Η αρετή και ο πλούτος ωφέλιμα στους ανθρώπους μόνον ως αδιάσπαστο ζεύγος. Στίχοι Καλλιμάχου Κυρηναίου (310 – 240 π.Χ.)

Ο Δίας. Ρωμαϊκό αντίγραφο
αρχαιοελληνικού αγάλματος.

Καλλιμάχου Ύμνος στον Δία.

«…Πανυπέρτατε Δία, χαίρε μέγα Κρονίδη,

εσύ, που μας δίνεις τ’ αγαθά,

συ που μας απαλλάσεις με τα δώρα σου από τις βλάβες.

Ποιος όμως θα μπορούσε ν’ ανυμνήσει τα δικά σου έργα;

Αυτός δεν εγεννήθη

κι ούτε θα βρεθεί τα έργα του Δία να εξυμνήσει.

Χαίρε, χαίρε πατέρα μας, δος μας αρετή και πλούτο.

Δίχως αρετή ο πλούτος δεν φελάει τους ανθρώπους

Και δίχως πλούτο η αρετή. Δος μας αρετή και πλούτο».

(Έμμετρη μετάφραση Π. Δ. Νικολαΐδη)

Σημείωση Γ.Τ.Α. Θεωρείται βεβαίως προαπαιτούμενη και δεδομένη η άριστη υγεία.

ο Δίας με δάφνινο στεφάνι
σε αρχαίο νόμισμα της Αρκαδίας, 370 - 363 π. Χ.

Ο Δίας με σκήπτρο, κεραυνό και αετό.

Ο κεραυνός του Διός
σε νόμισμα της Ήλιδος, 480 - 421 π.Χ.

Άγαλμα του Δία.

Ο Γιώργος Τ. Αλεξίου
στην Αρχαία Ολυμπία, έτος 1970.

Κεφαλή του Διός σε νόμισμα της Ήλιδος, 363 π.Χ.

Το Ετυμολογικό Αλφαβητάριο του Νίκου Βαρδιάμπαση.

Το εμπροσθόφυλλο του Αλφαβηταρίου.

Πριν λίγο καιρό, ο γράφων δάσκαλος Γιώργος Αλεξίου είδα σε μία βιτρίνα ενός βιβλιοπωλείου της Καστοριάς το πρωτότυπο και λίαν ενδιαφέρον Ετυμολογικό Αλφαβητάριο του Νίκου Βαρδιάμπαση (έκδ. «Νέα Σύνορα» - Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 2000) κι ενθουσιάστηκα. Θυμήθηκα αμέσως το Αναγνωστικό που είχα ως μαθητής της Α΄ Τάξης του Δημοτικού Σχολείου Γέρμα κατά το σχολικό έτος 1958 – 59, αναπόλησα με συγκίνηση και τρυφερότητα τα παιδικά μου χρόνια, το αγόρασα πάραυτα και τώρα το παρουσιάζω εδώ χάριν των αγαπητών μου φίλων και αναγνωστών του παρόντος Ιστολογίου. Η παρουσίασή του είναι σύντομη και γίνεται με την αναγραφή του προλογικού του κειμένου, με την παράθεση ενός ενδεικτικού κεφαλαίου του και με την ανάρτηση ευάριθμων σχετικών του φωτογραφιών.

"Αντί προλόγου:

Γιατί ετυμολογώ

Από τα παλιά χρόνια θεωρούν κάποιον Έλληνα «περισσότερο από τη γλώσσα παρά από την καταγωγή». Κάθε παιδί που γνωρίζει την ετυμολογία των λέξεων της ελληνικής, που μιλάει καλά την ελληνική, ανήκει στα Ελληνάκια -έλεγαν- χωρίς να είναι απαραίτητο να τρέχει στις φλέβες του αίμα ελληνικό.

Μπορεί να είναι Κινεζάκι όπως ο Λι, Αφρικανάκι όπως ο Θανάσης... Εάν μιλάει την ελληνική και έχει δεχτεί την ελληνική παιδεία και αγωγή, είναι και Ελληνάκι, έλεγαν ο Ισοκράτης στον Πανηγυρικό (50), ο Λιβάνιος στους Λόγους του (XI 184) και άλλοι. Το ίδιο λέμε κι εμείς.

Το οπισθόφυλλο του Αλφαβηταρίου.

