Το αξιόλογο βιβλίο με τον τίτλο «Ο λόγιος Βασίλειος Παπαευθυμίου (μέσα 18ου - αρχές 19ου αιώνα) και η συμβολή του στο νεοελληνικό διαφωτισμό», του Αθανασίου Ζ. Βαρσαμίδη. Έκδοση 2014.

Το καλαίσθητο εξώφυλλο
του παρουσιαζόμενου βιβλίου.

Βιβλιοπαρουσίαση

Ένα πολύ σημαντικό κι ενδιαφέρον βιβλίο 400 σελίδων, που φέρει τον τίτλο «Ο λόγιος Βασίλειος Παπαευθυμίου (μέσα 18^ου - αρχές 19^ου αιώνα) και η συμβολή του στο νεοελληνικό διαφωτισμό», τυπώθηκε και κυκλοφόρησε κατά το παρόν έτος 2014. Συγγραφέας του είναι ο άριστος εκπαιδευτικός και δόκιμος συγγραφέας κ. Αθανάσιος Ζ. Βαρσαμίδης, κι εκδότης του η «Ομοσπονδία Δυτικομακεδονικών Σωματείων Θεσσαλονίκης».

Το εν λόγω βιβλίο περιλαμβάνει στο κείμενό του και παρουσιάζει τα λίγα γνωστά βιογραφικά στοιχεία και το αξιόλογο διδασκαλικό, συγγραφικό, μεταφραστικό κι εκδοτικό έργο του Βασιλείου Παπαευθυμίου, ο οποίος καταγόταν από το κεφαλοχώρι Αυγερινό Βοΐου κι έζησε από τα μέσα 18^ου κι έως τις αρχές 19^ου αιώνα.

Στο οπισθόφυλλο τού εξεταζόμενου βιβλίου αναφέρονται τα εξής ανακεφαλαιωτικά κι ενημερωτικά για το περιεχόμενό του:

«Ο Βασίλειος Παπαευθυμίου υπήρξε ένας σπουδαίος λόγιος και δάσκαλος του τέλους του 18ου αιώνα μέχρι των αρχών του 19^ου, με σημαντικό συγγραφικό και μεταφραστικό έργο και συνέβαλε έτσι στην ανύψωση της παιδείας του υπόδουλου ελληνισμού και κατά συνέπεια στην εθνική αυτογνωσία των Ελλήνων και στην προετοιμασία για την απελευθέρωσή τους.

Το όμορφο χωριό Αυγερινός Βοΐου,
ιδιαίτερη πατρίδα του Β. Παπαευθυμίου.

Παρά το μεγάλο συγγραφικό και μεταφραστικό του έργο, που απευθύνεται κυρίως στους μαθητές των Ελληνικών Σχολείων (μέσης εκπαίδευσης) της περιόδου του νεοελληνικού Διαφωτισμού, η ενδιαφέρουσα αυτή προσωπικότητα παρέμεινε σχεδόν άγνωστη με ελάχιστη βιβλιογραφική ενημέρωση.

Η μελέτη αυτή παρουσιάζει τη ζωή, το έργο και τη διαφωτιστική δράση του Βασίλειου Παπαευθυμίου, καθώς και τη μεγάλη του προσφορά στην εκπαίδευσή, αξιοποιώντας, κυρίως, τα προοίμια των εκδόσεων του, που αναφέρονται στους λειτουργούς της εκπαίδευσης.

Παράλληλα επιχειρεί να ερμηνεύσει την κατάσταση της εκπαίδευσης αυτής της περιόδυο, με βάση τις συνθήκες που υπήρχαν, καθώς και την προσπάθειά του για την ανύψωσή της με τις διάφορες παραινέσεις του προς τους συντελεστές της εκπαίδευσης. Για το σκοπό αυτό δεν δίστασε να τυπώσει με δική του δαπάνη στη Βιέννη το «Αλφαβητάριον Απλοελληνικόν» (Βιέννη 1807) και να το χαρίσει στους πτωχούς νέους της πατρίδας του για χρήση των «κοινών σχολείων» της επαρχίας Σισανίου, ως καταγόμενος και ο ίδιος από την ίδια επαρχία και συγκεκριμένα από το Κωνστάτζικο, τον σημερινό Αυγερινό Βοΐου Κοζάνης.

Άποψη της Βιέννης,
όπου έζησε ο Βασίλειος Παπαευθυμίου

Η αναλυτική παρουσίαση των συνθηκών που συνετέλεσαν στην πνευματική ανύψωση του υπόδουλου ελληνισμού ρίχνει φως σε διάφορα σκοτεινά σημεία της περιόδου αυτής. Οπαδός ο ίδιος του Αδαμάντιου Κοραή δε δίστασε να έλθει σε αντίθεση με τον Νεόφυτο Δούκα για το γλωσσικό ζήτημα.

Σημαντικό, επίσης, είναι το γεγονός, ότι ο Βασίλειος Παπαευθυμίου τόνιζε, πως οι Έλληνες πρέπει να βασίζονται στους εαυτούς τους, ενσωματώνοντας τη λαμπρή κληρονομιά των αρχαίων τους προγόνων».

Στο ίδιο εξώφυλλο του βιβλίου υπάρχει καταχωρημένο και το βιογραφικό σημείωμα τού συγγραφέα του κ. Αθανασίου Βαρσαμίδη, που έχει ως ακολούθως:

«Ο Αθανάσιος Ζ. Βαρσαμίδης γεννήθηκε στο χωριό Κρυονέρι Βοΐου Κοζάνης. Είναι πτυχιούχος της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης, του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπ/σης του Α.Π.Θ., του Διδασκαλείου Δημοτικής Εκπαίδευσης Θεσσαλονίκης «Δημήτρης Γληνός», (Τμήμα Γενικής Αγωγής) του Α.Π.Θ. και Διδάκτωρ Ιστορίας (Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας) της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Υπηρέτησε ως εκπαιδευτικός στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, ως Υποδιευθυντής και Διευθυντής σχολικών μονάδων της Θεσσαλονίκης και ως Σχολικός Σύμβουλος στη 12η και 15η Περιφέρεια Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Θεσσαλονίκης. Δίδαξε ως επιμορφωτής σε ΠΕΚ Θεσσαλονίκης (επιμόρφωση εκπ/κών).

