Ὁ Ζωοποιός Σταυρός τού Χριστού ήταν εζωγραφημένος κατά την πρωτοχριστιανική εποχή στην κεντρική κόγχη τού Αγίου Βήματος των ναών μας. Η παράσταση του σε δάπεδο ναού είναι απολύτως απαγορευτική.

     

    Οι Χριστιανοί, κατά τους τρεις πρωτοχριστιανικούς αιώνες διώκονταν αγρίως για την πίστη τους απ’ τις Δημόσιες Αρχές τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εκ του λόγου τούτου, λάτρευαν αναγκαστικώς τον Τριαδικό Θεό τους κρυφά απ’ το ευρύ ειδωλολατρικό κοινό, μέσα σε ιδιωτικές οικίες και σε κατακόμβες. Στους τοίχους αυτών των οικιών και των κατακομβών ζωγράφιζαν συνήθως Σταυρούς, καθώς και διάφορες άλλες συμβολικές παραστάσεις όπως, ιχθύες, αμνούς, περιστερές, παραδείσια άνθη, κ.ά.

Όταν ανέλαβε και ασκούσε την εξουσία στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ο Μέγας Κωνσταντίνος (306 – 337 μ.Χ.} έπαψε ο διωγμός των Χριστιανών και τους δόθηκε η άδεια να οικοδομούν χριστιανικούς ναούς, κι αυτό έπραξαν. Έκτισαν λοιπόν στην Κωνσταντινούπολη και σε άλλες πόλεις της αυτοκρατορίας μεγάλους πρωτοχριστιανικούς ναούς ρυθμού ρωμαϊκής Βασιλικής και τους διακόσμησαν με ορθομαρμαρώσεις, με τοιχογραφίες και με ψηφιδωτά δάπεδα. Η θεματογραφία των εν λόγω διακοσμήσεων ήταν ίδια με την προαναφερόμενη των ιδιωτικών οικιών και των κατακομβών. Όμως, από υπερβάλλοντα ζήλο και από σχετική άγνοια κι ασυγχώρητη επιπολαιότητα φιλοτεχνούσαν ιερούς Σταυρούς, όχι μόνο στα τέμπλα και στους τοίχους των ναών τους, αλλά και στα ψηφιδωτά δάπεδά τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να πατούν τούς αναφερόμενους επιδαπέδιους Σταυρούς οι εκκλησιαζόμενοι και κατ’ αυτόν τον τρόπο να τους βεβηλώνουν, προσβάλλουν και περιυβρίζουν. Αυτήν την φοβερή ασέβειά τους την αντιλήφθηκαν οι πιστοί κατά τον 5^ο αιώνα κι έκτοτε έπαψαν να κατασκευάζουν ψηφιδωτά με παραστάσεις Σταυρών στα δάπεδα των ναών τους.

Ως προαναφέρθηκε, οι Χριστιανοί τής Παλαιοχριστιανικής εποχής ζωγράφιζαν στους ναούς τους ποικίλες παραστάσεις ιερών Σταυρών. Η σημαντικότερη απ’ αυτές τις παραστάσεις ιστορείτο στην κεντρική κόγχη τού Αγίου Βήματος, πίσω ακριβώς από το Σύνθρονο, που αποτελείται απ’ τον επισκοπικό θρόνο και τις εκατέρωθέν του υπάρχουσες έδρες των ιερέων. Ένα σημαντικό κείμενο του Νείλου Μοναχού (4^ος – 5^ος αιών) αναφέρει τα εξής σχετικώς:

«Εν τω Ιερατίω κατά ανατολάς τού θειοτάτου τεμένους ένα και μόνον τιπώσαι σταυρόν. Δι’ ενός γαρ σωτηριώδους σταυρού το των ανθρώπων διασώζεται γένος, και τοις απελπισμένοις ελπίς πανταχού κηρύσσεται.

(Νείλου Μοναχού. Παράδοσις και θέματα εικονογραφίας. Migne P.G. 79, 577-580).

Ένα άλλο σημαντικό κείμενο εκείνης της Πρωτοχριστιανικής εποχής, που αναφέρεται στην τοποθέτηση και λειτουργική παρουσία τού Σύνθρονου στην κεντρική κόγχη τού Αγίου Βήματος των ναών μας, περιλαμβάνει και τις ακόλουθες σχετικές υποδείξεις κι εντολές:

«Ο επισκοπκός θρόνος πρέπει να είναι προς ανατολάς, δεξιά και αριστερά αυτού να ευρίσκονται αι έδραι των πρεσβυτέρων. Δεξιά μεν να κάθηνται οι εξοχότεροι και εντιμότεροι εκ τούτων και «κοπιώντες εν λόγω», αριστεράς δε οι άλλοι πρεσβύτεροι αναλόγως της ηλικίας των. Ο θρόνος τού επισκόπου πρέπει να είναι κατά τρεις βαθμίδας υψηλότερον των εδρών των πρεσβυτέρων, επειδή πρέπει να τοποθετηθεί εκεί και η Αγία Τράπεζα».