Έτσι η «ετυμολογία των ελληνικών λέξεων» και το «είμαι Έλληνας» είναι δύο φράσεις με παρόμοιο νόημα.

Πώς εξηγείται όμως να «είναι Έλληνας» κάποιος στο βαθμό που κατέχει τη γλώσσα του; Όπως αντίστοιχα να είναι... Άγγλος, Γάλλος, Πορτογάλος στο βαθμό που γνωρίζει τις αντίστοιχες γλώσσες; Ή γιατί «γλώσσα» πάει να πει «λαός»;

Το συμπέρασμα αυτό το δίνει η ίδια η γλώσσα. Το είμαι, είσαι, είναι... (Έλληνας... Άγγλος...) και το αρχαίο ει-μί, εί, εστί(ν), εσ-μέν, εσ-τέ, ει-σί(ν) παράγονται από τη ρίζα εσ-.

Η ρίζα εσ-, που σημαίνει αναπνέω, ζω, είμαι, υπάρχω, παράγει ακόμα τις λέξεις έ-τυμος, έ-τυμο, ε-τυμολογώ.

Έ-τυμος ονομάζεται ο πραγματικός, ο αληθινός.

Το ουδέτερο έ-τυμον σημαίνει τη ρίζα η οποία παράγει μια λέξη και που φανερώνει την αρχική της σημασία [έ-τυμον στο παράδειγμά μας είναι η ίδια η ρίζα εσ-].

Να γιατί το «είμαι», αναπνέω, ζω, υπάρχω, πάει να πει «ετυμολογώ». Και «είμαστε»... Έλληνες στο βαθμό που γνωρίζουμε τη γλώσσα μας. Διαφορετικά «δεν... είμαστε».

  Σε καιρούς μεθοδικού αφελληνισμού, όπως γίνεται από την τρυφερή ηλικία με τις τηλεοράσεις, με τα ολέθρια ηλεκτρονικά, με τα γήπεδα, κυρίως με την εισβολή των ξένων γλωσσών που πριονίζουν ακατάπαυστα την εθνική μας ύπαρξη, το Ετυμολογικό Αλφαβη­τάριο προσφέρεται ως όπλο άμυνας και αντίστασης".

Ενδεικτικό εικονογραφημένο κείμενο του Αλφαβηταρίου.

Το παλαιό Αλφαβητάριο (1956 - 1974).

Η πλάκα και το κοντύλι που είχε ο Γιώργος Αλεξίου
στην Α΄τάξη του Δημοτικού Σχολείου.

Οι δάσκαλοι και οι μεγαλύτεροι μαθητές
του Δημοτικού Σχολείου Γέρμα σε εθνική γιορτή.
Σχολικό έτος 1957 - 58.

Εκδρομείς από τη Λεύκη Καστοριάς στη Λούτσα Πρέβεζας για θαλασσινό μπάνιο. Κυριακή 7 Ιουλίου 2013.

Λουόμενοι στην πλαζ της Λούτσας.

Ο Πολιτιστικός και Μορφωτικός Σύλλογος «Ο Άγιος Χριστόφορος» Λεύκης Καστοριάς, που έχει ως Πρόεδρό του τη δραστήρια και άριστη Νηπιαγωγό κ. Άννα Παπαδημητρίου, διοργάνωσε άψογα και πραγματοποίησε μ’ επιτυχία την Κυριακή 7 Ιουλίου 2013 μία υπέροχη εκδρομή για θαλασσινό μπάνιο στη φημισμένη παραλία της Λούτσας Πρέβεζας. Στην εν λόγω εκδρομή συμμετείχαν περίπου 30 μέλη του αναφερόμενου Συλλόγου από τη Λεύκη, κι επίσης 20 φίλοι τους από τα γύρω χωριά και την πόλη της Καστοριάς.

Το λεωφορείο της εκδρομής ξεκίνησε από τη Λεύκη την 7^η πρωινή ώρα με οδηγό τον κ. Κοσκινάρη και μετά από άνετο ταξίδι 2 ωρών έκανε μία ολιγόλεπτη στάση κοντά στα Ιωάννινα για ξεκούραση των επιβατών του. Ακολούθως συνέχισε κανονικά το ταξίδι προς τον προορισμό του. Κατά τη διαδρομή του πέρασε δίπλα από το προστατευόμενο Έλος Καλοδικίου, όπου επιπλέουν αναρίθμητα νούφαρα, και δίπλα από το καταπληκτικό Δέλτα του ποταμού Αχέροντα, όπου υπάρχει το αρχαίο ομώνυμο Νεκρομαντείο, καθώς και το λεγόμενο Δάσος της Περσεφόνης.