Παλαιά, γραφική συνοικία της Βιέννης.

Συμμετείχε ως εισηγητής σε διάφορα επιστημονικά συνέδρια (εσωτερικά - διεθνή) και ως επιμορφωτής σε σεμινάρια - ημερίδες. Παρουσίασε, επίσης, διάφορα βιβλία ιστορικού περιεχομένου. Έχει συγγράψει άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και σε συλλογικούς τόμους. Έγραψε τα σενάρια μιας σειράς πέντε ημίωρων ντοκιμαντέρ με γενικό τίτλο: “Λαϊκή ζωγραφική της Μακεδονίας” για λογαριασμό της Ε.Τ-3.

Είναι συγγραφέας των βιβλίων: Αγιογράφοι Ανασελίτσας Κοζάνης 1788-1935, (ανάτυπο Ζ΄ Τόμου Χρονικών της Μακεδονικής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος), Θεσσαλονίκη 1988. Συμβολή στη μελέτη της λαϊκής ζωγραφικής - λαϊκής αγιογραφίας (Δυτ. Μακεδονίας - Ηπείρου - Θεσσαλίας 18ου-19ου αιώνα )..., Θεσσαλονίκη 1990. Η κοινωνική και οικονομική ζωή της Εράτυρας (Σέλιτσας) το 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, εκδ. Ένωσης Ερατυραίων Θεσσαλονίκης, «Η αλληλοβοήθεια», Θεσσαλονίκη 1995. Η περιοχή Βοΐου (Ανασελίτσα) της Δυτικής Μακεδονίας, κατά. τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα. Οικονομικός βίος και επαγγελματική σύνθεση από άγνωστες αρχειακές πηγές της τοπικής ιστορίας, εκδ. Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2007.

Είναι μέλος της Ε.Μ.Σ, (Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών), της Εταιρείας Συγγραφέων Βορείου Ελλάδας, της Ε.ΔΥΜ.ΜΕ (Εταιρείας Δυτικομακεδονικών Μελετών), της Βοϊακής Εστίας Θεσσαλονίκης και άλλων Πολιτιστικών Συλλόγων. Για την προσφορά του στα Ελληνικά Γράμματα, βραβεύτηκε από την Ένωση Εκδοτών Βόρειας Ελλάδας».

Έτερο βιβλίο του Αθ. Βαρσαμίδη.

Κλείνοντας την παρουσίαση του θεματικού βιβλίου σημειώνουμε συμπερασματικά, ότι πρόκειται για ένα αξιόλογο συγγραφικό έργο, που αφορά κι ενδιαφέρει όλους τους Έλληνες και ιδιαίτερα τους εκπαιδευτικούς. Σημειώνουμε επίσης, ότι αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στον αγαπητό μας κ. Αθανάσιο Ζ. Βαρσαμίδη, για την εξεταζόμενη πολύμοχθη συγγραφή του, που αποτελεί συν τοις άλλοις και απτή έκφραση τής μεγάλης του αγάπης προς την ιδιαίτερη πατρίδα του, την πανέμορφη κι εύανδρη περιοχή Βοΐου Κοζάνης.

Γιώργος Τ. Αλεξίου

Τιμητική προσφορά ενός αντίτυπου
του θεματικού βιβλίου από τον συγγραφέα του.

Κάτοικοι του Αυγερινού σε Αγώνα Δρόμου.

Η Πρωτότυπη τοιχογραφία του Προφήτη Βαρούχ (+28 Σεπτεμβρίου) σε ναό της Λιθιάς Καστοριάς (19ος αι.)

 

Η σπάνια τοιχογραφία του Προφήτη Βαρούχ
 στο ναό του Αγίου Δημητρίου Λιθιάς.

«Ο Θεός επί της γης ώφθη και τοις ανθρώποις συνανεστράφη»

(Βαρούχ 3, 38).

Εισαγωγικά

Το όμορφο χωριό Λιθιά βρίσκεται κτισμένο σε απόσταση 15 χιλιομέτρων, περίπου, απ’ την πόλη Καστοριά, στη ΒΑ πλευρά της λίμνης Ορεστιάδας, προς την οποία έχει υπέροχη θέα. Οι κάτοικοι τού εν λόγω χωριού είναι, στην πλειονότητά τους, γηγενείς Ελληνομακεδόνες, που διακρίνονται για τη φιλοπατρία τους, τη θεοσέβεια, την εργατικότητα και τη νοικοκυροσύνη.

Αναφορικά με τη μεγάλη θεοσέβεια των κατοίκων της Λιθιάς σημειώνουμε, ότι άριστη απόδειξή της αποτελεί η ύπαρξη στους δύο οικισμούς του χωριού, των αντίστοιχών τους επιβλητικών ενοριακών ναών της Παναγίας (: Κοιμήσεως της Θεοτόκου) και του Αγίου Δημητρίου.

Το όμορφο χωριό Λιθιά Καστοριάς.
Στο βάθος διακρίνεται χιονισμένο το θρυλικό όρος Βίτσι.