(Εκ της Διαθήκης του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Α’ βιβλίον κεφ. 29 σελ. 164-165.. Περιγραφή πρώτων χριστιανικών βασιλικών μετά των προσκτισμάτων των).

 

‘Όπως είναι γνωστόν, τα τέμπλα των ναών εκείνης τής πρώιμης εποχής του Χριστιανισμού είχαν ύψος 1 μ. περίπου κι ένεκα τούτου, ο Αρχιερέας που στεκόταν κατά την τέλεση τής Θείας Λειτουργίας στο Σύνθρονο τής μεσαίας κόγχης τού Ιερού Βήματος επέβλεπε τα τελούμενα και παρατηρούσε το εκκλησίασμα, ταυτοχρόνως δε και παραλλήλως και το εκκλησίασμα παρατηρούσε τον Αρχιερέα του.

Αρκετά χρόνια αργότερα, κατά τον 7^ο αιώνα, τα τέμπλα των ναών απόκτησαν σχετικώς μεγάλο ύψος κι έτσι η αλληλοθέαση Αρχιερέως κι εκκλησιαζόμενων κατέστη πλέον αδύνατη. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, καθώς και για άλλες θεολογικές διαπιστώσεις και παραδοχές ο επισκοπικός Θρόνος μεταφέρθηκε απ’ το Άγιο Βήμα στον Σολέα των ναών, και μάλιστα τοποθετήθηκε με την πρόσοψή  του προς την ανατολή.

Μετά την εν λόγω μεταφορά και τοποθέτηση τού Επισκοπικού θρόνου στον Σολέα του ναού, παρέμεινε στην κεντρική κόγχη του Αγίου Βήματος μόνον ο Σταυρός Λιτανείας, ο οποίος είναι βέβαιον ότι θα παραμείνει εκεί για πάντα.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Παρατήρηση.

Τελευταίως, κάποιος Αρχιερέας προέβη στην αφαίρεση τού Σταυρού Λιτανείας από την κόγχη τού Αγίου Βήματος των ναών τής εκκλησιαστικής περιφέρειάς του. Αυτό το γεγονός συγκλόνισε πολλούς πιστούς που το αντιλήφθηκαν και προκάλεσε τις έντονες διαμαρτυρίες τους.

Ο Ιησούς Χριστός συγχωρεί τις αμαρτίες των μετανοούντων ανθρώπων, όπως συγχώρησε το μέγα αμάρτημα τής άρνησής Του από τον Απόστολο Πέτρο.

 

Όταν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός βρισκόταν λίγες ώρες πριν απ’ το φρικτό πάθος Του με δεμένα τα τίμια χέρια του και ανακρινόμενος στην οικία του Αρχιερέως Καϊάφα, ο πρωτοκορυφαίος μαθητής Του Πέτρος στεκόταν περίλυπος και τρομοκρατημένος στην αυλή τής εν λόγω οικίας. Ευρισκόμενος εκεί ο Πέτρος αναγνωρίστηκε και ρωτήθηκε από τρεις υπηρέτες τού Καϊάφα εάν ήταν ένας απ’ τους μαθητές τού Χριστού και αυτός αμέσως το αρνήθηκε κατηγορηματικά και μάλιστα με όρκο. Μόλις συνέβη αυτό λάλησε ένας Πετεινός, όπως ακριβώς το είχε προβλέψει ο Χριστός κι αμέσως τότε ο Απόστολος Πέτρος θυμήθηκε αυτήν την πρόβλεψη συναισθάνθηκε το βαρύ αμάρτημά του τής τρισσής άρνησης τού Χριστού, μετανόησε με συντριβή κι έκλαψε πικρώς.

Το αναφερόμενο μεγάλο αμάρτημα των τριών αρνήσεων του Χριστού απ’ τον Απόστολο Πέτρο, το προγνώριζε, ως παρουσιάστηκε ήδη, ο Κύριος. Μάλιστα δε, θέλοντας να βοηθήσει τον εν λόγω κορυφαίο μαθητή Του και να του συγχωρήσει το υπόψη αμάρτημά, είχε εκμαιεύσει απ’ αυτόν σε πρότερο χρόνο τρεις ομολογίες πίστης και αφοσίωσης στο άμμωμο Πρόσωπό Του. Αυτές οι ομολογίες τού Αποστόλου Πέτρου και οι ισάριθμες αντίστοιχές τους απαντήσεις τού Χριστού, είναι καταγραμμένες ως ακολούθως στο ιερό Ευαγγέλιο του Ευαγγελιστή Ιωάννη (κα’ 15 – 17):

    «...Όταν, λοιπόν, έφαγαν, λέει ο Ιησούς στο Σίμωνα Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, μ’ αγαπάς περισσότερο απ’ όσο αυτοί εδώ;» «Ναι, Κύριε», του απαντάει ο Πέτρος, «εσύ ξέρεις πως σ’ αγαπώ». Του λέει τότε: «Βόσκε τ’ αρνιά μου».

