Φως της Καστοριάς

Οι 42 βυζαντινοί ήρωες του Αμορίου.† 6 Μαρτίου 842 μ.Χ.

2012-03-02T12:14:00.006-08:00

Νόμισμα του αυτοκράτορα Θεόφιλου

Στίχοι:

Την εξάριθμον συντεθειμένην φέρει,

Συν επταρίθμῳ η τετμημένη φάλαγξ.

Τεσσαράκοντα κάρηνα δυοίν άμα έκτῃ ετμήθη.
.

Η πόλη Αμόριον βρισκόταν στη Μεγάλη Φρυγία και υπήρξε κατά την αρχαία και τη βυζαντινή εποχή στρατιωτικό και συγκοινωνιακό κέντρο της Μικράς Ασίας. Διέθετε ισχυρό φρούριο, που το είχε κτίσει ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ζήνωνας. Από την πόλη αυτή καταγόταν ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Μιχαήλ Β΄ ο Τραυλός (820 - 829), που ίδρυσε τη φρυγική δυναστεία.

Κατά τους αραβικούς πολέμους, το Αμόριο κυριεύτηκε πολλές φορές από εχθρικά στρατεύματα και απελευθερώθηκε αντιστοίχως από τους Βυζαντινούς. Τη μεγαλύτερη καταστροφή και λεηλασία του την έπαθε από τον Άραβα χαλίφη Μουτασίμ, όταν αυτοκράτορας του Βυζαντίου ήταν ο Θεόφιλος (829 - 842), γιος του Μιχαήλ Β΄. Ο χαλίφης αυτός πολιόρκησε με πολυάριθμο στρατό το Αμόριο κατά την 1^η Αυγούστου 838 και στις 15 του ίδιου μήνα το κατέλαβε με προδοσία και το κατέστρεψε ολοσχερώς.

Οι 42 μάρτυρες του Αμορίου

Κατά την αναφερόμενη κατάληψη και καταστροφή του Αμορίου, οι Άραβες αιχμαλώτισαν ή σκότωσαν αρκετές χιλιάδες βυζαντινούς πολίτες και στρατιώτες. Μεταξύ των αιχμαλώτων ήταν και 42 διαπρεπείς πολιτικοί και στρατιωτικοί, μέλη ευγενών οικογενειών της Κωνσταντινούπολης. Αυτούς τους μετέφεραν αλυσοδεμένους στη Βαγδάτη και τους έριξαν σε μία σκοτεινή και υγρή φυλακή. Εκεί παρέμειναν 4 έτη περίπου, ταλαιπωρούμενοι συνεχώς και βασανιζόμενοι από τους δεσμοφύλακές τους.

Κάποια μέρα του έτους 842 οι Άραβες έβγαλαν τους αιχμαλώτους από τη φριχτή φυλακή και τους παρουσίασαν στο χαλίφη Μουτασίμ. Αυτός, με ύφος φιλικό, τους υποσχέθηκε μεγάλα αξιώματα, εφόσον όμως άλλαζαν την πίστη τους. Φυσικά, οι 42 γενναίοι χριστιανοί αρνήθηκαν ν’ αλλαξοπιστήσουν και γι’ αυτό βασανίστηκαν απάνθρωπα και στο τέλος αποκεφαλίστηκαν.

Οι επιφανέστεροι απ’ αυτούς τους 42 μάρτυρες του Έθνους και της Πίστης μας αναφέρονται ακολούθως μαζί με τ’ αξιώματά τους: Ο άγιος Θεόφιλος ήταν στρατηγός και πατρίκιος, ο άγιος Αέτιος στρατηγός, ο άγιος Βασσόης δρομεύς, ο άγιος Θεόδωρος πρωτοσπαθάριος, ο άγιος Κάλλιστος τουρμάρχης και ο άγιος Κωνσταντίνος δρουγγάριος.