Οι προαναφερόμενοι ενοριακοί ναοί της Λιθιάς έχουν ρυθμό τρίκλιτης Βασιλικής, είναι πετρόκτιστοι, κεραμοσκέπαστοι, και χρονολογούνται στα μέσα του 19^ου αιώνα. Στο εσωτερικό τους διαθέτουν και προβάλλουν αρκετές φορητές εικόνες καλής τέχνης και πολλές ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες. Απ’ τις εν λόγω τοιχογραφίες ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται μία του Δικαίου και Προφήτη Βαρούχ, ο οποίος προείδε και ανακοίνωσε την ενανθρώπιση του Ιησού Χριστού, 600 χρόνια, περίπου, πριν τη γέννησή Του. Η τοιχογραφία αυτή, που είναι πρωτότυπη και σπανιότατη και που κοσμεί το ναό του Αγίου Δημητρίου Άνω οικισμού Λιθιάς, εξετάζεται στην παρούσα μελέτη.

A).         Ο μαρτυρικός βίος και το προφητικό βιβλίο του Δικαίου Βαρούχ (7^ος - 6^ος αι. π. Χ.).

Η είσοδος στον εξωνάρθηκα
του ναού Αγίου Δημητρίου Λιθιάς.

Ο προφήτης Βαρούχ (εβρ. Βαρούχ = ευλογημένος) έζησε απ’ τα μέσα του 7^ου αιώνα π. Χ. κι έως τις αρχές του 6^ου π Χ, περίπου, στην Ιουδαία, στη Βαβυλώνα και στην Αίγυπτο, όπου και απέθανε εξόριστος. Ήταν γιος του Νηρίου και υπήρξε αφοσιωμένος μαθητής και γραμματέας του μεγάλου προφήτη Ιερεμία. Κατά την εποχή που ο Ιερεμίας βρισκόταν στη φυλακή, κάλεσε κοντά του τον Βαρούχ, του ανακοίνωσε τις καταπληκτικές προφητείες του και τον πρόσταξε να τις καταγράψει και να τις κοινοποιήσει στο λαό, σε ημέρα νηστείας. Πράγματι, ο Βαρούχ έπραξε με προθυμία κι ακρίβεια ό,τι του ζήτησε ο Ιερεμίας. Όταν το έμαθε αυτό ο Ιωακείμ, που βασίλευε τότε στους Εβραίους, οργίστηκε πολύ και διέταξε να κάψουν το προφητικό βιβλίο του Ιερεμία. Ο Βαρούχ όμως τις κατέγραψε και πάλι με λίγες δικές του προσθήκες και γι’ αυτό οι συμπατριώτες του τον έριξαν στη φυλακή.

Το έτος 588 ο βασιλιάς της Βαβυλώνας Ναβουχοδονόσορ επιτέθηκε στη χώρα των Εβραίων και την υποδούλωσε. Τότε αρκετοί Ιουδαίοι φοβήθηκαν και για να σωθούν κατέφυγαν στην Αίγυπτο, παίρνοντας μαζί τους τον Ιερεμία και τον Βαρούχ. Εκεί, στη χώρα του Φαραώ, απέθανε λίγο αργότερα ο Ιερεμίας κι αμέσως μετά και ο μαθητής του Βαρούχ.

Ο Βαρούχ, το έτος 581 π. Χ, που βρισκόταν εξόριστος στη Βαβυλώνα, έγραψε ένα σπουδαίο προφητικό βιβλίο, στο οποίο προλέγει καθαρά την ενανθρώπιση του Κυρίου Ιησού Χριστού (: «ο Θεός επί της γης ώφθη και τοις ανθρώποις συνανεστράφη» Βαρούχ 3, 38). Το βιβλίο αυτό, που φέρει το όνομα του συγγραφέα του, περιλαμβάνεται στον κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης, τον οποίον αποδέχεται η Ορθόδοξη Εκκλησία.

B).     Περιγραφή της θεματικής απεικόνισης του προφήτη Βαρούχ.

Η βούλα του Προφήτη Βαρούχ.
Βρέθηκε στην Ιερουσαλήμ το έτος 1999.

Ο ναός του Αγίου Δημητρίου Άνω Λιθιάς (19^ος αιών.) έχει στο εσωτερικό του αρκετές φορητές εικόνες του 18^ου και 19^ου αιώνα και ολίγες σύγχρονές του τοιχογραφίες. Απ’ τις τοιχογραφίες αυτές, οι σημαντικότερες είναι τρεις και βρίσκονται στον δυτικό τοίχο του υποτυπώδη εσωνάρθηκα, γύρω απ’ την κεντρική θύρα του. Πιο συγκεκριμένα, εκατέρωθεν της υπόψη θύρας του ναού, στην εσωτερική της πλευρά, είναι αγιογραφημένοι όρθιοι και αντικριστοί οι αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ, ενώ στο υπέρθυρό της, όπου κατά κανόνα εικονίζεται ο Ιησούς Χριστός στον τύπο του Αναπεσόντα (: ως ανακεκλιμένο θεϊκό παιδίο), είναι ζωγραφισμένος ο προφήτης Βαρούχ ανακεκλιμένος.

Ο αναφερόμενος προφήτης παριστάνεται μέσα σε ένα παραδεισένιο λειμώνα, με πράσινη χλόη, συστάδες δέντρων και γαλάζιο ουρανό, ξαπλωμένος στο έδαφος και με κλειστά τα μάτια, ως να κοιμάται και να οραματίζεται τις προφητείες του. Είναι γερμένος στη δεξιά μεριά του σώματός του, στηρίζει την φωτοστεφανωμένη κεφαλή του στη δεξιά παλάμη του, λυγισμένου στον αγκώνα, χεριού του και κρατάει στο αριστερό χέρι ένα μικρό δοχείο. Το πρόσωπό του είναι γαλήνιο, η κόμη κοντή και η γενειάδα του μακριά και λευκή. Φοράει εσωτερικά γαλάζιο ποδήρη χιτώνα κι έχει ριγμένο στην πλάτη του κατακόκκινο ιμάτιο. Στον ουρανό της παράστασης είναι σημειωμένο με κεφαλαία γράμματα το όνομά του: Ο ΔΙΚΑΙΟΣ ΒΑΡΟΥΧ.