Η πλαζ της Λούτσας. Μερική άποψη.

Οι εκδρομείς έφθασαν στην ονειρική παραλία της Λούτσας περί την 11^η πρωινή ώρα και αμέσως μπήκαν για μπάνιο στην ελκυστική θάλασσα. Η εν λόγω παραλία έχει μήκος 3 χιλιόμετρα περίπου, περιβάλλεται από πυκνό δάσος πεύκης, διαθέτει εκτεταμένη ψιλή αμμουδιά κι έχει πεντακάθαρα νερά. Οι λουόμενοι παρέμειναν στην εν λόγω παραλία ένα επτάωρο περίπου και απόλαυσαν όλες τις χάρες της θάλασσας. Κατόπιν, ώρα 6.30 απογευματινή, πήραν το δρόμο της επιστροφής στην (για την) Καστοριά, όπου έφθασαν γύρω στα μεσάνυχτα ευχαριστημένοι και χαρούμενοι.

'Αποψη της παραλίας Λούτσας.

Ο εκδρομέας Γιώργος Αλεξίου στην πλαζ της Λούτσας.

Ο περικαλλής ναός του Αγίου Χριστοφόρου Λεύκης,
του επώνυμου αγίου του αναφερόμενου Συλλόγου.

Εις σεισμόν. Ποίημα Ιγνατίου († 870). Δημοσίευση με αφορμή τους σεισμούς της Κοζάνης της 3ης & 4ης Ιουλίου 2013.

Σεισμός. Τοιχογραφία Αποκάλυψης (λεπτομέρεια),
στην ιερά μονή Διονυσίου Αγίου Όρους, 16ος αιών.
Το άνοιγμα της  έκτης σφραγίδος (Αποκ. στ΄ 12-17)
 

1)      Ωδή α΄.

Ο λόγω τανύσας ουρανούς

και τα της γης υφαπλώσας θεμέλια

ίλεως γενού ημίν, ω Παντουργέ,

επί τοις παραπτώμασιν,

όπως σοι τον ύμνον συν τη μητρί σου

προσάξωμεν.

Ελεύθερη απόδοση στη Νεοελληνική.

Ω Χριστέ Δημιουργέ του παντός,

που με το λόγο Σου ξεδίπλωσες επάνω τους ουρανούς

και έθεσες κάτω τα θεμέλια της γης,

να μας ελεήσεις για τις αμαρτίες μας

(και να μας γλυτώσεις από το σεισμό),

ώστε κι εμείς με ευγνωμοσύνη να υμνήσουμε Εσένα

και την μητέρα Σου την Παναγία.

      2)      Ωδή β΄.

Την σην μεγαλώνυμον χαράν

τοις εν τω ζόφω της λύπης καθεύδουσι

πάσιν εξαπόστειλον

η παμφαής θυμηδία, Θεόνυμφε,

και την αθυμίαν των ψυχών ημών δίωξον.

Ελεύθερη απόδοση στη Νεοελληνική.

Ω Θεόνυμφη Παναγία,

εσύ που είσαι η ολόλαμπρη ευθυμία,

στείλε την ονομαστή χαρά σου ολόκληρη σε εμάς,

που είμαστε βυθισμένοι στο σκοτάδι της λύπης

(λόγω του σεισμού)

και διώξε την αθυμία από τις ψυχές μας.

Γιώργος Τ. Αλεξίου.

Το άνοιγμα της  έκτης σφραγίδος.
Ιερά μονή Διονυσίου Αγίου Όρους.

Η ιερά μονή Διονυσίου Αγίου Όρους.
Ελαιογραφία Σπύρου Παπαλουκά (1924).

Η ιερά μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, Ζάβορδας.
Βρίσκεται κοντά στο επίκεντρο των σεισμών.

Το καθολικό του μοναστηριού της Ζάβορδας
"λαβωμένο" από παλαιότερο σεισμό της περιοχής του.

Ο πανηγυρικός εορτασμός των Αγίων Πάντων στον ομώνυμο ναό της Καστοριάς. Σαββατοκύριακο 29 & 30 Ιουνίου 2013.