Τον ρωτάει πάλι για δεύτερη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, μ’ αγαπάς;» «Ναι, Κύριε», του αποκρίνεται εκείνος, «εσύ ξέρεις ότι σ’ αγαπώ». Του λέει τότε: «Ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Τον ρωτάει για τρίτη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, μ’ αγαπάς;» Στενοχωρήθηκε ο Πέτρος που τον ρώτησε για τρίτη φορά «μ’ αγαπάς;» και του απαντάει: «Κύριε, εσύ τα ξέρεις όλα· εσύ ξέρεις ότι σ’ αγαπώ». Του λέει τότε ο Ιησούς: «Βόσκε τα πρόβατά μου.

{Η ερμηνεία ελήφθη απ΄ την Ιστοσελίδα:

https://www.sostis.gr/blog/item/1791-ermineia-tou-kata-iwannin-21}.

Το θεολογικό περιεχόμενο και η πνευματική σημασία τής προπαρατιθέμενης ευαγγελικής περικοπής, η οποία περιλαμβάνει και παρουσιάζει, α) την τρισάκις ερώτηση τού Χριστού «μ’ αγαπάς;» προς τον Απόστολο Πέτρο, β) την αναμενόμενη ισάριθμη διαβεβαίωση τού Αποστόλου, και γ) την τρισάκις αντίστοιχη απάντηση του Χριστού, που λογίζεται και είναι συγχωρητική και απαλλακτική τού υπόψη αμαρτήματός τού Πέτρου, κοινοποιούνται από την αγία Εκκλησία μας στους πιστούς της, a) με ανάλογα κείμενα των θεόπνευστων συγγραφέων και ιερών Πατέρων της, b) με προφορικά κηρύγματα των Ιεροκηρύκων και διδασκάλων της και g) με ομοθεματικά της τροπάρια. Δύο απ’ τα εν λόγω τροπάρια, που ψάλλονται στους ναούς μας κατά την μεγάλη εορτή των Θεοφανίων, έχουν σε κείμενο κι ελεύθερη νοηματική τους απόδοση ως ακολούθως:

1ο Τροπάριο.

Δοξαστικὸν. Ήχος δ'.

Τω τριττώ της ερωτήσεως, τω Πέτρε φιλείς με, το τριττόν της αρνήσεως, ο Χριστός διωρθώσατο, διό και προς τον κρυφιογνώστην ο Σίμων· Κύριε πάντα γινώσκεις, τα πάντα επίστασαι, συ οίδας ότι φιλώ σε. Όθεν προς αυτόν ο Σωτήρ· Ποίμαινε τα πρόβατά μου, ποίμαινε την εκλογάδα μου, ποίμαινε τα αρνία μου, ά εν τω ιδίῳ αίματι περιεποιησάμην εις σωτηρίαν. Αυτόν ικέτευε θεομακάριστε Απόστολε, δωρηθήναι ημίν το μέγα έλεος.

Νοηματική απόδοση του 1^ου Τροπαρίου.

Με την τρισάκις ερώτηση του Χριστού «Πέτρε με αγαπάς», ο Χριστός συγχώρησε την υπόψη τρισάκις άρνηση τού Πέτρου, γι’ αυτό και ο Σίμων Πέτρος είπε προς τον κρυφιογνώστη Ιησούν Χριστόν, Κύριε τα πάντα γνωρίζεις και όλα τα επιβλέπεις, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Οπότε, ο Σωτήρας Χριστός είπε προς αυτόν. Ποίμαινε τα πρόβατά μου, ποίμαινε το διαλεκτό κοπάδι μου, ποίμαινε τα αρνιά μου, τα οποία με το ίδιο το αίμα μου προετοίμασα για τη σωτηρία τους. Τον Χριστόν ικέτευε, θεομακάριστε Απόστολε, να μας δωρίσει το μέγα έλεός Του.

2ο Τροπάριο.

Ήχος δ'.

Τρίτον ηρνήσω Χριστόν· επερωτήσει όθεν, τριττή ιάταί σου το έγκλημα, Πέτρε παναοίδιμε, και στηριγμόν δεικνύει, πολλών σαλευομένων.

Νοηματική απόδοση του 2^ου Τροπαρίου.