Οι τοιχογραφίες του προφήτη Βαρούχ
και των αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ,
επάνω κι εκατέρωθεν της θύρας
του ναού Αγίου Δημητρίου Λιθιάς (19^ος αι.).

Κλείνοντας την περιγραφή της απεικόνισης του προφήτη Βαρούχ, τονίζουμε και πάλι, ότι πρόκειται για μία σημαντική και πολύ σπάνια παράστασή του, που ίσως είναι η μοναδική στην Ελλάδα, η οποία ορθώς κινεί το ενδιαφέρον των ειδικών θεολόγων, των βυζαντινολόγων και των φιλότεχνων Χριστιανών.

 Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Το αξιόλογο βιβλίο - λεύκωμα με τον τίτλο «Νεστόριο. Ένα παράθυρο στο χθες και σήμερα του Νεστορίου», του Κώστα Σουλτανίδη. Έκδοση 2014.

Το εμπροσθόφυλλο του παρουσιαζόμενου βιβλίου.

Βιβλιοπαρουσίαση

Ένα καλαίσθητο και πολύ ενδιαφέρον βιβλίο - λεύκωμα μεγάλου σχήματος (33 Χ 23 εκ.), με τον τίτλο «Νεστόριο. Ένα παράθυρο στο χθες και σήμερα του Νεστορίου», που διαθέτει έγχρωμα σκληρά εξώφυλλα κι έχει 170 σελίδες, τυπώθηκε και κυκλοφόρησε κατά το παρόν έτος 2014. Συγγραφέας του είναι ο ρέκτης Νεστορίτης κ. Κώστας Σουλτανίδης, που είναι πολύ γνωστός και λίαν αγαπητός στους κατοίκους του Δήμου Νεστορίου και γενικότερα της περιφέρειας Καστοριάς.

Το εν λόγω βιβλίο - λεύκωμα παρουσιάζει στην αρχή του τις Ευχαριστίες τού συγγραφέα του προς τους ανθρώπους και τις Δημοτικές Αρχές και τους Αξιωματούχους που τον βοήθησαν στη συγγραφή και στην έκδοση αυτού (του βιβλίου). Αμέσως μετά κοινοποιεί τους ανάλογους Χαιρετισμούς του κ. Παναγιώτη Αποστολίδη, Προέδρου της Ν.Ε. Τ.Ε.Ε. Καστοριάς, του κ. Χρήστου Τσακλίδη, Προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Καστοριάς, του κ. Ιωάννη Μ. Τσακιρίδη, Μουσικολόγου – Ιστορικού Ερευνητή, και βεβαίως του συγγραφέα του κ. Κώστα Σουλτανίδη. Κατόπιν και σε όλες τις υπόλοιπες σελίδες του περιλαμβάνει και προβάλλει όμορφες φωτογραφίες, ωραίους πίνακες ζωγραφικής και ιστορικά, λαογραφικά κι ενημερωτικά κείμενα, που έχουν ως θέμα τους και αναφέρονται στο ξακουστό Νεστόριο και στα λοιπά χωριά του ομώνυμου Δήμου, καθώς και στους κατοίκους αυτών, της παλαιότερης και της σύγχρονής μας εποχής.

Ο Συνοικισμός Άνω Νεστόριο.

Ο κ. Κώστας Σουλτανίδης στον προαναφερόμενο Χαιρετισμό του αναφέρει τα εξής κατατοπιστικά για το σκοπό συγγραφής κι έκδοσης του υπόψη βιβλίου του:

«…Η παρουσίαση του λευκώματος, έχει μοναδικό στόχο, ο κάθε Νεστορίτης να βιώσει τις αναμνήσεις του χθες και να πιστέψει το σήμερα και το μέλλον αυτού του τόπου πιο αισιόδοξα. Θεωρώ πως είμαι ένας καθημερινός πολίτης του Δημοτικού Διαμερίσματος Νεστορίου, αλλά ταυτόχρονα γεμάτος αγάπη για τις ομορφιές και το μεγαλείο του. Απλά έτυχε να βρεθώ κοντά στο μισάνοιχτο παράθυρο και να ζήσω το σήμερα με αναμνήσεις του χθες, φρεσκάροντας στη μνήμη των Νεστοριτών, μία εποχή που έφυγε και ότι έχει αφήσει πίσω της.

Περνώντας τα στενά παραμελημένα σοκάκια την κάθε εποχή του χρόνου, διαπίστωσα μια εσωτερική ανάγκη καταγραφής αυτού του χώρου, μεταφέροντας με τις εικόνες το παραμελημένο χθες και ότι σήμερα καινούργιο μπορεί να το αντικαταστήσει. Ο ευλογημένος αυτός  τόπος με τα ευρήματα και τις μαρτυρίες μιας ιστορικής διαδρομής, δικαιούται έστω σαν πρώτη αρχή την προβολή και ανάδειξή του.

Τιμητική προσφορά ενός αντίτυπου
     του βιβλίου από τον συγγραφέα του.

Ευχής έργο θα ήταν, ιστορικά αλλά και γεωγραφικά, να βρει μιμητές, ανθρώπους  αξιόλογους, μιας και υπάρχουν αρκετοί, που θα μπορούσαν να προβάλλουν τις διαχρονικές αξίες της περιοχής μας.

Η πνευματική και οικονομική ανάπτυξη στο παρελθόν και η κατά καιρούς και για διάφορους λόγους μετανάστευση στο εσωτερικό της χώρας μας, αλλά πολύ περισσότερο στο εξωτερικό, είναι ίσως μοναδική ευκαιρία καταγραφής του χθες και του σήμερα, ώστε τα παιδιά μας να έχουν σημείο αναφοράς.

Σήμερα ένα νέο Νεστόριο βρίσκεται μπροστά μας. Έχει περισ­σότερα προβλήματα από χθες. Είναι όμως σε θέση να γίνει πόλος έλξης, πρώτα των δικών του ανθρώπων και στη συνέχεια των επισκεπτών τουριστών.