Ο Αυτοκράτορας Θεόφιλος στο θρόνο του

Η εκκλησία μας κατέταξε τους αναφερόμενους τεσσαράκοντα δύο μάρτυρες του Αμορίου στο Αγιολόγιό της και όρισε να εορτάζεται η μνήμη τους στις 6 Μαρτίου εκάστου έτους. Επίσης, ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ο Μακεδών (976 – 1025) ανήγειρε επ’ ονόματί τους έναν ναό στο παλάτι των Πηγών.

Η παρουσιαζόμενη άλωση του Αμορίου προξένησε ισχυρή εντύπωση, τόσο στους βυζαντινούς, όσο και στους Άραβες εκείνης της εποχής. Γι’ αυτήν (την άλωση) έχουν γραφτεί και σώζονται αρκετές χρονογραφίες, ευάριθμα ακριτικά τραγούδια, πολλά συναξάρια και αρκετοί εκκλησιαστικοί ύμνοι. Όλα αυτά τα κείμενα περιγράφουν τις δραματικές στιγμές που έζησαν τότε οι κάτοικοι και οι υπερασπιστές της πόλης.

Ένα απ’ τα υπόψη ακριτικά τραγούδια είναι «Το Άσμα του Αρμούρη», που αναφέρεται στην ανακατάληψη του Αμορίου από τον αυτοκράτορα Θεόφιλο, ο οποίος καταγόταν απ’ αυτήν την πόλη. Οι 14 πρώτοι στίχοι, απ’ τους 200 του εν λόγω Άσματος, παρατίθενται ακολούθως.

Το Άσμα του Αρμούρη

Χάρτης τις Μικράς Ασίας με τις κινήσεις των
εμπολέμων. Στο κέντρο του διακρίνεται το Αμόριο.

Σήμερον ἄλλος οὐρανός, σήμερον ἄλλη ἡμέρα,

σήμερον τὰ ἀρχοντόπουλα θέλουν καβαλλικεύσει·

μόνον τοῦ κὺρ Ἀρμούρη ὁ υἱὸς οὐδὲν καβαλλικεύει.

Καὶ τότε πάλε τὸ παιδὶν εἰς τὴν μάνναν του ὑπαγαίνει:

«Μάννα, νὰ πιχαρῇς τ᾿ ἀδέλφια μου,

νὰ ἰδῇς καὶ τὸν πατέρα μου, μάννα, ἂς καββαλικεύσω».

Καὶ τότε πάλιν ἡ μάννα τοῦ Ἀρμούρην συντυχαίνει:

Ο χώρος και τα ερείπια του Αμορίου. σημερινή άποψη

«Ἐσὺ μικρὸς καὶ ἀνέλικον, καβάλλα δὲν σὲ πρέπει.

Ἀμμὴ ἂν θέλῃς, υἱὲ καλέ, διὰ νὰ καβαλλικεύσῃς,

ἀπάνω κρέμεται τὸ κοντάριν τοῦ πατρός σου,

τὸ ἅρπαξεν ὁ κύρης σου ἐκ τὴν Βαβυλωνίαν,

ἀπάνω κάτω ὁλόχρυσον διὰ λίθου μαργαριτάρι·

καὶ ἂν τὸ λυγίσῃς μιὰν φοράν, καὶ ἂν τὸ λυγίσῃς δύο,

καὶ ἂν τὸ λυγίσῃς τρεῖς φορές, τότε νὰ καβαλλικεύσῃς».

Η πολιορκία του Αμορίου, 838 μ. Χ.

Ο Θεόφιλος πολεμάει τους Άραβες.
Μικρογραφία Βυζαντινού χειρογράφου.

Ανασκαφείς των ερειπίων του Αμορίου

Ερείπια λαμπρού ναού του Αμορίου

Ερειπωμένος ναός του Αμορίου

Απολυτίκιο των 42 μαρτύρων. Ήχος γ΄.