Τρεις φορές αρνήθηκες τον Χριστό, αξιομακάριστε Πέτρε, και με τις αποκρίσεις σου σε επερωτήσεις τρεις φορές συγχωρέθηκε το βαρύ αμάρτημά σου, και αυτό {: η ομολογία και η αντίστοιχή της συγχώρηση) αποτελεί υποδειγματικό στήριγμα για πολλούς ανθρώπους που ταλαντεύονται στην πίστη τους.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Ο Ιησούς Χριστός ως γεωργός λυχνιστής. Η αλληγορική παρουσίαση τού Κυρίου με την ιδιότητα τού γεωργού λυχνιστή, α) σε μία Ευαγγελική περικοπή, β) σε ένα Τροπάριο των Θεοφανίων, και γ) σε δύο ιερές εικονίσεις Του.

 

α) Κείμενο ευαγγελικής περικοπής (Λουκ. γ΄, 15 – 17)

«...Επειδή ο κόσμος ήτο εν αναμονή και όλοι εσκέπτοντο μέσα τους διά τον Ιωάννην, μήπως είναι αυτός ο Χριστός, είπε εις όλους ο Ιωάννης, “Εγώ σας βαπτίζω με νερό. Έρχεται όμως εκείνος που είναι ισχυρότερος από εμέ και του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρὶ από τα υποδήματά του. Αυτός θα σας βαπτίσῃ με Πνεύμα Άγιον και φωτιά, το φτυάρι του είναι στο χέρι του διά να καθαρίσῃ το αλώνι του και να μαζέψῃ το σιτάρι εις την αποθήκην του, το δε άχυρο θα το κάψῃ με φωτιά που δεν σβήνει”.

(Η απόδοση του κειμένου στη Νεοελληνική ελήφθη απ’ το διαδίκτυο).

 β)        Τροπάριο Θεοφανίων. Ωδή ε΄. Ήχος β΄.

Γεωργός ο και δημιουργός,

μέσος εστηκώς ως εις απάντων, καρδίας εμβατεύει.

Καθαρτήριον δε πτύον χειρισάμενος,

την παγκόσμιον άλωνα πανσόφως διΐστησι,

την ακαρπίαν φλέγων, ευκαρπούσιν αιώνιον ζωήν χαριζόμενος.

 

Ελεύθερη νοηματική απόδοση του Τροπαρίου.

Ο Ιησούς Χριστός, που είναι ο δημιουργός του κόσμου και ο πνευματικός γεωργός του,

αφού σταθεί ανάμεσά μας σαν κοινός άνθρωπος, επισκέπτεται τις καρδιές μας.

Παίρνοντας δε το φτυάρι του λιχνιστή,

ξεκαθαρίζει τέλεια το παγκόσμιο αλώνι,

τιμωρώντας τους αμαρτωλούς και χαρίζοντας αιώνια ζωή στους δίκαιους.

Γ.Τ.Α.

Ο Μέγας Βασίλειος {+ 1η Ιανουαρίου} προσέλαβε και βίωσε τις αρετές πολλών αγίων !

Τροπάριο τής Εορτής τού αγίου Βασιλείου (+ 1^η Ιανουαρίου).

Απόστιχο Στιχηρό ιδιόμελο. Ήχος α'

Βασιλείου Μοναχού

Πάντων των αγίων ανεμάξω τας αρετάς, Πατήρ ημών Βασίλειε, Μωϋσέως το πράον, Ηλιού τον ζήλον, Πέτρου την ομολογίαν, Ιωάννου την Θεολογίαν, ως ο Παύλος εκβοών ουκ επαύσω. Τις ασθενεί, και ουκ ασθενώ; τις σκανδαλίζεται, και ουκ εγώ πυρούμαι; Όθεν συν αυτοίς αυλιζόμενος, ικέτευε σωθήναι τας ψυχάς ημών.

Νοηματική απόδοση του Τροπαρίου.

Άγιε Πατέρα μας Βασίλειε, προσέλαβες κι βίωσες τις αρετές όλων των αγίων, την πραότητα του Μωυσή, την ομολογία του Πέτρου {: ότι ο Χριστός είναι ο Υιός τού Θεού),  τη Θεολογία του Ευαγγελιστού Ιωάννου, και δεν έπαψες να αναφωνείς όπως ο Απόστολος Παύλος. Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται κι εγώ δεν καίγομαι. Βάσει τούτων λοιπόν, ευρισκόμενος μαζί μ’ αυτούς στον Παράδεισο ικέτευε τον Θεό να σωθούν οι ψυχές μας.

    

1η Ιανουαρίου. Η Εορτή τής Περιτομής και ονοματοδοσίας τού Ιησού Χριστού, το νόημα και η σημασία της.

