Άδης υποφέρει και κραυγάζει. Γκρεμίστηκε η εξουσία μου, υποδέχτηκα έναν θνητό σαν κάποιον απ’ τους κοινούς πεθαμένους, αυτόν όμως δεν μπορώ καθόλου να τον κατέχω, αλλά με αυτόν εδώ θα χάσω αυτούς στους οποίους βασίλευα. Εγώ κατείχα τους νεκρούς όλων των αιώνων, αλλά να αυτός όλους τους ανασταίνει. Κύριε, η δόξα ανήκει στον τίμιο Σταυρό σου και στην Ανάστασή σου.

3ο τροπάριο. Στιχηρό Ιδιόμελο.

Ήχος πλ. δ'.

Σήμερον ο Άδης στένων βοά· Κατεπόθη μου το κράτος, ο Ποιμήν εσταυρώθη, και τον Αδὰμ ανέστησεν· ών περ εβασίλευον εστέρημαι, και ους κατέπιον ισχύσας, πάντας εξήμεσα, εκένωσε τους τάφους ο σταυρωθείς, ουκ ισχύει του θανάτου το κράτος. Δόξα Κύριε τω Σταυρώ σου, και τη Αναστάσει σου.

Νοηματική απόδοση του 3ου Τροπαρίου.

Σήμερα ο Άδης υποφέρει και κραυγάζει. Καταστράφηκε  το κράτος μου, ο Καλός Ποιμήν (ο Χριστός) σταυρώθηκε και ανέστησε τον Αδάμ, αυτούς τους οποίους είχα στην εξουσία μου τους έχασα, και αυτούς που είχα καταπιεί με τη δύναμή μου, όλους τους ξέρασα, άδειασε τους τάφους αυτός που σταυρώθηκε, δεν είναι πλέον ισχυρή η δύναμη του θανάτου. Κύριε, η δόξα ανήκει στον τίμιο Σταυρό σου και στην Ανάστασή σου.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Σημείωση. Οι φωτογραφίες των παρουσιαζόμενων εικόνων ελήφθησαν από το Διαδίκτυο.

Το Σάββατο τού Λαζάρου περατώνει τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και υποδέχεται τη Μεγάλη Εβδομάδα !

 Τροπάριον Σαββάτου τού Τετραήμερου Λαζάρου.

Ήχος πλ. δ'.

    Την ψυχωφελή, πληρώσαντες Τεσσαρακοστήν, και την αγίαν εβδομάδα του Πάθους σου, αιτούμεν κατιδείν Φιλάνθρωπε, του δοξάσαι εν αυτή τα μεγαλείά σου, και την άφατον δι΄ ημάς οικονομίαν σου, ομοφρόνως μελῳδούντες, Κύριε δόξα σοι.

 Νοηματική απόδοση του Τροπαρίου στη Νεοελληνική.

    Χριστέ φιλάνθρωπε, αφού διανύσαμε την ψυχωφελή Μεγάλη τεσσαρακοστή, σε παρακαλούμε να μας αξιώσεις να βιώσουμε και την ακόλουθή της αγία Μεγάλη Εβδομάδα του Πάθους σου, για να τιμήσουμε κατά τη διάρκειά της τη θυσία σου και το ανείπωτο σχέδιό σου για τη Σωτηρία μας, και όλοι μαζί να ψάλουμε, Κύριε σ΄ εσένα ανήκει η δόξα.  (Γ.Τ.Α.). 

            

                                                                                                                          

Η αποϊεροποίηση των ιερών ναών μας αποτελεί την πρώτη και βασική επιδίωξη των εχθρών τής Ορθόδοξης Εκκλησίας μας.

     «Τω οίκω σου Κύριε, πρέπει αγίασμα. Εν τούτω γαρ το όνομα, το σόν φιλάνθρωπε, ενθέως δοξάζεται».(Ακολουθία Εγκαινίων ναού).