Την θεοσύλλεκτον του Λόγου φάλαγγα,

τους Τεσσαράκοντα και δύο Μάρτυρας,

τους εν μια πάντας σπουδή αθλήσαντας τιμήσωμεν.

Ούτοι γαρ της πίστεως, ηνωμένοι τη χάριτι,

δήμον ακαθαίρετον ιερώς συνεκρότησαν,

και ώφθησαν Χριστού κληρονόμοι,

ξίφει τμηθέντες τους αυχένας.

Ο άγιος Γεράσιμος ο Ιορδανίτης († 4 Μαρτίου) και το λιοντάρι

2012-03-01T11:02:00.003-08:00

Ο αββάς Γεράσιμος και το λιοντάρι

Ο βίος του αγίου Γερασίμου

Ο Άγιος Γεράσιμος ο Ιορδανίτης γεννήθηκε στη Λυκία από χριστιανούς γονείς κατά τον 5ο αιώνα. Από νεανική ηλικία ακολούθησε το μοναχισμό κι έγινε ερημίτης. Το 451 πήγε στους Αγίους Τόπους, ενώ το 455 ίδρυσε κοινοβιακό μοναστήρι στην έρημο του Ιορδάνη. Το σύστημα του μοναστηριού ήταν ιδιότυπο, καθότι οι έμπειροι μοναχοί ακολουθούσαν τον αναχωρητικό τύπο μοναχισμού, ενώ οι αρχάριοι τον κοινοβιακό. Ο ίδιος υπήρξε ένας ιδιαίτερα ασκητικός μοναχός, με πνεύμα φιλόπονο και εργατικό. Το τέλος της επίγειας ζωής του επήλθε στις 4 Μαρτίου του 475, όταν Πατριάρχης Ιεροσολύμων ήταν ο Αναστάσιος Α΄. Η μνήμη του τιμάται από την Εκκλησία μας στις 4 Μαρτίου.

Το μοναστήρι του Αγίου Γερασίμου

Το θεματικό μοναστήρι είναι κτισμένο στη νοτιοανατολική κοιλάδα της Ιεριχούς, κοντά στο σημείο του Ιορδάνη ποταμού που βαπτίσθηκε ο Χριστός. Πλησίον του μοναστηριού ευρίσκεται η Νεκρά Θάλασσα, όπου βρίσκονταν οι αρχαίες πόλεις Σόδομα και Γόμορρα. Στη βόρεια πλευρά του είναι χτισμένη τρίκλιτη Εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Γεράσιμο, τον Άγιο Ευθύμιο, τον Άγιο Ζωσιμά και την Οσία Μαρία την Αιγυπτία. Ο εσωτερικός του διάκοσμος χρονολογείται στον 12ο αιώνα.

Κάτω από την Εκκλησία βρίσκεται μία άλλη μικρότερη, που είναι αφιερωμένη στη φυγή της Αγίας οικογενείας στην Αίγυπτο, εξ αιτίας του βασιλιά Ηρώδη. Σύμφωνα με την παράδοση, σ’ αυτόν το χώρο, κατά την εν λόγω φυγή, στάθμευσε και φιλοξενήθηκε η Παναγία μαζί με τον Χριστό βρέφος και τον άγιο Ιωσήφ.

Το υπόψη μοναστήρι καταστράφηκε από τους Πέρσες το έτος 614. Επάνω στα ερείπιά του κτίσθηκε τον 19ο αιώνα η σημερινή ιερά μονή του Αγίου Γερασίμου.

Ο άγιος Γεράσιμος και το εξημερωμένο λιοντάρι.