 

Εισαγωγικά

Η Αγία Γραφή μάς γνωστοποιεί, ότι ο Τριαδικός Θεός δημιούργησε τον Κόσμο, δηλαδή ολόκληρο το σύμπαν, σε επτά ημέρες, οι οποίες αντιστοιχούν, προβάλλονται συμβολικώς κι εκφράζονται εδώ στη γη με τις επτά ημέρες τής εβδομάδος. Υπάρχει όμως κι ακόμη μία ημέρα, η «Όγδοη ημέρα» που είναι άχρονη και ατελεύτητη, και που ονομάζεται  απ’ τους άγιους Πατέρες της Εκκλησίας μας  «Ημέρα τής  αιωνιότητας». Η προβίωση απ’ τους Χριστιανούς αυτής τής Όγδοης ημέρας άρχισε κατά την Πρώτη παρουσία του Χριστού εδώ στη γη, με τη Γέννηση, την Περιτομή και την  Ανάστασή Του, η δε βίωσή της απ’ τους ανθρώπους θα πραγματοποιηθεί και ολοκληρωθεί κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του.

Η προαναφερόμενη Περιτομή και η ταυτόχρονη ονοματοδοσία του Ιησού Χριστού έγιναν κατά την όγδοη ημέρα μετά τη Γέννησή του κι εκ του λόγου τούτου εορτάζονται από την αγία Εκκλησία μας την 1^η Ιανουαρίου κάθε έτους Η εορτή αυτή είναι πολύ σημαντική διότι, όπως αναφέρουν επιγραμματικώς και συνοπτικώς οι δύο στίχοι τού Συναξάριου τής ημέρας, «Χριστού περιτμηθέντος, ετμήθη Νόμος». «Και του Νόμου τμηθέντος, εισήχθη Χάρις». Δηλαδή,  με την περιτομή του Ιησού Χριστού έπαψε να ισχύει ο Νόμος τής Παλαιάς Διαθήκης και μπήκε πάραυτα στη ζωή όλων των Χριστιανών η Θεία Χάρη.

Το πνευματικό νόημα και η σωτηριώδης σημασία τής Περιτομής και ονοματοδοσίας τού Ιησού Χριστού παρουσιάζονται εκτενέστερα και πιο αναλυτικά απ’ την προαναγραφόμενη σχετική αναφορά, και σε έξι απ’ τα τροπάρια που ψάλλονται στους ναούς μας κατά την 1^η Ιανουαρίου κάθε έτους, τα οποία και παρουσιάζονται ακολούθως σε κείμενο και σε νοηματική τους απόδοση:

 1ο τροπάριο. {: Η περιτομή του Χριστού κατά  την όγδοη ημέρα από τη Γέννησή Του αποτελεί προτύπωση τού Ογδόου αιώνος}.

Ωδή α’. Ήχος β’.

Η Ογδόας, φέρουσα τύπον του μέλλοντος, τη ση Χριστὲ λαμπρύνεται, και αγιάζεται, εκουσίῳ πτωχείᾳ· εν ταύτῃ γαρ νομίμως, περιετμήθης σαρκί.

Νοηματική απόδοση 1^ου Τροπαρίου.

Η όγδοη ημέρα από τη Γέννησή σου Χριστέ που αποτελεί προτύπωση του μελλοντικού Ογδόου αιώνος της Αιωνιότητας  λαμπρύνεται και αγιάζεται απ’ την εθελούσια ταπείνωσή σου, διότι κατ’ αυτήν, υπακούοντας στο Νόμο της Παλαιάς Διαθήκης, δέχτηκες περιτομή στη σάρκα σου.

................................

2^ο  Τροπάριο {:  Ο Χριστός με την Περιτομή Του περάτωσε την ισχύ του Μωσαϊκού Νόμου και έδωσε στους πιστούς τη θεία χάρη και την αωνιότητα}.

Κανών α', Ωδή γ’.  Ήχος β'

Ο Λόγος σαρκωθείς ο υπερούσιος, εις λήξιν του Νόμου περιετμήθη, απαρχάς δε θείας χάριτος, και ζωής ακηράτου ημίν δέδωκε.

Νοηματική απόδοση 2^ου Τροπαρίου.

Ο Χριστός που είναι η Σοφία του Τριαδικού Θεού κι έλαβε την ανθρώπινη σάρκα, περιετμήθηκε για να σημάνει τη λήξη του Μωσαϊκού Νόμου και μας έδωσε έτσι την απαρχή τής  θείας χάριτος και την αμόλυντη αιώνια  ζωή.

.........................................

3^ο Τροπάριο. {: Ο Χριστός με την Περιτομή του κατά τη 8^η ημέρα τής ζωής Του κατέστειλε τη σκιά του παλαιού νόμου κι εξανέτειλε το φως της νέας Χάριτος}.