Το λεύκωμα θα φιλοσοφήσει μέσα από τις εικόνες το παρελθόν χωρίς πολλά λόγια, οι φωτογραφίες και οι “ακουαρέλες” της  ζωγράφου Δωροθέας Χαρίτωνος θα είναι τα λίγα σχόλια για την πορεία στο χρόνο του χθες και του σήμερα, μέσα από το μισάνοιχτο παράθυρο».

Κλείνοντας την παρουσίαση του θεματικού βιβλίου-λευκώματος σημειώνουμε συμπερασματικά, ότι πρόκειται για ένα σημαντικό συγγραφικό έργο, που αφορά κι ενδιαφέρει άμεσα όλους τους κατοίκους του ακριτικού Δήμου Νεστορίου κι έμμεσα (ενδιαφέρει) όλους τους απανταχού ευρισκόμενους Έλληνες. Σημειώνουμε επίσης, ότι αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στον αγαπητό μας κ. Κώστα Σουλτανίδη, για την εξεταζόμενη πολύμοχθη συγγραφή του κι έκδοση, που αποτελεί συν τοις άλλοις και άριστη απτοποίηση κι έκφραση τής μεγάλης του αγάπης προς την ιδιαίτερη πατρίδα του, το πανέμορφο Νεστόριο.

Το Στρατιωτικό Νεκροταφείο Νεστορίου (η πύλη του).
Σημαντικότατο μνημείο του Έθνους μας.

Γιώργος Τ. Αλεξίου

Η Ορθοδοξία (Ποίημα Ν. Καρούζου)

Γλυκό που είναι το σκοτάδι στις εικόνες των προγόνων,

άμωμα χέρια μεταληπτικά,

ρούχα που τ’ άδραξεν η γαλήνη και δε γνωρίζουν άνεμο,

βαθιά το ελέησον απ’ τους άυλους βράχους,

τα μάτια σαν καρποί ευωδάτοι.

Κι ο ψάλτης ολόσωμος ανεβαίνει στο πλατάνι της φωνής,

καημένε κόσμε,

θυμίαμα η γαλάζια οσμή κι ο καπνός ασημένιος,

κερί να στάζει ολοένα στα παιδόπουλα,

καημένε κόσμε,

σα βγαίνουν - ώ χαρά πρώτη - με το Ευαγγέλιο και με τις λαμπάδες

κ’ ύστερα η μεγάλη χαρά να συντροφεύουν τ’ Άγια...

Ο πάπα-Γιάννης τυλιγμένος τ’ άσπρο του φελόνι

καλός πατέρας και καλός παππούς με το σιρόκο στη γενειάδα,

χρόνια αιώνες, χρόνια και νιάτα πόχει η ομορφιά!…

(Ο ποιητής Νίκος Καρούζος γεννήθηκε στο Ναύπλιο

το έτος 1926 και πέθανε στην Αθήνα το 1990).

Οι 72 (!) ασθένειες των ζώων που κατονομάζονται σε περιστατική Ευχή της Εκκλησίας μας.

Ο όσιος Νικάνορας, της Ζάβορδας.

Στα παλιά τα χρόνια, πριν το έτος 1950, οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν σε χωριά και ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν στην κατοχή τους έναν μικρό ή μεγάλο αριθμό εκμεταλλεύσιμων ζώων, τα οποία, όπως ήταν φυσικό, πλήττονταν αρκετές φορές από διάφορες ασθένειες και ποικίλες συμφορές. Αυτές τις ασθένειες και τις συμφορές τις θεωρούσαν οι ιδιοκτήτες των υπόψη ζώων ως ενεργήματα του Διαβόλου και γι’ αυτό, όταν ήθελαν να τις προλάβουν ή και να τις αποδιώξουν, έτρεχαν στους ιερείς των επιχώριων ναών, οι οποίοι τελούσαν ανάλογους Αγιασμούς και ζητούσαν την αντίστοιχη βοήθεια του Θεού, με την επίκληση πάντα της μεσιτείας συγκεκριμένων ιαματικών αγίων. Οι δημοφιλέστεροι απ’ αυτούς τους ιαματικούς αγίους ήταν και είναι, ο άγιος Μόδεστος Πατριάρχης Ιεροσολύμων (+ 634) και ο όσιος Νικάνορας της Ζάβορδας (1491-1549), των οποίων οι Ιερές Ακολουθίες περιλαμβάνουν και αρκετές ανάλογες Ευχές, που είναι κατάλληλες για την κάθε περίπτωση ζωονόσου και σχετικού παθήματος. Μία τέτοια Ευχή, που συνοδεύει την Ιερή Ακολουθία του αγίου Νικάνορα της Ζάβορδας και που εμπεριέχει τις παράξενες ονομασίες 50 ζωονόσων και συμφορών, παρατίθεται ακολούθως:

Ευχή εις κίνδυνον βοών και προβάτων.

Του Κυρίου δεηθώμεν.

Η Ακολουθία του οσίου Νικάνορος, που
περιλαμβάνει  την παρουσιαζόμενη Ευχή.

Κύριε ο Θεός ημών ο Παντοκράτωρ, ο ποιήσας τον Ήλιον εις φαύσιν της ημέρας προς σωτηρίαν του γένους των ανθρώπων, την δέ Σελήνην και τους αστέρας πηξάμενος, εις αρχάς της νυκτός προς βοήθειαν ημών, ο Σωτήρ των ψυχών ημών δεόμεθά σου, ρύσαι Κύριε του δούλου σου (δείνα) του επικαλούντος με (τον ιερέα) υπέρ των ποιμνίων και των βουκολίων αυτού, ρύσαι Κύριε και αυτά από πάσης συμφοράς επερχόμενης από οφθαλμού κακού ανθρώπου, και από κραυγής δολεράς και βλαβεράς.