Η Παναγία η Πορταΐτισσα,
κατά τη λιτάνευσή της πέριξ του ναού.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει αφιερώσει την Κυριακή που έπεται της Πεντηκοστής στους Άγιους Πάντες. Ως εκ τούτου, κατά την εν λόγω Κυριακή εορτάζει και πανηγυρίζει και ο ενοριακός ναός των Αγίων Πάντων Καστοριάς, που βρίσκεται στα κοιμητήρια της πόλης, στη συνοικία Νταηλάκη. Στα πλαίσια αυτού του εορτασμού τελούνται κάθε χρόνο εντός και πέριξ του αναφερόμενου ναού ανάλογες λατρευτικές εκδηλώσεις.

Εφέτος, οι Πανηγυρικές εκδηλώσεις άρχισαν το Σάββατο 29 Ιουνίου 2013, παραμονή της εορτής των Αγίων Πάντων. Το απόγευμα της ημέρας αυτής, ώρα 7 μ.μ., τελέστηκε Μέγας Αρχιερατικός Εσπερινός κι έγινε λιτάνευση, εντός κι έξω απ’ τον πανηγυρίζοντα ναό, δύο ιερών εικόνων: α) της Παναγίας Πορταϊτίσσης και β) της λατρευτικής εικόνας των Αγίων Πάντων, καθώς και του ιερού λειψάνου της Οσίας Σοφίας που φυλάσσεται στο Ιερό Επισκοπίο Καστοριάς. Στον Εσπερινό και στη λιτάνευση προεξήρχε ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ, συμμετείχαν δε πολλοί ιερείς της οικείας Μητρόπολης, οι αξιωματούχοι της περιοχής και βεβαίως, πάμπολλοι ευσεβείς ενορίτες των Αγίων Πάντων και άλλοι φιλέορτοι Καστοριανοί.

Το πρωί της Κυριακής 30 Ιουνίου 2013, ανήμερα της εορτής των Αγίων Πάντων, τελέστηκε Πανηγυρική Αρχιερατική Θεία Λειτουργία απ’ τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ, καθώς και Δοξολογία προς τιμήν των απόστρατων και συνταξιούχων αστυνομικών του Νομού Καστοριάς, ενώ το απόγευμα της ίδιας ημέρας έγινε - προεξάρχοντος και πάλι του Σεβασμιοτάτου Μητροπολίτου κ.κ. Σεραφείμ - μεθεόρτιος Εσπερινός και Παράκληση στους Αγίους Πάντες.

Η κεφαλή της λιτανευτικής πομπής.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Το παρόν κείμενο συνοδεύεται από φωτογραφίες της λιτάνευσης των αναφερόμενων δύο ιερών εικόνων και του ιερού λειψάνου της Οσίας Σοφίας.

Η λατρευτική εικόνα των Αγίων Πάντων
στην είσοδο του ομώνυμου ναού της Καστοριάς.

Ο Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ
ευλογεί τους πιστούς  στους Αγίους Πάντες.

Οι δύο ιερές εικόνες της λιτανείας
έξω απ' το ναό των Αγίων Πάντων Καστοριάς.

Ο Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ
στην είσοδο του ναού Αγίων Πάντων
κατά το πέρας της λιτανείας.

Ανώτεροι Αστυνομικοί της Καστοριάς
παρακολουθούν τη Θεία Λειτουργία.

Ο Γιώργος Αλεξίου στην είσοδο
του ιερού ναού Αγίων Πάντων.

Η Θεία Λειτουργία στο σπηλαιώδη ναό της Αγίας Τριάδος του Γέρμα. Δευτέρα Αγίου Πνεύματος 24 Ιουνίου 2013.

Ο ιερέας π. Αθανάσιος Στυλιάδης
κατά την περιφορά των Τιμίων Δώρων.

Ο ναός της Αγίας Τριάδος του Γέρμα είναι ο αρχαιότερος και σπουδαιότερος από τους σπηλαιώδεις ναούς του Νομού Καστοριάς. Βρίσκεται Νότια του χωριού Γέρμας, στην τοποθεσία "Καλογερικό" και είναι διαμορφωμένος μέσα σ’ ένα πανέμορφο σπήλαιο, που το κοσμούν σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Όπως φανερώνει η ονομασία της περιοχής, αλλά κι ένας κιβωτιόσχημος τάφος ασκητού βυζαντινής περιόδου που βρισκόταν κτισμένος στο κέντρο της σπηλιάς, ο ναός αποτελούσε κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους το Καθολικό μιας διάσπαρτης κοινότητας Μοναχών, που ασκήτευαν στους γύρω βράχους.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας η αναφερόμενη σπηλιά της Αγίας Τριάδος υπήρξε καταφύγιο και λημέρι αρματολών. Απομεινάρι αυτής της εποχής είναι η πολεμίστρα που σώζεται στα δεξιά της θύρας εισόδου αυτής.

