"Ο Αϊ-Γιώργης δρακοντοκτόνος και το παιδί με το λαγήνι". Εικονιστική έκφραση ενός χριστιανικού θρύλου.

Ο Άϊ-Γιώργης δρακοντοκτόνος
και το παιδί με το λαγήνι.
Ξυλόγλυπτη παράσταση στο τέμπλο
του ενοριακού ναού  Γέρμα, έτ. 1775.

Εισαγωγικά.

Οι ορεσίβιοι Μακεδόνες που ίδρυσαν κατά τον 15^ο αιώνα (;) το χωριό Λοσνίτσα (νυν ο Γέρμας) Καστοριάς ήταν άνθρωποι γενναιόψυχοι, τολμηροί, και ανυπότακτοι και γι’ αυτό επέλεξαν ως επουράνιο προστάτη τους έναν στρατιωτικό άγιο, τον τροπαιοφόρο και μεγαλομάρτυρα άγιο Γεώργιο. Οι ίδιοι άνθρωποι έκτισαν τότε στο κέντρο του χωριού τους και τον πρώτο ενοριακό του ναό, επ’ ονόματι βεβαίως του αγίου Γεωργίου.

Από την εποχή εκείνη και μέχρι σήμερα, οι κάτοικοι του Γέρμα τιμούν δεόντως κι ευλαβούνται τις ιερές εικόνες τού πολιούχου τους αγίου Γεωργίου που είναι αναρτημένες στους οκτώ ιερούς ναούς του χωριού τους. Στις εικόνες αυτές ο Αϊ-Γιώργης παριστάνεται ως έφιππος αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού, να μεταφέρει στα νώτα του αλόγου του ένα μικρό παιδί και να πλήττει με το κοντάρι του μία τρομερή λάμια (: έτσι ονομάζουν τον ερπετόμορφο δράκοντα οι κάτοικοι του Γέρμα).

 Η προαναφερόμενη παράσταση των εικόνων του αγίου Γεωργίου είναι πολύ συνηθισμένη, αποτελεί δε εικαστική απόδοση και απτοποίηση ενός συγκινητικού χριστιανικού θρύλου που ήταν ευρέως διαδεδομένος στην πατρίδα μας. Μία ενδιαφέρουσα παραλλαγή του εν λόγω θρύλου, προερχόμενη απ’ τον Γέρμα Καστοριάς, παρουσιάζεται ακολούθως.

Η προσκυνηματική εικόνα του Άι-Γιώργη
στον ομώνυμο ενοριακό ναό του Γέρμα,
έτ. 1775.

Ο θεματικός Θρύλος. «Κάθε φορά έτρωγα έναν (άνθρωπο), τώρα θα φάω δύο».

Την εποχή που ζούσε εδώ στη γη ο άγιος Γεώργιος (+ 303) υπήρχε στην Καππαδοκία μια πόλη που έπαιρνε πόσιμο νερό από ένα κεφαλόβρυσο (: πηγή με πολλά νερά). Κάποια μέρα, μία φοβερή λάμια πήγε και φώλιασε σε ένα σπήλαιο – λαγούμι, που βρισκόταν δίπλα στο κεφαλόβρυσο και κατακρατούσε κι έπινε όλο το νερό του. Οι κάτοικοι της πόλης άρχισαν να υποφέρουν απ’ τη λειψυδρία και γι’ αυτό πήγαν στη λάμια και την παρακάλεσαν ν’ αφήσει ελεύθερο το νερό. Η λάμια φυσικά αρνήθηκε, τους είπε όμως, ότι θα άφηνε να τρέξει το νερό της πηγής εάν την (της) έστελναν κάθε πρωτομηνιά ένα μικρό αγόρι για να το τρώει Οι κάτοικοι απέρριψαν αμέσως το αιμοβόρο αίτημα της λάμιας και γύρισαν οργισμένοι και περίλυποι στα σπίτια τους.