     Είναι τοις πάσι γνωστόν, ότι ο «Άρχων τού αιώνος τούτου», δηλαδή ο χαιρέκακος Διάβολος, μισεί και πολεμάει λυσσωδώς την Αγία Εκκλησία μας απ’ την ημέρα τής ίδρυσής της, προσπαθεί δε διαρκώς από τότε με διάφορες ύπουλες μεθόδους και με διαβολικούς τρόπους να τη διαλύσει. Ένας απ’ αυτούς τους τρόπους, και μάλιστα ο πρωταρχικός, είναι η σταδιακή αποϊεροποίηση των ιερών ναών μας. Η εν λόγω αποϊεροποίηση γίνεται συνήθως με την ασυγχώρητη ανοχή και αδιαφορία ανυποψίαστων ή “υποχρεωμένων” κι “εκβιαζόμενων” υπεύθυνων των ιερών ναών μας.    Αρχίζει δε αυτή (η αποϊεροποίηση) με την φαινομενικώς αθώα προσωρινή μετατροπή τού ιερού χώρου του ναού σε αίθουσα διδασκαλίας ποικίλων μαθημάτων, με την έκθεση και προβολή εντός αυτού πινάκων κοσμικής ζωγραφικής και φωτογραφιών, με την πραγματοποίηση συναυλιών εγχόρδων, πνευστών και κρουστών μουσικών οργάνων κ.ά.(...).   

Επισήμανση. Η αναφερόμενη ύπουλη μέθοδος αποϊεροποίησης χριστιανικών ναών εφαρμόστηκε με αρκετή ανάλογη "επιτυχία" στην Καθολική Εκκλησία και στις αιρετικές παραφυάδες της. Κατά τα τελευταία χρόνια εκποιήθηκαν στις περιφέρειες αυτών των Εκκλησιών πάμπολλοι ναοί τους και μετατράπηκαν σε τζαμιά, σε εμπορικά καταστήματα, σε κέντρα διασκέδασης, σε επαγγελματικά εργαστήρια κ.ά. Εκ του λόγου τούτου καταβάλλεται τώρα έντονη προσπάθεια από διάφορους καλοθελητές να εφαρμοστεί η αναθεματισμένη αποϊεροποήση κι εδώ, στην Ορθόδοξη πατρίδα μας την Ελλάδα.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Σημείωση. Για την αποϊεροποίηση των ναών στον καιρό μας βλέπε σχόλιο 1.

Σάββατο τού τετραήμερου Λαζάρου. /// Τροπάρια τής ημέρας που περιλαμβάνουν, α) Πιθανολογούμενες ευχαριστίες τού εγερθέντος Λαζάρου προς τον Χριστό που τον έγειρε, και β) Αγωνιώδεις εκκλήσεις τού προσωποποιημένου Άδη προς τον Λάζαρο, να εξέλθει ταχέως απ’ το βασίλειό του.

     

    Ακολούθως, παρουσιάζονται με τη σειρά οκτώ τροπάρια τής εορτής Σαββάτου του Λαζάρου, διττώς, στο βυζαντινό τους κείμενο και στη νεοελληνική του απόδοση.

Ωδὴ στ’. . Ήχος α'.

1)                      Ηρώτησας· πού είμι, ο πάντα γινώσκων, εδάκρυσάς με Σωτήρ, ως άνθρωπος φύσει, και ήγειράς με νεκρόν, τω προστάγματί σου.

1α)        Ρώτησες, Χριστέ, πού βρίσκομαι, εσύ που όλα τα γνωρίζεις, δάκρυσες για εμένα Σωτήρα, καθότι έχεις και ανθρώπινη φύση, και μ’ ανέστησες με το πρόσταγμά Σου, ενώ ήμουν νεκρός.

2)                      Εφώνησάς με εξ Άδου, Σωτὴρ κατωτάτου, βοά Λάζαρος, προς σε τον λύτην του Άδου, και ήγειράς με νεκρόν, τω προστάγματί σου.

2α)        Με ανακάλεσες απ’ τον Άδη τον κατώτατο, Σωτήρα, φωνάζει ο Λάζαρος προς εσένα τον χαλαστή τού Άδη, και με ανέστησες με το πρόσταγμά σου, ενώ ήμουν νεκρός,

3)                      Ενέδυσάς με Σωτήρ, το πήλινον σώμα, και έπνευσάς μοι ζωήν, και είδον το φως σου, και ήγειράς με νεκρόν, τω προστάγματί σου.