Αγιολογικά κείμενα αναφέρουν την εξής θαυμαστή ιστορία. Κάποτε, ο άγιος Γεράσιμος συνάντησε στην έρημο ένα πληγωμένο λιοντάρι και του γιάτρεψε την πληγή. Το λιοντάρι, από ευγνωμοσύνη προς τον άγιο ευεργέτη του, τον ακολούθησε αμέσως κι έκτοτε παρέμενε υπάκουο κοντά του και τον υπηρετούσε σαν να ήταν οικόσιτο ζώο. Ο άγιος Γεράσιμος είχε επίσης κι ένα γαϊδουράκι, με το οποίο κουβαλούσε νερό στο μοναστήρι από τον ποταμό Ιορδάνη. Κάποια ημέρα πέρασαν από την περιοχή Άραβες έμποροι με τις καμήλες τους κι έκλεψαν το γαϊδουράκι. Τότε ο Άγιος ζήτησε απ’ το λιοντάρι να κουβαλάει αυτό πλέον (το λιοντάρι) το νερό, σαν να ήταν υποζύγιο, κι έτσι γινόταν. Όταν απεβίωσε ο άγιος Γεράσιμος, το λιοντάρι πήγε στον τάφο του και παρέμεινε εκεί περίλυπο κι άσιτο αρκετές ημέρες, μέχρι που πέθανε. Το λιοντάρι αυτό εικονίζεται σε πολλές εικόνες του αγίου Γερασίμου.

Το μοναστήρι του Αγίου Γερασίμου Ιορδανίτου

Απολυτίκιο του Αγίου:

Χριστώ εκ νεότητος ακολουθήσας πιστώς,

ζωήν την ισάγγελον, επολιτεύσω σαφώς, Γεράσιμε Όσιε.

Συ γαρ εν Ιορδάνου, διαλάμψας τη χώρα,

θήρα καθυποτάσσεις, τη στερρά σου ασκήσει.

Χριστός γαρ Ον εδόξασας, λαμπρώς σε εθαυμάστωσε.

Ν’ αγαπάς

(Ποίημα του Νίκου Βελιώτη)

Ν’ αγαπάς τα βουνά και τα πέλαγα,

τους γνωστούς και τους άγνωρους τόπους,

τα πουλιά, τα λουλούδια, τα σύννεφα,

και πολύ ν’ αγαπάς τους ανθρώπους.

……………………………………………………

Τα θεριά ν’ αγαπάς και τ’ ανήμερα,

τα νησιά, τα ποτάμια, τ’ αστέρια.

Κι αν ποτέ σε πληγώσουν κατάστηθα

φίλοι, αγρίμια, λευκά περιστέρια,

…………………………………………………

Ν’ αγαπάς, να ξεχνάς και να χαίρεσαι

τη δική σου γαλήνη και κείνα

που μ’ αγάπη το νου μας φωτίζουνε,

και βλασταίνουν αμάραντα κρίνα.

Η πρόσοψη της μονής του Αγίου Γερασίμου

Τα παιδικά παιχνίδια της αλλοτινής Καστοριάς, «σιουφλέκι» και «στρίτσκα»