Ύστερα από μερικές ημέρες όμως, αναγκάστηκαν απ’ τη φοβερή δίψα τους να δεχθούν τον απεχθή όρο του απαίσιου ερπετού. Από τότε επέλεγαν με κλήρωση, κάθε πρώτη του μήνα, ένα αγόρι της πόλης τους, που το ξεγελούσαν και το έστελναν στην πηγή μ’ ένα λαγήνι στο χέρι, για να πάρει τάχα νερό απ’ αυτήν και όταν πήγαινε εκεί το έτρωγε η λάμια.

Περνούσε ο καιρός και κάποια πρωτομηνιά ο λαχνός της θυσίας έπεσε στο μονάκριβο παιδάκι μιας φτωχής οικογένειας. Μόλις το έμαθαν αυτό οι γονείς και οι συγγενείς τού αγοριού άρχισαν να κλαίν και να οδύρονται, στο τέλος όμως αναγκάστηκαν και το έστειλαν «πεσκέσι» στο αιμοβόρο θηρίο.

Ο ενοριακός ναός του Αγίου Γεωργίου στον Γέρμα,
έτ. 1882. Είναι ο τρίτος κατά χρονολογική σειρά.

Ακριβώς την ώρα εκείνη έφθασε στην αναφερόμενη πόλη ο άγιος Γεώργιος και πληροφορήθηκε τα εξωφρενικά γεγονότα που συνέβαιναν σ’ αυτήν. Αμέσως τότε έκανε το σταυρό του, ζήτησε τη βοήθεια του Θεού, ανέβηκε οργισμένος στο άσπρο άλογό του και πήρε το δρόμο προς την κεφαλόβρυση για να βρει και να εξοντώσει τη λάμια. Όταν έφθασε όμως εκεί, αυτή βρισκόταν μέσα στο λαγούμι της, ενώ έξω απ’ την είσοδό του καθόταν το μελλοθάνατο παιδί με το λαγήνι στο χέρι του και την περίμενε να βγει για να «απολύκει» το νερό.

Ο Άϊ-Γιώργης στάθηκε κι αυτός δίπλα στη σπηλιά και ανέμενε να βγει το τέρας για να το εξολοθρεύσει, επειδή όμως ήταν πολύ κουρασμένος ξάπλωσε για λίγο στο γρασίδι και αμέσως αποκοιμήθηκε.

Ύστερα από λίγη ώρα βγήκε η λάμια από τη φωλιά της, είδε τους δύο ανθρώπους που την περίμεναν και αμέσως βρυχήθηκε δυνατά και είπε: «Ωχ, ωχ, ωχ, πολύ τυχερή είμαι σήμερα. Κάθε φορά έτρωγα έναν (άνθρωπο), τώρα θα φάω δύο».

Ξυλόγλυπτη παράσταση του Άϊ-Γιώργη
στον ενοριακό ναό τού Γέρμα.

Το μικρό αγόρι όταν είδε και άκουσε τη λάμια τρόμαξε κι άρχισε να κλαίει με καυτά δάκρυα, που έπεσαν στα μάγουλα του Άϊ-Γιώργη και τον ξύπνησαν. Γρήγορα τότε αυτός ανέβηκε στο φτερωτό άτι του, πήρε μαζί του και το παιδί και όρμησε ακάθεκτος επάνω στη λάμια και τη φόνευσε με το ατσάλινο κοντάρι του. Αμέσως μετά γύρισε μαζί με το παιδί στην πόλη, όπου τον περίμεναν με αγωνία, ο βασιλιάς, η βασίλισσα, η βασιλοπούλα και όλος ο λαός, και τον υποδέχτηκαν και τον τίμησαν ως λυτρωτή και σωτήρα τους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Η καταγραφή του παρουσιαζόμενου λαϊκού θρύλου έγινε από τον Γιώργο Τ. Αλεξίου στον Γέρμα Καστοριάς, τον Οκτώβριο του έτους 2015.

Η εικόνα του αγίου Γεωργίου
στο τέμπλο του ενοριακού ναού Γέρμα.

Ο Γέρμας, υπό την σκέπην του πολιούχου του
 αγίου Γεωργίου. Ελαιογραφία του Γ.Τ.Α.