Ωδή α’. Ήχος β’.

Περιτομήν, δέχεται τη ογδοάδι Χριστός, της εαυτού γεννήσεως, και ταύτης σήμερον, την σκιάν καταστέλλει, το φως εξανατέλλων, της νέας χάριτος.

Νοηματική απόδοση 3^ου Τροπαρίου.

 Ο Χριστός δέχτηκε την Περιτομή την όγδοη ημέρα από τη Γέννησή Του και  κατ’ αυτήν ( την ημέρα) κατέστειλε τη σκιά του παλαιού νόμου κι εξανέτειλε το φως της νέας Χάριτος, (:  του Όγδοου αιώνος, τής Αιωνιότητας).

......................................

4ο  Τροπάριο. {: Ο Χριστός με την Περιτομή Του ως άνθρωπος περιέτεμε και την πνευματικό Χειμώνα της ανθρωπότητας}.

Ωδή ζ’. Ήχος β’.

Τον Νόμον πληρών, ο του Νόμου Ποιητής, την σάρκα σήμερον, εθελουσίως περιτέμνεται, περιτομήν εργαζόμενος, του της αμαρτίας χειμώνος, και κραυγάζειν δωρούμενος· Ευλογητός ει ο Θεός, ο των Πατέρων ημών.

Νοηματική απόδοση 4^ου Τροπαρίου.

Ο Χριστός, που είναι ο δημιουργός του Νόμου τής Παλαιάς Διαθήκης, περιτέμνει σήμερα τη σάρκα Του με τη θέλησή Του, περιτέμνοντας έτσι και τον συμβολικό χειμώνα της αμαρτίας, και μας δωρίζει την υμνητική αναφώνηση, Ευλογητός είναι ο Θεός των Πατέρων μας.

...............................

5ο  Τροπάριο.  {: Τα Γενέθλια και η Περιτομή του Χριστού γνωστοποιούν και πιστοποιούν την αναγέννηση όλων των Χριστιανών κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του}.

Κανών α’. Ωδή ζ’.  Ήχος β’.

Λαμπρά παμφαή, τα Γενέθλια Χριστού, και της του μέλλοντος, ανακαινίσεως υπογράφοντα, το μυστήριον σήμερον, ότι νομική διατάξει, ο Σωτήρ περιτέμνεται, ουχ ως Θεός, αλλ' ως βροτός, και Νόμου πλήρωμα.

Νοηματική απόδοση 5^ου Τροπαρίου.

Λαμπερά και φωτοβόλα είναι τα Γενέθλια του Χριστού, και μας διαβεβαιώνουν και πιστοποιούν σήμερα το μυστήριο της ανάστασης και ανακαίνισής μας κατά τον Μέλλοντα αιώνα, καθότι ο Σωτήρας περιετμήθηκε όχι ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος και για να υπακούσει κι εφαρμόσει τον Μωσαϊκό Νόμο.

.................................

6^ο Τροπάριο. {: Οι Χριστιανοί πρέπει να κόψουμε τα πάθη τής ψυχής και του σώματος, όπως τα έκοψε ο Μέγας Βασίλειος}.

Ωδή α’.  Ήχος β'.

Ποίημα Ιωάννου του Δαμασκηνού.

Τα της ψυχής, πάθη χρησίμως Βασίλειε, άμα δε και του σώματος, εν τω του Πνεύματος, περιέτεμες ξίφει, σαυτὸν δε, τω Δεσπότῃ, θύμα προσήνεγκας.

Νοηματική απόδοση 6^ου Τροπαρίου.

‘Αγιε Βασίλειε, Με το νοητό ξίφος τού πνεύματός σου έκοψες προς ωφέλειά σου τα πάθη τής ψυχής και του σώματός σου και πρόσφερες τον εαυτό σου ως συμβολικό θύμα θυσίας στον Δεσπότη Χριστόν.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Σημείωση. Για την περιτομή του Χριστού βλέπε στο 1^ο σχόλιο.

Οι άνθρωποι που βιώνουν μοναξιά ωφελούνται πολύ όταν κατέχουν ζώα συντροφιάς.

   

     Πολλοί ενήλικοι συνάνθρωποί μας βρίσκονται, για διαφόρους λόγους ανεξάρτητους τής θέλησής τους, εντελώς μόνοι στην παρούσα ζωή κι ένεκα τούτου αισθάνονται καταπιεσμένοι και δυστυχισμένοι. Οι άνθρωποι αυτοί, άνδρες και γυναίκες, μελαγχολούν συχνά, αντιμετωπίζουν διαρκώς τον κίνδυνο τού ακούσιου εγκλεισμού τους σε ανάλογη κλινική και σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν ακόμη και στην αυτοχειρία. Εκ του λόγου τούτου οι αναφερόμενοι αδελφοί μας χρειάζονται ισχυρή συναισθηματική υποστήριξη και συνεχή ψυχολογική βοήθεια, τις οποίες ευτυχώς αντλούν ενίοτε και από τα μικρά ζώα συντροφιάς που τυχόν κατέχουν.