2012-02-27T10:33:00.005-08:00

Κείμενο Αποστόλου Δ. Σαχίνη

Το σιουφλέκι

Το σιουφλέκι ήταν ένα αυτοσχέδιο παιχνίδι των παιδιών της Καστοριάς, πριν το έτος 1960. Αποτελείτο από ένα ξύλινο «βούζι» (κυλινδρικός σωλήνας από κλαδί κουφοξυλιάς), απ’ το οποίο είχαν αφαιρέσει την εσωτερική εντεριώνη (ψύχα) του, ώστε να μοιάζει με κάνη όπλου, μήκους 15 εκατοστών, και από ένα «έμβολο» σκληρού ξύλου. Ως "βόλια" του ιδιότυπου αυτού παιχνιδιού - όπλου, χρησιμοποιούνταν λινάτσες μασημένες στο στόμα του χειριστή (!). Τις λινάτσες αυτές τις προωθούσαν τα παιδιά, τη μία μετά την άλλη, μέσα στο βούζι, με το έμβολο που λεγόταν "κοντάκι". Σκοπός του παιχνιδιού ήταν η δημιουργία ενός ευχάριστου, καθαρού και ισχυρού κρότου, που επιτυγχανόταν με την εξής διαδικασία: Από το μπροστινό στόμιο έχωναν την πρώτη λινάτσα και την προωθούσαν με το κοντάκι έως το μέσον του σωλήνος. Έπειτα έχωναν στην ίδια τρύπα τη δεύτερη, που την προωθούσαν απότομα και δυνατά με το κοντάκι. Τότε ο εσωτερικός αέρας, υπό την πίεση του δευτέρου βολιού, έσπρωχνε το πρώτο βόλι, πού ξεπετιόταν με δύναμη από τον σωλήνα και φεύγοντας στο κενό προξενούσε κρότο. Για να μην φύγει μακριά το βόλι, ο χειριστής το εμπόδιζε με την παλάμη του και το ξανάβαζε στον σωλήνα και αυτό γινόταν εξακολουθητικά. Το "σιουφλέκι" λοιπόν, ήταν ένα αεροβόλο όπλο εμπνευσμένο και πραγματοποιημένο από τα Καστοριανόπαιδα, πολύ νωρίτερα από την βιομηχανία.

Η στρίτσκα

Η στρίτσκα ήταν ένα αυτοσχέδιο παιχνίδι, με το οποίο τα παιδιά εξακόντιζαν νερό. Αποτελείτο από ένα σωλήνα, που κατασκευαζόταν από κλαδί κουφοξυλιάς (βουζουλιάς), και από ένα ξύλινο «κοντάκι», που ήταν μπροστά στουμπισμένο (χτυπημένο). Τα παιδιά έβαζαν το κοντάκι μέσα στο σωλήνα και τα βύθιζαν μαζί σε μία λεκάνη γεμάτη νερό. Κατόπιν τραβούσανε το κοντάκι από τον σωλήνα, γινόταν απορρόφηση κατά το σύστημα της υδραντλίας (έμβολο) και ο σωλήνας γέμιζε με νερό. Αμέσως μετά, συμπίεζαν με το κοντάκι μέσα στο σωλήνα το νερό κι αυτό εξακοντιζόταν με δύναμη σε αρκετή απόσταση.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Η επιμέλεια του κειμένου και τα σκίτσα είναι του Γ.Τ.Α.

Δενδρύλιο κουφοξυλιάς με άνθη

Οι «Τσιαρσινοί», τα παλικάρια της παλαιάς Καστοριάς

2012-02-26T09:47:00.001-08:00

Κείμενο του Αποστόλου Δ. Σαχίνη

Οι Έλληνες κάτοικοι της παλαιάς Καστοριάς που διέμεναν στην περιοχή του «τσιαρσιού» (της άνω αγοράς), και πιο συγκεκριμένα, στην τέως ενορία Οικονόμου και νυν Αγίας Παρασκευής, ονομάζονταν «Τσιαρσινοί». Οι Καστοριανοί αυτοί διακρίνονταν για τον ιδιότυπο, τον ατίθασο χαρακτήρα τους, όπως τον είχαν διαμορφώσει οι συνθήκες που επικρατούσαν στην μακρά περίοδο της τουρκοκρατίας. Είχε αναπτυχθεί σ’ αυτούς το αντιστασιακό πνεύμα κατά των Τούρκων, τους οποίους εμπόδιζαν να εισχωρήσουν στη χριστιανική περιοχή. Ήταν οι "ακρίτες" της Καστοριάς, επειδή ο μαχαλάς τους συνόρευε με τον τούρκικο μαχαλά και οι προστριβές με τους Τούρκους ήταν συχνές. Τον ζωηρό και ιδιότυπο χαρακτήρα τους οι "Τσιαρσινοί" τον διατήρησαν έως τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας. Διατήρησαν επίσης πολλά παλαιά έθιμα και διέσωσαν πολλούς θρύλους. Ένα δημοτικό τραγούδι της Καστοριάς τους αναφέρει ως εξής:

Η Αγία Παρασκευή, ενοριακός ναός των Τσιαρσινών

"Κατέβαιναν οι Τσιαρσινοί, όλοι ήταν μεθυσμένοι,

πρώτος ο Τριαντάφυλλος, δεύτερος ο Μπαϊρακτάρης,

τρίτος και ο χειρότερος ήταν ο Ζησιάδης...".