Ο άγιος Γεώργιος φονεύει τον δράκοντα.
Υπέροχο αργυρό εξαπτέρυγο του Γέρμα. 18ος αιών;.

Εικόνα  του αγίου Γεωργίου
απ' το ναό Αγίου Αθανασίου Γέρμα.
19ος αιών;

Ξυλόγλυπτος δράκοντας
στο προσκυνητάρι του αγίου Γεωργίου,
στον Γέρμα, έτ. 1775.

Σχεδιαστική απόδοση του δράκοντα
απ' τον Γ.Τ.Α.

Το χωριό Ο Γέρμας Καστοριάς.

Εικόνα του αγίου Γεωργίου
στον εξοχικό ναό της Παναγίας,
στον Γέρμα, έτ. 1916.

Εικονοστάσι του Αγίου Γεωργίου στον Γέρμα.
Το έκτισαν οι στρατιώτες του 565 Τ.ΠΖ,
περί το έτος 1950.

Ο Άί-Γιώργης φονεύει τον δράκοντα.
Ξυλόγλυπτη παράσταση στην αγιόθυρα
του ενοριακού ναού Γέρμα, έτ. 1775.

Το Προσκυνητάρι του αγίου Γεωργίου
στον ομώνυμο ενοριακό ναό του Γέρμα.

Το εγκόλπιο Ημερολόγιο έτους 2016, της Ιεράς Μητρόπολης Καστοριάς

Το θεματικό Ημερολόγιο έτ. 2016

Η Ιερά Μητρόπολη Καστοριάς τύπωσε και κυκλοφόρησε προσφάτως το εγκόλπιο Ημερολόγιό της έτους 2016, που είναι «αφιερωμένο στα 20 χρόνια από της εκδημίας του μακαριστού Μητροπολίτου Καστορίας κυρού Γρηγορίου του Γ΄ (Παπουτσόπουλου) (1965 – 1996». Το εν λόγω καλαίσθητο Ημερολόγιο τσέπης έχει τυπωμένη στο εμπροσθόφυλλό του μία σεπτή φωτογραφία του προαναφερόμενου μακαριστού Μητροπολίτου, στο δε οπισθόφυλλό του έχει επίσης μία φωτογραφία, στην οποία εικονίζεται ο ίδιος μακαριστός Μητροπολίτης κυρός Γρηγόριος ο Γ΄, την ημέρα της εκλογής του (1985), μαζί με τον διάδοχό του, τότε Διάκονο της ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, και νυν Μητροπολίτη Καστορίας κ.κ. Σεραφείμ (Παπακώστα).

Στις εσωτερικές σελίδες του Ημερολογίου παρουσιάζονται με τη σειρά τα εξής:

1)         Μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως κ.κ. Βαρθολομαίου, επαινετικό της μεγάλης θεοσέβειας των Χριστιανών της εκκλησιαστικής επαρχίας Καστορίας, και κοινοποιητικό των διάπυρων ευχών του προς τον Θεόν υπέρ όλων αυτών (: των ευσεβών Καστοριανών).

2)         Εισοδικόν, ήτοι μεστός πρόλογος του Ημερολογίου απ’ τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ, που αναφέρεται στον μακαριστό προκάτοχό του Μητροπολίτη κυρό Γρηγόριο τον Γ΄,. Στο εν λόγω Εισοδικόν περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων σημαντικών αναφορών και η εξής:

Το περιοδικό της Μητρόπολης Καστοριάς,
επί αρχιερατείας του μακαριστού
Μητροπολίτου Γρηγορίου του Γ΄.