3α)        Με έντυσες, Σωτήρα, το πήλινο σώμα και φύσηξες σ’ εμένα ζωή και είδα το φως σου και με σήκωσες όρθιο με το πρόσταγμά σου, ενώ ήμουν νεκρός.

4)                      Εψύχωσας συ, την άπνουν μορφήν τής σαρκός μου, συνέσφιγξάς με Σωτήρ, οστέοις και νεύροις, και ήγειράς με νεκρόν, τω προστάγματί σου.

4α)        Έδωσες εσύ ψυχή στη νεκρή μορφή τής σάρκας μου, συνέσφιξες, Σωτήρα, τα οστά και τα νεύρα μου, και με σήκωσες με το πρόσταγμά σου ενώ ήμουν νεκρός.

5)                      Την παμφάγον διαρρήξας, γαστέρα του Άδη, εξήρπασάς με Σωτήρ, τη ση δυναστείᾳ, και ήγειράς με νεκρόν, τω προστάγματί σου.

5α)        Αφού διέρρηξες την παμφάγο κοιλιά τού Άδη με ανέσυρες Σωτήρα και με τοποθέτησες στο βασίλειό σου και με σήκωσες όρθιο με το πρόσταγμά σου, ενώ ήμουν νεκρός

Ωδή ζ΄. Ήχος α'.

6)           Παρακαλώ σε Λάζαρε, φησίν, ανάστηθι, έξελθε των κλείθρων μου ταχύ, άπιθι ουν· καλόν μοι γαρ ένα θρηνήσαι, πικρώς αφαιρούμενον, παρά πάντας ούς πριν, πεινών κατέπιον.

6α)        Σε παρακαλώ Λάζαρε, είπε ο Άδης, σήκω γρήγορα και βγες έξω από την κλειδωμένη φυλακή μου, φύγε λοιπόν, διότι είναι καλύτερο για μένα να κλάψω έναν νεκρό που μου τον αφαιρούν και πικραίνομαι, παρά όλους τους νεκρούς που κατάπια όταν πεινούσα.

7) Και τί βραδύνεις Λάζαρε; φησίν, ο φίλος σου, δεῦρο ἔξω κράζει ἑστηκώς· ἔξελθε οὖν, ἵνα κᾀγὼ ἄνεσιν λάβω· ἀφ' οὗ γάρ σε ἔφαγον, εἰς ἐμετὸν ἡ τροφή, ἀντικατέστη μοι.,

7α)        Γιατί καθυστερείς να βγεις, Λάζαρε; είπε ο Άδης, ο φίλος σου (ο Χριστός), στέκεται όρθιος και φωνάζει έλα έξω, βγες επιτέλους για να ηρεμήσω κι εγώ, εφόσον από τότε που σε έφαγα, η τροφή μου μεταβλήθηκε σε εμετό.

8)           Τί ουκ εγείρῃ Λάζαρε ταχύ; ανέκραζε, κάτωθεν ο Άδης θρηνωδών, τί ουκ ευθύς, εξαναστάς τρέχεις των ώδε; ίνα μη και άλλους μοι, αιχμαλωτίσῃ Χριστός εξαναστήσας σε.

8α)        Γιατί, Λάζαρε, δεν σηκώνεσαι γρήγορα; Κραύγαζε από τον κάτω κόσμο ο Άδης θρηνώντας, γιατί λοιπόν αμέσως μόλις σηκωθείς δεν τρέχεις στους νεκρούς που είναι εδώ; για να μη παραλάβει και άλλους νεκρούς από εμένα ο Χριστός που ανέστησε εσένα.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Η πανεύφημη οσία Μαρία η Αιγυπτία (6ος αιών). Η μνήμη της εορτάζεται απ’ την Εκκλησία μας δύο φορές το έτος, την 1η Απριλίου και την Ε΄ Κυριακή των Νηστειών !