Έτι δεόμεθα τον θεόν τον καθήμενον επί των Χερουβίμ, επάκουσόν μου του αναξίου δούλου σου και ρύσαι τα ποίμνια των δούλων σου τούτων, των επικαλούντων το όνομά Σου το άγιον, δι’ εμού του δούλου σου, και ρύσαι αυτά εκ των εβδομήκοντα δύο παθημάτων, άπερ βλάπτουσι τα ποίμνια και τα βουκόλια. Από του διαβόλου περιεργειών και πάσης βλάβης. Από φθόνου, από ζήλου, από κραυγής, από ρίψεων παίδων, από μαγείας, από φαρμακεύσεως κακών ανθρώπων, από αιμάξεως, από πληγώσεως στομάτων, από χειλέων, από δυσεντερίας, από σπλήνης, από φληνιασμού, από φλέβας, από βδελεασμού, από χολέρας, από ψώρας, από λούθρακος, από κροτηνιασμού, από ασηφίδας, από δαιμονίου, από εκθλίψεως, από σκοτοφλίας, από τρονιασμού, από δυσουρίας, από τρισουρίας, από στενοχάδας, από εξοχάδας, από λερηλιασμού, από πυρετού, από αδίστακτου, από μολυσμού μύξας, από περιέργειας κακών ανθρώπων, από σκοτολήψεως, από φλεγονιασμού, από γοργορισμού, από λαιμοσκοτώσεως, από γλωσσοπονίας και ουρανίσκου, από οδόντων αγριακού, από χολής, από σκορδατσού, από βράσεως, από ύδατος βλαβερού, από νομής δολεράς, από θηρίων ιοβόλων, από λύκου θηρός, από ερπετού πονηρού, από χολής ανιάτου, από κοιλίας πόνου, και από παντός πόνου των εβδομήκοντα δύο παθών των κτηνών, φυγέτωσαν από της ποίμνης και των βουκολίων του δούλου του Θεού (δείνα) και από πάντων των ποιμνίων.

Ο άγιος Μόδεστος. Εικόνα
σε ναό των Μανιάκων Καστοριάς.

Κύριε Ίησού Χριστέ, ο Θεός ημών, η αρραγής πέτρα και θεμέλιον της πίστεως, επάκουσόν μου του δούλου σου και μη εισέλθη εις τα κτήνη οιαδήποτε συμφορά, αλλ’ αποδίωξαν πάντα τα ρηθέντα πάθη από της ποίμνης και βουκολιών του δούλου σου (δείνα).

Ορκίζω σας πάντα τα πάθη, και πάσας τας ασθενείας εις τον θρόνον του Θεού φύγετε εκ της ποίμνης των βουκολίων του δούλου (δείνα) ότι τω Θεώ πρέπει πάσα δόξα εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Η παρουσιαζόμενη Ευχή αναφέρει τον συμβολικό αριθμό 72 για τις εξορκιζόμενες ζωονόσους, στην πραγματικότητα όμως παραθέτει τα ονόματα 50 εξ αυτών.

Γιώργος Τ. Αλεξίου

Αιγοπρόβατα σε χωριό της Καστοριάς.

Οι όσιοι Διονύσιος και Νικάνορας.
Εικόνα σε ναό του Γέρμα Καστοριάς.

Ο λαμπρός ναός του αγίου Νικάνορα
στη συνοικία Χλόη της Καστοριάς.

Ο Γιώργος Τ. Αλεξίου στην ιερά μονή
του οσίου Νικάνορα Ζάβορδας Γρεβενών.

Το βιβλίο με τον τίτλο «Από την αύρα της Προποντίδας στο φλοίσβο του Θερμαϊκού», του Νικολάου Δ. Μπανάκη.

Το παρουσιαζόμενο βιβλίο
του κ. Νίκου Μπανάκη.

Ένα αξιόλογο βιβλίο που φέρει τον ποιητικό κι εύγλωττο τίτλο «Από την αύρα της Προποντίδας στο φλοίσβο του Θερμαϊκού» κυκλοφόρησε προσφάτως, την Άνοιξη του 2014. Συγγραφέας του είναι ο δάσκαλος και θεολόγος κ. Νικόλαος Μπανάκης, ενώ εκδότης του ο Δήμος Νέας Προποντίδας Χαλκιδικής. Ο κ. Μπανάκης κατάγεται και διαμένει μονίμως στα Νέα Πλάγια Χαλκιδικής, αγαπάει όμως ιδιαίτερα κι επισκέπτεται πολύ συχνά την Καστοριά, καθότι είναι η ιδιαίτερη πατρίδα της αγαπημένης του συζύγου, της άριστης δασκάλας κ. Ελευθερίας Γ. Δούφλια.

Στον Πρόλογο του παρουσιαζόμενου βιβλίου ο δόκιμος συγγραφέας του κ. Νίκος Μπανάκης γράφει τα εξής κατατοπιστικά για το περιεχόμενό του:

«Μετά από την κυκλοφορία της εργασίας μου «Από τα Πλάγια της Ανατολικής Θράκης στα Νέα Πλάγια της Χαλκιδικής», στην οποία παρουσιάζεται η ζωή της Κοινότητας κυρίως μέσα από φωτογραφίες, έκρινα απαραίτητο να γράψω και να παρουσιάσω το νέο μου βιβλίο με τίτλο «Από την αύρα της Προποντίδας στο φλοίσβο του Θερμαϊκού».

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου γίνεται ένα εντυπωσιακό και όμορφο ταξίδι μέσα στο χρόνο, για να γνωρίσουν οι αναγνώστες τη Γεωγραφία, την Ιστορία και τον Πολιτισμό της Κοινότητας των Πλαγίων, τη διοικητική και εκκλησιαστική οργάνωσή της, τις ευχάριστες και δυσάρεστες πτυχές της ζωής των κατοίκων της και τους αγώνες που έδωσαν για να κρατηθούν ζωντανοί μέσα στον ταραγμένο κόσμο που έζησαν. Ακολουθεί ο ξεριζωμός και η εγκατάσταση στην καινούργια πατρίδα.