Την ίδια φήμη με τους «Τσιαρσινούς» είχαν και οι γυναίκες τους, οι «Τσιαρσινές», τις οποίες οι λοιποί Καστοριανοί αποκαλούσαν «αμπαμπίλωτες», δηλαδή αμπάλωτες, ανοικοκύρευτες, επειδή η κίνηση στο «Τσαρσί» και το σεργιάνι του δεν τις άφηνε καιρό να μπαλωθούν.

Κατάθεση στεφάνου σε Ηρώο Μακεδονομάχων

Η «τράπεζα» (συνεστίαση) των «Τσιαρσινών».

«Τράπεζα» ονομαζόταν στην παλαιά Καστοριά η παραδοσιακή ετήσια συνεστίαση των μελών της καθεμίας ενορίας, που γινόταν την ημέρα της εορτής του πάτρωνος αγίου της. Γινόταν με δαπάνες κάποιου ενορίτου - δωρητού της εκκλησίας, τις οποίες διέθετε, είτε διά διαθήκης, είτε διά δωρεάς, για την ψυχή του ιδίου και των μελών της οικογενείας του. Η «τράπεζα» ετελείτο στο νάρθηκα του ναού και παρεκάθοντο σ’ αυτήν οι κορυφαίοι των ενοριτών (ιερέας, επίτροποι κ.ά.), καθώς και άλλοι χριστιανοί. Η τελευταία "τράπεζα" ήταν των "Τσιαρσινών", που ετελείτο στο διώροφο κελί της Αγίας Παρασκευής, την 19η Φεβρουαρίου, εορτή της αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας. Για την τέλεσή της πρόσφερναν οι συνδαιτυμόνες, ανάλογα με τις δυνατότητές τους, το αλεύρι, το λίπος, το κρασί κ.ά. Οι γυναίκες της ενορίας μαγείρευαν και έτρωγαν χωριστά απ’ τους άντρες, σε ιδιαίτερο χώρο μαζί με τα παιδιά τους. Το έθιμο της "τράπεζας" έσβησε με την κατάργηση της ενορίας και των παλαιών θρησκευτικών παραδόσεων.

Ο Καστοριανός Μακεδονομάχος
Δημήτριος Νταλίπης

Περίστωο ναού της Καστοριάς
όπου γινόταν η "τράπεζα"

Στην προτομή του Παύλου Μελά

Ο χαρταετός στην παλαιά Καστοριά

2012-02-25T09:05:00.003-08:00

Πολύχρωμος χαρταετός "νεότερου" τύπου

Κείμενο του Αποστόλου Δ. Σαχίνη
.

Οι κάτοικοι της παλαιάς Καστοριάς, Έλληνες, Τούρκοι κι Εβραίοι, κατασκεύαζαν και «απετούσαν» χαρταετό αρκετές φορές τον χρόνο και όχι όπως γίνεται σήμερα, μόνο την Καθαρά Δευτέρα. Τα είδη των χαρταετών τους ήταν τρία, τα εξής:

1) Ο παλαιότερος: Είχε σχήμα ορθογώνιο και σκελετό με δύο σταυρωτά καλάμια.

2) Ο νεότερος: Ήταν κατασκευασμένος με πολύχρωμες κόλες σιγαρόχαρτου, είχε σκελετό με τρία – τέσσερα διασταυρούμενα καλάμια, και σχήμα εξαγωνικό ή πολυγωνικό. Διέθετε «ζιγκί» και παλάντζα. Από το «ζιγκί» δενόταν ο σπάγκος της ανυψώσεως και από την παλάντζα η πολύχρωμη ουρά του αετού.