«Ο μακαριστός και άγιος προκάτοχός μου κυρός Γρηγόριος Παπουτσόπουλος ήταν ένας αληθινός Επίσκοπος, ένας άνθρωπος πραγματικά του Θεού, ο οποίος έζησε με αχώριστο σύντροφο στη ζωή του τόσο τον πόνο, όσο και θερμουργό προσευχή. Υπήρξε υπόδειγμα ταπεινού φρονήματος, πραότητος, ευγενείας, σεμνότητος, ανεξικακίας, ηθικής ακεραιότητος, και αφιλοχρηματίας. Γεμάτος από φόβο Θεού, ζωντανή πίστη και ελπίδα, αλλά και αγάπη στο πρόσωπο του ανθρώπου, εδόξασε με όλη του την ζωή το όνομα του Αγίου Τριαδικού Θεού και ετίμησε την Ορθόδοξη Εκκλησία μας»

3)         Αυτοβιογραφικά κείμενα και σχετικές φωτογραφίες του Μακαριστού Μητροπολίτου κυρού Γρηγορίου του Γ΄, καθώς και ημερολογιακές σημειώσεις του ιδίου.

4)         Οι ανάλογες ημερολογιακές σελίδες με το αντίστοιχο εορτολόγιο, γενικό και τοπικό, και με τα Αναγνώσματα των Κυριακών και μεγάλων εορτών.

5)         Ενημερωτικά κείμενα για τα Ιερά μυστήρια της Εκκλησίας μας και για τις διατεταγμένες νηστείες.

6)         Η διοικητική δομή της ιεράς Μητρόπολης Καστοριάς.

7)         Οι βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί ναοί της περιοχής.

8)  Η πνευματική και φιλανθρωπική Διακονία, καθώς και η πολύπλευρη δράση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ και των άλλων άξιων κληρικών της αναφερόμενης Ιεράς Μητρόπολης.

Ο νυν Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης
 Καστορίας κ.κ. Σεραφείμ.

9)         Διάφορες χρήσιμες πληροφορίες.

Κλείνοντας τη σύντομη παρουσίαση τού εξεταζόμενου Ημερολογίου της Ιεράς Μητρόπολης Καστοριάς σημειώνουμε συμπερασματικά, ότι πρόκειται για ένα καλαίσθητο εκκλησιαστικό εγκόλπιο, που θα ωφελήσει πολύ όλους τους ευσεβείς χριστιανούς, οι οποίοι πρόκειται να το αποκτήσουν, να το μελετούν και να το συμβουλεύονται καθ’ όλη τη διάρκεια του προσεχούς σωτήριου έτους 2016.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ

Η Φήμη του νυν Μητροπολίτου Καστορίας κ.κ. Σεραφείμ.

Σεραφείμ του σεβασμιωτάτου και θεοπροβλήτου Μητροπολίτου της αγιωτάτης Μητροπόλεως Καστορίας, υπερτίμου και εξάρχου Άνω Μακεδονίας, ημών δε πατρός και ιεράρχου πολλά τα έτη.

Η όμορφη πόλη Καστοριά.

Ο πρώην Μητροπολίτης Καστορίας Γρηγόριος ο Γ΄
και ο νυν Μητροπολίτης Σεβασμιώτατος Σεραφείμ.

Το  Αγιολόγιον έτ. 2016 της Μητρόπολης
Καστοριάς αφιερωμένο στον μακαριστό
Μητροπολίτη Γρηγόριον τον Γ'.

Εγκόλπια Ημερολόγια της Μητρόπολης
 Καστοριάς περασμένων ετών.

Το  συμβολικό δέντρο της ζωής,
που το κατατρώγουν η ημέρα και η νύχτα.
Τοιχογραφία σε ναό της Καστοριάς.

Βιβλιδάριο που κυκλοφόρησε
η Μητρόπολη  Καστοριάς μετά
 την εκδημία προς Κύριον
του μακαριστού Μητροπολίτου
Γρηγορίου του Γ΄.

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Γρηγόριος ο Γ΄
(δεξιά) παρακολουθών ομιλία του δασκάλου
Γιώργου Τ. Αλεξίου

Η Παναγία μας, που ιδιαιτέρως
τιμούσε ο μακαριστός Μητροπολίτης
Καστοριάς Γρηγόριος ο Γ.
Πίνακας του Γ.Τ.Α.