Η παραλία στα Νέα Πλάγια.
Η φωτογραφία ελήφθη από το Διαδίκτυο.

Στο δεύτερο μέρος γίνεται λόγος για την ίδρυση της Κοινότητας Νέων Πλαγίων Χαλκιδικής, την οργάνωσή της και τις δραστηριότητες των Κοινοτικών Συμβουλίων της. Περιγράφονται οι προσπάθειες που έκαναν οι κάτοικοι για να ξαναφτιάξουν τα νοικοκυριά τους και η κοινωνική ζωή του χωριού.

Στο τρίτο μέρος καταγράφονται τα ήθη, τα έθιμα και οι λαϊκές παραδόσεις της Κοινότητας, με βάση τους τρεις βασικούς σταθμούς της ζωής (γάμος, γέννηση, θάνατος), τους μήνες και τις γιορτές του εκκλησιαστικού έτους.

Στο σημείο αυτό θέλω να ευχαριστήσω όλα τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου που κατά καιρούς συνεργάστηκαν μαζί μου, τον Πρόεδρο και τα μέλη του Τοπικού Συμβουλίου Ν. Πλαγίων, το Γραμματέα του Δήμου μας κ. Χαρίλαο Τουμπάκη και όλους τους συγχωριανούς μου που μου έδωσαν πολύτιμες πληροφορίες για τη ζωή του χωριού.

Ιδιαίτερα ευχαριστώ το Δήμαρχο κ. Δαμιανό Ιορδανίδη, τον Αντιδήμαρχο κ. Μανώλη Καρρά, τον Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου κ. Κωνσταντίνο Κοκκινίδη, για το προσωπικό τους ενδιαφέρον, τους Αντιδημάρχους και όλα τα μέλη του Δ.Σ. του Δήμου Ν. Προποντίδας για την πραγματοποίηση της έκδοσης του παρόντος πονήματος…».

Η τιμητική αφιέρωση ενός αντίτυπου
του παρουσιαζόμενου βιβλίου από
τον συγγραφέα του στον Γ. Αλεξίου.

Ακολούθως παρατίθεται ενδεικτικά ένα κεφάλαιο από το πρώτο μέρος του εξεταζόμενου βιβλίου:

«Εισαγωγή στην Ιστορία της Θράκης.

Η Θράκη, η τέταρτη κόρη του Ωκεανού και της Παρθενόπης, ως γεωγραφική μονάδα εθεωρείτο ήπειρος και περιβαλλόταν από την οροσειρά του Αίμου στο Βορρά, από τον Ελλήσποντο, την Προποντίδα και το Θρακικό Πέλαγος στο Νότο, από τον Εύξεινο Πόντο στην Ανατολή και τον ποταμό Νέστο στη Δύση.

Κατά τον Ηρόδοτο οι Θράκες ήταν το μεγαλύτερο έθνος της γης μετά τους Ινδούς.

Οι αρχαίοι Θράκες, λαός ινδοευρωπαϊκός και άρα συγγενικός προς τους Έλληνες, εγκαταστάθηκαν στην Ευρώπη περί το 2000 π.Χ. και, αφού ήλθαν σε επαφή με τους Έλληνες, σταδιακά εξελληνίστηκαν.

Ο Φίλιππος ο Β' μετά από μια μεγάλη εκστρατεία 342-340 π.Χ. κυρίευσε τη Θράκη και διόρισε στρατιωτικό διοικητή.

Τέλος οι Ρωμαίοι το 168 π.Χ. με τις λεγεώνες τους, υπέταξαν τη Θράκη και την έκαναν ρωμαϊκή Επαρχία.

Σταθμό στην ιστορία της Θράκης αποτέλεσε η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης το 330 μ.Χ.

Με τη μεταφορά της πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας στην Ανατολή και ειδικότερα στη Θράκη, η Θράκη μπήκε στο επίκεντρο της Ιστορίας. Η Κωνσταντινούπολη γνώρισε εποχές μεγάλης οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής ακμής. Ο πλούτος και το μεγαλείο της θάμπωναν τους πολυπληθείς ξένους: εμπόρους, διπλωμάτες, περιηγητές, μισθοφόρους που την επισκέπονταν. Κατά τη χιλιετή ιστορία της υπήρξαν και εποχές μεγάλων φυσικών και πολεμικών καταστροφών και συγκρούσεων. Η πτώση της αυτοκρατορίας πρώτα στα χέρια των Σταυροφόρων και μετά των Οθωμανών, σήμανε τα δύσκολα χρόνια που θα ακολουθήσουν.

Η μαγευτική πλαζ στα Νέα Πλάγια.
Η φωτογραφία ελήφθη από το Διαδίκτυο.

Μετά από τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις που σημειώθηκαν στο χώρο των Βαλκανίων, τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις Διεθνείς Συνθήκες που ακολούθησαν, μόνο η Δυτική Θράκη βρίσκεται σήμερα μέσα στα εδαφικά όρια του Ελλη­νικού Κράτους. Αντίθετα ο ελληνισμός της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας που κατοικούσε στην Ανδριανούπολη, στη Ραιδεστό, στην Καλλίπολη, στις Σαράντα Εκκλησιές, στην Τυρολόη, στη Βιζύη, στην Ηράκλεια, στη Σωζόπολη, στον Πύργο και σε πολλές άλλες πόλεις, χάθηκε άδικα και άδοξα και μόνον οι ιστορικές μνήμες απομένουν να τον ζωντανέψουν».

Κλείνοντας την σύντομη παρουσίαση το θεματικού βιβλίου, αναφέρουμε ότι πρόκειται για μία συγγραφή, που το περιεχόμενό της παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους κατοίκους του Δήμου Νέας Προποντίδας Χαλκιδικής, αλλά  και γενικότερα για όλους τους Έλληνες, γηγενούς και προσφυγικής καταγωγής.