Στα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα βρήκαν καταφύγιο και προστασία μέσα στην υγρή αγκαλιά της πολλοί Μακεδονομάχοι. Κοντά της έπεσε ηρωικά μαχόμενος ο Καπετάν-Γέρμας και δεκαεννιά παλικάρια του.

Η σπηλαιώδης εκκλησία της Αγίας Τριάδας αποτελούσε ανέκαθεν προσκυνηματικό κέντρο όλης της γύρω περιοχής. Ο εορτασμός της ήταν τριήμερος. Διαρκούσε από την Κυριακή της Πεντηκοστής μέχρι και την Τρίτη του Αγίου Πνεύματος. Εκατοντάδες πιστοί συνέρρεαν τότε (έως το έτος 1965 περίπου) από την Κλεισούρα, Κορησό, Βογατσικό, Κωσταράζι. Βλάστη κ.λ.π., για να λειτουργηθούν, να πάρουν αγίασμα που έτρεχε από τους σταλακτίτες και να περάσουν από το αγιωτικό τρυποπέρασμά της, που είναι μοναδικό στην περιοχή της Καστοριάς. Τελευταία, το απρόσιτο του εδάφους και η απουσία αυτοκινητοδρόμου περιόρισαν την προσέλευση των Χριστιανών σ’ αυτό το θρησκευτικό και Εθνικό μνημείο. Δεν περιόρισαν όμως την πνευματική του ακτινοβολία, που είναι πάντα αισθητή στους κατοίκους όλης της γύρω περιοχής.

Το τέμπλο του σπηλαιώδους ναού. 

Εφέτος, ο σπηλαιώδης ναός της Αγίας Τριάδος εόρταζε τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος 24 Ιουνίου 2013. Το πρωί της ημέρας αυτής τέλεσε εντός του τη Θεία Λειτουργία ο άξιος ιερέας του Γέρμα π. Αθανάσιος Στυλιάδης, όστις κατέχει και το εκκλησιαστικό αξίωμα του Οικονόμου. Στην αναφερόμενη Θεία Λειτουργία παρευρέθηκαν και την παρακολούθησαν με σεβασμό και κατάνυξη πολλοί φιλέορτοι κάτοικοι του Γέρμα, οι οποίοι αψήφησαν τον υπάρχοντα ανηφορικό δρόμο και ανέβηκαν με προθυμία έως τον πανηγυρίζοντα ναό.

Μετά την απόλυση της εκκλησίας οι παρόντες πιστοί βγήκαν στο υπερκείμενό της βραχώδες ύψωμα, προγευμάτισαν, αγνάντεψαν επί αρκετή ώρα όλη την κοιλάδα του Γέρμα και κατόπιν αναχώρησαν χαρούμενοι για τις οικίες τους.

Φωτογραφίες από τον περιγραφόμενο εορτασμό της Αγίας Τριάδος στον ομώνυμο σπηλαιώδη ναό του Γέρμα παρατίθενται εδώ.

Η Αγία Τράπεζα εντός του σπηλαίου.

Εσωτερικός χώρος του σπηλαιώδους ναού.

Ο πατήρ Αθανάσιος Στυλιάδης
μοιράζει στους πιστούς το Αντίδωρο.

Ο καθηγητής κ. Μιχάλης Τζήμας
αναγιγνώσκει τον Απόστολο.

Ο Λάζαρος Πρώιος και ο Γιώργος Τζίγκαλας
στην είσοδο του σπηλαιώδους ναού.

Νεαροί του Γέρμα εντός του ναού.

Ο νεαρός Νίκος Βαφείδης
δίπλα στο αγιωτικό τρυποπέρασμα.

Ο Νίκος Πρώιος και ο Γιώργος Αλεξίου.

Άποψη του Γέρμα από το ναό της Αγίας Τριάδος.