“Το κρούιμα ηλιού” {: Η ανατολή του ήλιου}. Λαϊκό παραμύθι απ’ τον Γέρμα Καστοριάς.

Η Κοίμηση της Θεοτόκου,
εικόνα στον Γέρμα  (18ος αιών;)
Σύνθεση ηλιοτροπίου και εικόνας, απ' τον Γ.Τ.Α.

Εισαγωγικό σημείωμα.
Την παλιά εποχή, πριν το έτος 1940 περίπου, δεν υπήρχαν ισχυρά φάρμακα καταπολέμησης των σοβαρών ασθενειών και γι’ αυτό πάρα πολλοί άνθρωποι πέθαιναν τότε σε σχετικώς μικρή ηλικία. Στους ανθρώπους αυτούς περιλαμβάνονταν και πολλές νεαρές λεχώνες, που είχαν πεθάνει από επιπλοκές τοκετού. Αυτός είναι ο λόγος που υπήρχε εκείνη την εποχή μεγάλος αριθμός βρεφών, νηπίων και παιδιών που ήταν ορφανά από μητέρα και βίωναν έντονα τη στέρησή της. Στις περιπτώσεις που συνέβαινε αυτό, οι συγγενείς γυναίκες των ορφανών παιδιών διηγούνταν σε αυτά το εδώ παρουσιαζόμενο παραμύθι, για να απαλύνουν τον πόνο της ορφάνιας τους.

Το κείμενο του παραμυθιού.

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν σε κάποιο χωριό ένα ορφανό κορίτσι που πήγαινε κάθε πρωί στον τάφο της μητέρας του και θρηνούσε τον πρόωρο θάνατό της. Η νεκρή ένιωθε το πονεμένο κλάμα του μικρού παιδιού της επάνω στον τάφο της και στενοχωριόταν πολύ γι’ αυτό. Μάλιστα δε, επειδή ήθελε να είναι η λατρεμένη της κορούλα πάντα χαρούμενη και ποτέ λυπημένη, έστειλε μία “σαΐτα” (: ακίνδυνο είδος φιδιού) να τη διώξει απ’ το νεκροταφείο.

Καστοριανή μάνα με το παιδί της.
Γλυπτό σύμπλεγμα στην Καστοριά.

Πράγματι, η σαΐτα βγήκε απ’ τον τάφο και άρχισε να κυνηγάει το μικρό κορίτσι που έτρεχε τρομαγμένο για να σωθεί. Τότε ακούστηκε μέσα απ’ τον τάφο η αγωνιώδης φωνή της πεθαμένης μητέρας του που έλεγε, “κοίταξε κρούιμα ηλιού”, δηλαδή κοίταξε την ανατολή του ήλιου, και που σήμαινε, “τρέξε προς την μεριά που ανατέλλει ο ήλιος, για να τυφλωθεί το φίδι και να πάψει να σε κυνηγάει”. Ως γνωστόν, τα φίδια δεν έχουν στα μάτια τους βλέφαρα και γι’ αυτό, σύμφωνα  με την λαϊκή δοξασία, τυφλώνονται απ’ το λαμπερό φως του ήλιου όταν στρέφονται προς αυτόν.

Μόλις το κορίτσι άκουσε τα παραπάνω λόγια της μητέρας του έτρεξε προς την Ανατολή και αμέσως η σαΐτα έπαψε να τo καταδιώκει. Και από τότε έπαψε και το κορίτσι να πηγαίνει στο νεκροταφείο και να θρηνεί το θάνατο της μάνας του και ζούσε πλέον αυτό καλά κι εμείς καλύτερα.

Σημείωση. Στον Γέρμα παλαιότερα, έως το έτος 1960 περίπου, τοποθετούσαν συμβολικά επάνω στον τάφο γυναίκας που είχε πεθάνει κατά το διάστημα της λοχείας της ένα μικρό κιούπι (: πήλινο δοχείο) αναποδογυρισμένο, «για να τρέχει το γάλα της μέσα σ’ αυτό».  Στο νεκροταφείο του χωριού υπήρχαν τότε αρκετοί τάφοι με κιούπι επάνω τους.