Γιώργος Τ. Αλεξίου

Η παραλία στα Νέα Πλάγια.
Η φωτογραφία ελήφθη από το Διαδίκτυο.

Εκδρομή Καστοριανών στη Λευκάδα. Κυριακή 17 Αυγούστου 2014.

Η εξωτερική πύλη της ιεράς μονής
Παναγίας Φανερωμένης  Λευκάδας.

Την Κυριακή 18 Αυγούστου 2014 μία ομάδα κατοίκων της Καστοριάς πραγματοποίησε ημερήσια εκδρομή με τουριστικό λεωφορείο στην πανέμορφη νήσο Λευκάδα. Οι εκδρομείς αναχώρησαν από την Καστοριά την 7^η πρωινή ώρα και μετά δύο ώρες έφθασαν στα θρυλικά Γιάννενα. Εκεί παρέμειναν μισή ώρα για ξεκούραση και κατόπιν συνέχισαν το ταξίδι τους προς την πόλη της Λευκάδας, στην οποίαν έφθασαν περί ώραν 11.30 π. μ. Αμέσως κατευθύνθηκαν προς την πλαγιά ενός κατάφυτου λόφου, όπου βρίσκεται η περίφημη ιερά μονή της Παναγίας Φανερωμένης και προσκύνησαν τη θαυματουργή εφέστια εικόνα της.

Η Ιερά Μονή Παναγίας Φανερωμένης Λευκάδας είναι το αρχαιότερο και μεγαλύτερο μοναστήρι του αναφερόμενου νησιού και γι’ αυτό αποτελεί για αιώνες το θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο του. Η μονή είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, η οποία (Θεοτόκος) είναι η προστάτιδα και πολιούχος ολόκληρης της νήσου Λευκάδας. Πρόκειται για ανδρώα μονή, που έχει έναν Ηγούμενο και τέσσερεις Μοναχούς. Ο κανονικός (επίσημος) τίτλος της είναι «Ιερά Μονή Υπεραγίας Θεοτόκου Φανερωμένης Λευκάδος».

Η πλαϊνή θύρα του καθολικού της Μονής

Οι αναφερόμενοι Καστοριανοί, μετά το ευλαβικό προσκύνημά τους στο μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης, κατέβηκαν στην πόλη της Λευκάδας και απ’ εκεί μετέβησαν σε διάφορες πλαζ του νησιού για θαλασσινό μπάνιο. Ο δάσκαλος Γιώργος Αλεξίου πήγε με την παρέα του στο γραφικό Νυδρί και κολύμπησε στην πανέμορφη παραλία του επί μία ώρα περίπου.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας, ώρα 7^η μ.μ., συγκεντρώθηκαν όλοι οι εκδρομείς στην παραλία «Γύρα» και απ’ εκεί αναχώρησαν για την ιδιαίτερη πατρίδα τους Καστοριά, όπου έφθασαν κατευχαριστημένοι γύρω στα μεσάνυχτα.

Γιώργος Τ. Αλεξίου

ΕΠΙΜΕΤΡΟ. Στην είσοδο του αναφερόμενου μοναστηριού της Παναγίας Φανερωμένης είναι αναρτημένο το ακόλουθο ποίημα του Λάκη Μαμαλούκα που υμνεί τις ομορφιές της Λευκάδας.

Λ Ε Υ Κ Α Δ Α

Ακούοντας τη ζωηρή καντάδα

Απ’ τα Ιόνια πέλαγα βγαλμένη

θυμήθηκα Πατρίδα μου Λευκάδα

Εσένα, έτσι λευκή, χαριτωμένη...

………………………………

Εδιάβηκα στη θάλασσα της Γύρας

στην γλυκοφάνταστη απλώτρα αμμουδιά.

Ελούστηκα ολόψυχα στο κύμα της πλημμύρας

και έγινα παιδί μέσ’ στα παιδιά.

……………………………..

Στου Αη-Γιάννη το γλαρόσπιτο εφώλιασα

τον Απηλιώτη και τον Ζέφυρο γλεντούσα.

Την πελαγίσια συναγρίδα λόγιασα

και τη βαθειά γαλάζια θάλασσα ρωτούσα:

………………………………..

«Θάλασσα, τα μουντά σου κύματα

έχουν ψυχή όση δύναμη χορταίνουν;

Μαζί με τα ανοιγμένα τόσα μνήματα

 Μεσ’ στις καρδιές, πατρίδες ν’ ανασταίνουν;!»

……………………………..

Στην Εκκλησιά Σου ύστερα ανέβηκα

στη λιόφυτη και λιόφωτη ραχούλα.

Μ’ ωδήγα της ελπίδος το αντιφέγγισμα

κι ας μ’ έφερε του πόνου η ψαροπούλα.

…………………………………..

Κατέβηκα απ’ το Βράχο Σου στο πέλαγος

και κίνησα - και πάλι - για τα Ξένα.

Με πήγαινε λευκή βαρκούλα ανάλαφρη

που τα φτερά δανείστηκε από Σένα.

…………………………………

Ακούοντας τη ζωηρή καντάδα

απ’ τα Ιόνια πέλαγα βγαλμένη

τρικύμισε η καρδιά για σε Λευκάδα!!

Δώσε ναρθώ, Κυρά-Φανερωμένη!...

Πτέρυγα με κελιά της Μονής.

Καστοριανοί προσκυνητές στην είσοδο της Μονής.

Παράσταση, που εικονίζει την Παναγία
να  στέκεται στη Λευκάδα και να
κρατάει στα χέρια της τη θεματική μονή.

Ο δάσκαλος Γιώργος Αλεξίου
με θερινή αμφίεση στο Νυδρί

Πλαζ στο Νυδρί, όπου αρκετοί
Καστοριανοί  εκδρομείς έκαναν μπάνιο.