     

    Η οσία Μαρία η Αιγυπτία έζησε κατά τον 6ο αιώνα και ασκήτεψε επί πολλά έτη σε μέγιστο βαθμό στην έρημο. Έκτοτε ευφημείται και τιμάται ιδιαιτέρως απ’ όλους τους Χριστιανούς, Ανατολής και Δύσης. Η Ορθόδοξη Εκκλησία μας εορτάζει τη μνήμη της δύο φορές το Χρόνο, την 1η Απριλίου και την Ε΄ Κυριακή των Νηστειών. Ο θαυμαστός βίος της παρουσιάζεται ως εξής στη Βικιπαίδεια:    

    «Η Μαρία γεννήθηκε κάπου στη ρωμαϊκή Επαρχία τής Αιγύπτου και σε ηλικία 12 ετών έφυγε από τους γονείς της και πήγε στη μεγάλη πόλη, την Αλεξάνδρεια. Εκεί έζησε μια εξαιρετικά έκλυτη ζωή. Στην αφήγησή της, στην οποία βασίζεται ο Βίος της, δηλώνει, «ήμην δέκα επτά έτη πολιτική» (δηλαδή πόρνη) και προσθέτει ότι συχνά αρνιόταν να πάρει χρήματα για τις ερωτικές της υπηρεσίες, καθώς ωθείτο «από ένα ακόρεστο και ακατάβλητο πάθος», βιοποριζόμενη περισσότερο από την επαιτεία και το γνέσιμο λιναριού.    

    

    Μετά από 17 χρόνια τέτοιας ζωής, ταξίδεψε ως την Ιερουσαλήμ για τη μεγάλη εορτή τής Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Η ίδια πραγματοποίησε αυτό το ταξίδι ως ένα είδος «αντιπροσκυνήματος», ελπίζοντας να βρει στα πλήθη των προσκυνητών αρκετούς πελάτες για την ικανοποίηση του πάθους της. Κάλυψε τα ναύλα της προσφέροντας σεξουαλικές υπηρεσίες σε επιβάτες του πλοίου και συνέχισε τον συνηθισμένο της τρόπο ζωής για λίγο στην Ιερουσαλήμ. Ωστόσο, όταν πήγε να μπει στον Ναό τού Παναγίου Τάφου για την εορτή, εμποδίσθηκε να εισέλθει από μία αόρατη δύναμη. Αντιλαμβανόμενη ότι η αιτία για αυτό ήταν ο ακάθαρτος βίος της, είχε μια αιφνίδια τάση μετάνοιας, και, βλέποντας μια εικόνα της Θεοτόκου έξω από τον ναό, προσευχήθηκε για συγχώρηση και υποσχέθηκε να εγκαταλείψει τα εγκόσμια και να ασκητεύσει. Μετά δοκίμασε και πάλι να μπει στον ναό και αυτή τη φορά μπήκε ανεμπόδιστα. Αφού προσκύνησε τον πραγματικό Τίμιο Σταυρό, επέστρεψε στην έξω εικόνα τής Θεοτόκου για να την ευχαριστήσει, οπότε άκουσε μια φωνή να της λέει: «Αν περάσεις τον Ιορδάνη, θα βρεις ένδοξη ανάπαυση». Αμέσως η Μαρία η Αιγυπτία πήγε στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στην όχθη του Ιορδάνη ποταμού, όπου εξομολογήθηκε και μετέλαβε, και το επόμενο πρωί διέσχισε πράγματι τον Ιορδάνη και αποσύρθηκε στην έρημο για να ζήσει την υπόλοιπη ζωή της ασκητεύοντας εκεί εν μετανοία. Πήρε μαζί της μόνο τρία καρβέλια ψωμί και αφότου τα έφαγε ζούσε μόνο με ό,τι μπορούσε να βρει στην έρημο.    