Βάσει των προαναφερόμενων, όλοι οι νουνεχείς πολίτες και ιδίως οι Χριστιανοί κατανοούν την ανάγκη των μοναχικών ανθρώπων να έχουν  ζώα συντροφιάς, την παραδέχονται και την εγκρίνουν. Όσοι άλλοι, όποιοι κι αν είναι αυτοί, δεν αντιλαμβάνονται την εν λόγω ανάγκη των ανθρώπων της μοναξιάς, και δεν αναγνωρίζουν το όφελος που κομίζουν αυτοί απ’ την κατοχή μικρών ζώων και την κατακρίνουν, οπωσδήποτε σφάλλουν και θα πρέπει να αναθεωρήσουν την εν λόγω εχθρική κι επικριτική  στάση τους προς τα υπόψη μοναχικά άτομα.

 Επίμετρο.

Ευχή του Αγίου Μόδεστου για όλα τα ζώα – Αγιασμός

Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός μου, ο ελεήμων και Πανάγαθος... Ο διά της παναγάθου Προνοίας σου πάντων προνοών και πάντων κηδόμενος των κτισμάτων σου: αΰλων, υλικών, λογικών, αλόγων, εμψύχων, αψύχων, από των πρώτων έως των εσχάτων... Συ γαρ εί, ο ανοίγων την χείρα σου, και εμπιπλών παν ζώον ευδοκίας...

Δύο υψηλόπνοα Τροπάρια, των Χριστουγέννων και τής Μεγάλης Παρασκευής, αντιστοίχως, με παρόμοια ποιητική δομή και λεκτική διατύπωση και με αλληλοσχετιζόμενο περιεχόμενο.

     

    Η ιερή Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών τής Αγίας Εκκλησίας μας είναι πολύ σημαντική ιεροτελεστία και γίνεται μόνο τρεις φορές το χρόνο, α) κατά το βράδυ της Παραμονής των Χριστουγέννων, β) το βράδυ τής παραμονής των Θεοφανίων και γ) το πρωί τής Μεγάλης Παρασκευής. Το θέμα και το περιεχόμενο των αναγνωσμάτων, των ευχών και των Τροπαρίων τής κάθε μίας εξ αυτών των τριών Ιερών Ακολουθιών αναφέρονται βεβαίως και πρωτίστως στη μεγάλη εορτή που η συγκεκριμένη Ακολουθία πλαισιώνει, τιμάει κι εξαίρει.

    Απ’ τα πολλά κι εκλεκτά Τροπάρια  της προαναφερόμενης Ακολουθίας των Ωρών των Χριστουγέννων ένα είναι ιδιαιτέρως σημαντικό. Πρόκειται για το Ιδιόμελον της Ενάτης ώρας «Σήμερον γεννάται εκ Παρθένου», το οποίον λόγω της σπουδαιότητάς του «αναγινώσκεται πρότερον ευλαβώς και μετά μέλους υπό του Κανονάρχου εν τω μέσῳ του Ναού και είτα ψάλλεται μελῳδικώτερον υπό των δύο χορών». Το εν λόγω Τροπάριο περιλαμβάνει και αποδίδει συνοπτικώς κι επιγραμματικώς όλο το υψηλό νόημα τής εορτής των Χριστουγέννων, σχετίζεται δε  και αποτελεί ζεύγος με ένα άλλο Τροπάριο, των Ωρών της Μεγάλης Παρασκευής, με το οποίο έχει παρόμοια ποιητική δομή και λεκτική διατύπωση. Αυτό το δεύτερο Τροπάριο, που ψάλλεται στους ναούς μας κατά το πρωί τής Μεγάλης Παρασκευής είναι το πασίγνωστο και λίαν δραματικό «Σήμερον Κρεμάται επί ξύλου...».

Τα αναφερόμενα δύο Τροπάρια των κορυφαίων αγίων ημερών, Χριστουγέννων και Μεγάλης Παρασκευής, είναι σημαντικά, συν τοις άλλοις, κι επειδή σηματοδοτούν, αποδίδουν αντιστοίχως και συνδέουν αναλόγως την αρχή και το τέλος της επίγειας ζωής τού Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Τα τροπάρια αυτά παρουσιάζονται ακολούθως σε κείμενο και νοηματική του απόδοση.

1)                 Ιδιόμελο Τροπάριο των Χριστουγέννων.

Σήμερον γεννάται εκ Παρθένου, ο δρακί την πάσαν έχων κτίσιν.