Λεξιλόγιο του Γέρμα.

1)         Κρούω (παθητ. Κρούομαι) = χτυπώ, δέρνω, βγαίνω, ανθίζω, ανατέλλω απ’ το βουνό, εμφανίζομαι. Π.χ. Κρούει η καμπάνα. Αυτή κρούει το παιδί της. Κρούει ο ήλιος. Κλαίει, κρούεται και μαδιέται απ’ τον πόνο. “Δεν κρούονται τα τσεκούρια μας” (παροιμιακή φράση: δεν συμφωνούν, δεν ταιριάζουν οι γνώμες μας.)

2)         Κρούιμα (το) = χτύπημα, βάρεμα, εμφάνιση, ανατολή του ήλιου. Πχ. “Τα κριάρια μας παλεύουν και ακούγεται το κρούιμα απ’ τα κέρατά τους” (σ.σ. δεν λέγεται “των κεράτων τους”, διότι στο γλωσσικό ιδίωμα του Γέρμα, που ανήκει στα βόρεια Ελληνικά ιδιώματα, δεν υπάρχει η πτώση γενική πληθυντικού και η έννοιά της αποδίδεται περιφραστικά. Πχ. Η φράση «τα σακάκια των παιδιών» αποδίδεται ως «τα σακάκια απ΄ τα παιδιά».

Η φωτογραφία ελήφθη απ' το Διαδίκτυο.

(Το παραμύθι το κατέγραψε στον Γέρμα την 28^η Σεπτεμβρίου 2015 ο δάσκαλος Γιώργος Τ. Αλεξίου)

Ο Γέρμας Καστοριάς.

"Φωνή εν Ραμά ηκούσθη, θρήνος και κλαυθμός
 και οδυρμός πολύς" (Ματθ. β΄ 18).
Τοιχογραφία σε ναό της Κρεπενής Καστοριάς (18ος αι;)

Εικόνα σε ναό του Γέρμα, έτ. 1916.

Η εμποροπανήγυρη του Άργους Ορεστικού, από 23 έως και 29 Σεπτεμβρίου 2015.

Η ετήσια εμποροπανήγυρη του Άργους Ορεστικού πραγματοποιείται κατά το παρόν έτος 1015 από τις 23 έως και τις 29 Σεπτεμβρίου. Η εν λόγω πανήγυρη αποτελεί, ήδη απ’ τους χρόνους της τουρκοκρατίας, το σημαντικότερο εμπορικό και «κοσμικό» γεγονός τού Φθινοπώρου στο Νομό Καστοριάς, και γι’ αυτό προσελκύει στον υπαίθριο χώρο διεξαγωγής της πάμπολλους εμπόρους και αναρίθμητους επισκέπτες.

Ο γράφων δάσκαλος Γιώργος Τ. Αλεξίου μετέβη για πρώτη φορά στην αναφερόμενη πανήγυρη το Σεπτέμβριο του έτους 1960, όταν ήταν μαθητής της Γ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Γέρμα. Έκτοτε την επισκέπτεται σχεδόν κάθε χρόνο και βιώνει την «παρελθοντική» ατμόσφαιρά της. Εφέτος την επισκέφτηκε την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2015 και την «εγκαινίασε» με πεντανόστιμα σουβλάκια και λουκάνικα και με δροσερή ρετσίνα Μαλαματίνα!

   Ακολούθως παρατίθενται φωτογραφίες από την εν λόγω εμποροπανήγυρη που ελήφθησαν την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2015.

Μπαχαρικά Ινδίας στην πανήγυρη.

 Εκλεκτά προϊόντα μελιού Μακεδονίας.

Καμάρι οι Πόντιοι!

Τα φημισμένα λουκούμια και ζαχαρομπίμπιλα Μούσιου
Άργους Ορεστικού.

Ο λαμπρός ιερός ναός του Αγίου Νεκτάριου
στο χώρο της Εμποροπανήγυρης,
Τον επισκέπτονται πολλοί πανηγυριώτες.