  

     Περίπου ένα χρόνο πριν από την κοίμησή της, η Οσία Μαρία διηγήθηκε την ιστορία της ζωής της, που διαφορετικά θα μάς ήταν άγνωστη, στον Άγιο Ζωσιμά (ο οποίος πιθανώς ήταν μοναχός της παραπάνω Μονής του Αγίου Ιωάννη), που τη συνάντησε τυχαία στην έρημο. Η Οσία ήταν πλέον τελείως αποστεωμένη από την άσκηση και σχεδόν δεν μπορούσε να καταλάβει κάποιος ότι ήταν ανθρώπινο πλάσμα. Επειδή ήταν γυμνή, ζήτησε από τον Ζωσιμά να της πετάξει τον μανδύα του για να καλυφθεί και κατόπιν του διηγήθηκε την ιστορία της. Στο τέλος τού ζήτησε να τη συναντήσει στις όχθες του Ιορδάνη τη Μεγάλη Πέμπτη του επόμενου έτους και να της φέρει Αγία Κοινωνία. Το επόμενο έτος πράγματι ο Ζωσιμάς εκπλήρωσε το αίτημά της και τότε εκείνη διέσχισε τον ποταμό για να τον φθάσει περπατώντας θαυματουργικά πάνω στην επιφάνεια του νερού. Κοινώνησε και του είπε να τη συναντήσει και πάλι στη έρημο την επόμενη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Το επόμενο έτος ο Ζωσιμάς ταξίδεψε μέχρι την τοποθεσία που την είχε πρωτοσυναντήσει, περίπου είκοσι μέρες οδοιπορίας από το μοναστήρι, και ανακάλυψε εκεί την άψυχη σορό τής Οσίας. Σύμφωνα με μια επιγραφή γραμμένη στην άμμο δίπλα στο κεφάλι της, είχε αποβιώσει την ίδια εκείνη νύχτα που είχε μεταλάβει και είχε με κάποιο τρόπο μεταφερθεί θαυματουργικά στον τόπο όπου τη βρήκε, ενώ το σώμα της είχε διατηρηθεί αναλλοίωτο επί σχεδόν ένα έτος. Ο Ζωσιμάς έθαψε το σώμα της σε λάκκο που τού έσκαψε ένα περαστικό λιοντάρι. Επιστρέφοντας στη Μονή, αφηγήθηκε την ιστορία τής Αγίας Μαρίας στους μοναχούς, οι οποίοι τη διατήρησαν μεταξύ τους ως προφορική παράδοση, από στόμα σε στόμα, μέχρι που αυτή καταγράφηκε από τον επίσκοπο Σωφρόνιο.

“Ψυχή μου, μη κρύπτε λόγον Θεού, κατάγγελλε τα θαυμάσιά Του”. Τροπάριο Μεγάλης Τρίτης.

 

Τροπάριον. Ήχος δ'.

Του κρύψαντος το τάλαντον, την κατάκρισιν, ακούσασα ψυχή, μη κρύπτε λόγον Θεού, κατάγγελλε τα θαυμάσια αυτού, ίνα πλεονάζουσα το χάρισμα, εισέλθῃς, εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου.

Νοηματική απόδοση του Τροπαρίου.

Ψυχή μου, αφού άκουσες την κατάκριση απ’ τον Χριστό τού ανθρώπου που έκρυψε το όποιο τάλαντό του, να μη κρύβεις πλέον τον λόγο του Θεού, επιδοκίμασε με θαυμασμό τις διδαχές, τις εντολές και τα έργα Του, ώστε να αυξήσεις το ανάλογο χάρισμα που έλαβες από τον Κύριο, για να εισέλθεις έτσι στον Παράδεισο και να μετέχεις στη χαρά Του.

Δίδαγμα αρυόμενο απ’ το παρουσιαζόμενο Τροπάριο, που αναφέρεται στην Παραβολή των Ταλάντων τού ευαγγελικού αναγνώσματος τής Μεγάλης Τρίτης. (Ματθ. κε΄, 14 – 30).