Ράκει καθάπερ βροτός σπαργανούται, ο τη ουσίᾳ αναφής.

Θεός εν φάτνῃ ανακλίνεται, ο στερεώσας τοὺς ουρανούς πάλαι κατ' αρχάς.

Εκ μαζών γάλα τρέφεται, ο εν τη ερήμῳ Μάννα ομβρίσας τω Λαώ.

Μάγους προσκαλείται, ο Νυμφίος της Εκκλησίας.

Δώρα τούτων αίρει, ο Υιός της Παρθένου.

Προσκυνούμέν σου την Γένναν Χριστέ.

Δείξον ημίν και τα θείά σου Θεοφάνεια.

 Η νοηματική απόδοση τού Ιδιόμελου Τροπαρίου.

Σήμερα γεννιέται απ’ την Παρθένο Μαρία, Αυτός που κρατάει στην παλάμη Του όλη την κτίση.

Με πτωχικά σπάργανα τυλίγεται ως άνθρωπος,  Αυτός που είναι στην ουσία Του αθάνατος.

Στη φάτνη ξαπλώνει ο Θεός, που στερέωσε τους Ουρανούς κατά την αρχή της δημιουργίας του Κόσμου.

Με γάλα απ’ τους μαστούς της Παναγίας τρέφεται, Αυτός που στην έρημο έβρεξε το μάνα στον λαό.

Τους Μάγους προσκαλεί κοντά Του ο Νυμφίος της Εκκλησίας.

Τα δώρα αυτών λαμβάνει, ο Υιός  της Παρθένου.

Προσκυνούμε τη Γέννησή σου, Χριστέ.

Αξίωσέ μας να βιώσουμε και τα άγιά σου Θεοφάνεια.

 

2)                 Τροπάριον Όρθρου τής Ακολουθίας των Αγίων και Αχράντων Παθών των Ωρών τής Μεγάλης Παρασκευής.

Αντίφωνο ιε’. Ήχος πλ. β’.

 

Σήμερον κρεμάται επί ξύλου, ο εν ύδασι την γην κρεμάσας.

Στέφανον εξ ακανθών περιτίθεται, ο των Αγγέλων Βασιλεύς.

Ψευδή πορφύραν περιβάλλεται, ο περιβάλλων τον ουρανόν εν νεφέλαις.

Ράπισμα κατεδέξατο, ο εν Ιορδάνῃ ελευθερώσας τον Αδάμ.

Ήλοις προσηλώθη, ο Νυμφίος της Εκκλησίας.

Λόγχῃ εκεντήθη, ο Υιός της Παρθένου.

Προσκυνούμέν σου τα Πάθη Χριστέ.

Δείξον ημίν, και την ένδοξόν σου Ανάστασιν.

 

Η Νοηματική απόδοση του Τροπαρίου.

Σήμερα καρφώνεται στο ξύλο του Σταυρού, Αυτός που στερέωσε τη γη στα ύδατα.

Με στεφάνι αγκαθιών στεφανώνεται, Αυτός που είναι Βασιλιάς των Αγγέλων.

Με ψεύτικο πορφυρόχρωμο βασιλικό ένδυμα ντύνεται , Αυτός που περιτυλίγει τον ουρανό με νεφέλες.

Ράπισμα καταδέχτηκε να λάβει, Αυτός που ελευθέρωσε τον Αδάμ στον Ιορδάνη. 

Με καρφιά σταυρώθηκε , ο Νυμφίος της Εκκλησίας.

Με λόγχη τρυπήθηκε , ο Υιός της Παρθένου.

Προσκυνούμε τα Πάθη σου Χριστέ.

Φανέρωσέ μας και την ένδοξή σου Ανάσταση.

 

Επιλογικά και συμπερασματικά.

Τα εδώ εξεταζόμενα δύο σημαντικά Τροπάρια τής Ορθόδοξης Εκκλησίας και οι αντίστοιχες ομοθεματικές τους απεικονίσεις στους ναούς της υπενθυμίζουν σε όλους εμάς τους Χριστιανούς τούς μεγάλους διωγμούς και κατατρεγμούς που γνώρισε κι αντιμετώπισε ο Χριστός στην επίγεια ζωή Του, τους οποίους όμως διαδέχτηκε η λαμπροφόρος Ανάστασή Του. Παραλλήλως δε και ταυτοχρόνως μας διδάσκουν, ότι και τη δική μας ζωή με τις μεγάλες δυσκολίες και τα βάσανά της θα τη διαδεχθεί, κατά το παράδειγμα του Κυρίου, η Ανάστασή μας κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του, εφόσον βεβαίως ζήσουμε σύμφωνα με τις εντολές Του.

Γ.Τ.Α.