    Εσύ, ο Έλληνας Ορθόδοξος Χριστιανός με το ανάλογο ηρωικό φρόνημα, επιδοκίμασε και αποδέξου τις αποφάσεις κι ενέργειες των πολιτικών και θρησκευτικών Αρχών τής μαρτυρικής πατρίδας μας που είναι σύμφωνες με το Νόμο του Θεού, αποδοκίμασε δε και απόρριψε τις αποφάσεις κι ενέργειές τους που είναι αντίθετες με το Νόμο του Θεού. Ιδιαιτέρως όμως αποδοκίμασε τις εκ του πονηρού παραλήψεις εκ μέρους τους των επιβεβλημένων ανάλογων χριστιανικών ενεργειών τους.

Σημείωση. Η παραβολή των Ταλάντων, τονίζει τη σημασία τής σωστής διαχείρισης των χαρισμάτων και ευθυνών που μας εμπιστεύτηκε ο Θεός.

Γεώργιος Τ. Αλεξίου.

Πριν από 121 χρόνια, 25 Μαρτίου 2005. /// Η αναίτια, παράλογη, απεχθής, αδικαιολόγητη κι εντελώς ασυγχώρητη, ολοσχερής καταστροφή τού χριστιανικού χωριού Ζαγορίτσανη, νυν Βασιλειάδα Καστοριάς, από ανταρτικά σώματα Μακεδονομάχων.

 «Το Έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές». (Διονύσιος Σολωμός).

Εισαγωγικό σημείωμα τού Γ.Τ.Α.

Έως το έτος 1900 περίπου, όλοι ανεξαιρέτως οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί τής περιοχής Καστοριάς, (Ελληνόφωνοι, Σλαβόφωνοι, Βλαχόφωνοι, Αρβανιτόφωνοι), είχαν μεταξύ τους άριστες και αδελφικές σχέσεις. Ζούσαν στην πόλη τής Καστοριάς και σε γειτονικά της χωριά αρμονικά, ειρηνικά και αγαπημένα, τα παιδιά τους σύναπταν γλωσσικώς μικτούς γάμους, αποκτούσαν στενούς και ισχυρούς συγγενικούς δεσμούς και φυσικά, είχαν έως τότε αμέριστη την ευλογία τού Θεού και προόδευαν αναλόγως. Περί το έτος αυτό όμως, ξένοι εθνικιστικοί παράγοντες έφτασαν και στην Καστοριά, ενέσπειραν μεταξύ των φιλήσυχων κατοίκων της τη διχόνοια και το παράλογο μίσος, τους διαίρεσαν και δυστυχώς τους οδήγησαν κατά τη διάρκεια των επόμενων πέντε δεκαετιών σε μεγάλες συμφορές.

Ένα τραγικό συμβάν του έτους 1905, που είναι ενδεικτικό κι αντιπροσωπευτικό πολλών ανάλογων γεγονότων, τα οποία συνέβησαν κατά την περίοδο τού Μακεδονικού Αγώνα (1904 – 1908), δυστυχώς δε και κατά την μετέπειτα περίοδο τής Κατοχής και του Ανταρτοπολέμου (1940 – 1949), παρουσιάζεται ακολούθως:

Κείμενο τού αείμνηστου Καστοριανού Γυμνασιάρχη και συγγραφέα Χρίστου Γεωργίου. (1890 – 1972).

Εισβολή Ανταρτών Μακεδονομάχων στη Ζαγορίτσιανη {: Βασιλειάδα Καστοριάς). 25 Μαρτίου 1905.

    23 Μαρτίου 1905. Παίρνει, να νυχτώνει. Κίνηση μεγάλη στο χωριό νυν Γέρμας Καστοριάς. Η πλατεία τού χωρίου, το Μεσοχώρι, είναι γεμάτη από οπλοφόρους. Γιατί ο συναγερμός αυτός; Τί σχεδιάζεται;

Λίγοι μονάχα ξέρουν πώς πρόκειται να γίνει εισβολή ανταρτών στη Ζαγορίτσανη, σημερινή Βασιλειάδα Καστοριάς. Υπάρχουν εκεί και αρκετοί βουλγαρόφρονες. Εναντίον αυτών στρέφεται ο πολεμικός αυτός συναγερμός. Πάνε να εκδικηθούν τον άγριο σκοτωμό Ελλήνων ιερέων, διδασκάλων και προυχόντων και τού Κρητικού Γεωργίου Σεϊμένη.

Τους αντάρτες ενισχύουν και eθελονταί από τον Γέρμα και τα γύρω χωριά. Από τον Γέρμα λαμβάνουν μέρος οι, Κωνσταντίνος Παπαϊωάννου - Ντούφλιας, Χρίστος Τσόγκας, Γεώργιος Παπαϊωάννου, Δημήτριος Τζιώνης, Δημήτριος Μπούρντας, Νικόλαος. Αγγελής ή Γκέλας, Νικόλαος Στυλιάδης ή Μπέκας, ίσως και άλλοι. Από το Κωσταράζι, οι Νικόλαος Κουτούβας, Κωνσταντίνος Τομόπουλος. Από το Βογατσικό, ο Κωνσταντίνος Ντόγριας. Εκτός των ανωτέρω και πολλοί άλλοι, και απ' άλλα χωριά.

Οι πολεμισταί είναι περί τους τριακόσιους με αρχηγούς κι οπλαρχηγούς τους, Γεώργιο Τσόντο ή καπετάν Βάρδα, Κωνσταντίνο Γκούντα, Στέργιο Γκούντα, υιό του, Γιάννη Πούλακα, Ευθύμιο Καούδη, Γεώργιο Κονδύλη, Γεώργιο Δικώνυμο ή Μακρή, Παύλο Γύπαρι και άλλους.

    Και μόλις νύχτωσε, παίρνουν το δρόμο για την Κλεισούρα και λημεριάζουν στο δάσος Κότορι, που είναι απέναντι τής Βασιλειάδος. Την άλλη μέρα, 24 Μαρτίου, εξακολουθούν να στρατοπεδεύουν εκεί. Ξυλοφόροι από τα γύρω χωριά τους βλέπουν και ειδήσεις σχετικές δεν εβράδυναν να φτάσουν στ’ αυτιά των τουρκικών Αρχών.

Κατά τα μεσάνυχτα τής 24ης προς την 25η Μαρτίου, όλος εκείνος ο οπλισμένος ανταρτικός όγκος κινείται με τους άλλους βοηθούς εναντίον τής Βασιλειάδος. Η κάθε ομάδα με τον αρχηγό της βαδίζει προς τον προκαθορισμένο τομέα τής δράσεώς της. Επακολουθούν φόνοι, πυρπολήσεις οικιών και άλλες βίαιες πράξεις. Μέσα σ' εκείνην την ανεμοζάλη παθαίνουν δυστυχώς κι αθώοι.

Κατά τα ξημερώματα οι αντάρτες μ' έναν παπά και άλλους ομήρους ανεβαίνουν στο βουνό προς τα επάνω, οπότε παρουσιάζεται και τουρκικός στρατός κάτω, που άρχισε τους πυροβολισμούς. Ο παππάς και οι άλλοι εκτελούνται και οι εκδικηταί απομακρύνονται χωρίς καμιά απώλεια.

Χρίστου Γ. Γεωργίου, Ο Γέρμας και τα γεγονότα τού Μακεδονικού Αγώνα, εκδ. Ε.Μ.Σ., Ι.Μ.Χ.Α, σελ. 42 - 43. Θεσσαλονίκη 1966.

Σημείωση. Το παρουσιαζόμενο τραγικό γεγονός και τα παρόμοιά του, καθώς και αυτοί που τα διέπραξαν, πρέπει να καταδικάζονται συνεχώς από όλους τους Έλληνες, ιδιαιτέρως δε από τους αξιωματούχους τους. Εάν εκθειάζονται, όπως γινόταν κατά τον Μεσοπόλεμο, υπάρχει η πιθανότητα να ξανασυμβούν, όπως δυστυχώς ξανασυνέβησαν εις το πολλαπλάσιο κατά τη δεκαετία τού 1940.

Γιώργος Τ. Αλεξίου. Απόγονος στενών συγγενών (αδελφών) τών γηγενών Μακεδονομάχων, Αρχιμανδρίτη εθνομάρτυρα Άνθιμου Γιοβανόπουλου, και Αλέξη Γ. Αλεξίου.