Χαρταετός "παλαιότερου" τύπου

3) Ο «ουβρέικος»: Αυτός γινόταν από ένα απλό κομμάτι χαρτιού (κόλα ή εφημερίδα), είχε για ουρά μία χάρτινη λουρίδα και ανυψωνόταν με κλωστή.

Το νυχτερινό «απέταμα» του αετού ήταν εντυπωσιακό κι έκρυβε κάποιο μυστήριο με το χάρτινο φαναράκι που ήταν δεμένο στην παλάντζα του.

Σημείωση: Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο ελήφθησαν από το Διαδίκτυο.

Εξαγωνικός χαρταετός. "Νεότερος" τύπος.

"Ουβρέικος" χαρταετός

"Ουβρέικοι" χαρταετοί

Αποκριά στον Γέρμα Καστοριάς το έτος 1941

2012-02-24T13:00:00.001-08:00

Ο Βάκχος. Πίνακας του Καραβάτζιο.

Κείμενο του Γιάννη Εύδου

Εισαγωγικό σημείωμα του Γ.Τ.Α.

Ο Καστοριανός Γιάννης Εύδος γεννήθηκε το έτος 1928 στη Γαλλία και απέθανε στην Ελλάδα το έτος 2011. Τον Οκτώβριο του 1940, όταν οι Ιταλοί κήρυξαν τον πόλεμο στην πατρίδα μας, ήταν 13ετής και ζούσε στην Καστοριά. Κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου, τα ιταλικά αεροπλάνα βομβάρδιζαν συνεχώς την πόλη της Καστοριάς και γι’ αυτό οι κάτοικοί της κατέφευγαν στα χωριά της περιοχής για να σώσουν τη ζωή τους. Η οικογένεια του Γιάννη Εύδου επέλεξε τότε να μεταβεί στον Γέρμα, όπου και παρέμεινε επί 3-4 μήνες, έως τις αρχές του 1941. Οι θλιβερές αναμνήσεις του Γιάννη απ’ αυτήν την αναγκαστική μετάβαση και διαμονή του στο εν λόγω χωριό είναι δημοσιευμένες στο βιβλίο του, «Κομμουνισμός, η μεγάλη ουτοπία». Ένα αποσπασματικό κείμενο απ’ αυτό το βιβλίο, που αναφέρεται στ’ αποκριάτικα τραγούδια του Γέρμα, παρουσιάζεται ακολούθως:

Ο Γέρμας Καστοριάς

«Ο Γέρμας είναι ένα χωριό, του οποίου όλοι οι άντρες στο καφενείο τυρβάζουν περί παντός του επιστητού (σ.σ. αναφέρεται στα έτη 1940 - 41), οι γυναίκες είναι για τα χωράφια. Φημίζεται το χωριό για την παραγωγή μορφωμένων, αλλά και παραμορφωμένων μαρξιστών, σοφών τε και δοκησισόφων. Έτσι στο καφενείο οι εναπομείναντες μη στρατεύσιμοι ασχολούνται με την αστρονομία, με κοινωνικά θέματα, όπου και πίνουν τον καφέ τους (όπως και πριν τον ελληνοϊταλικό πόλεμο) παρέα με τον Μαρξ και τον Έγκελς. Τώρα βέβαια είναι και τα θέματα του μετώπου, όπου ο Έλληνας φαντάρος γράφει χρυσές σελίδες δόξας. Η αλήθεια να λέγεται, ο Γέρμας έχει δώσει πάρα πολλούς επιστήμονες, αλλά και επαναστάτες, τρομερούς κουμπουροφόρους με και χωρίς εισαγωγικά.

Αποκριάτικη κλουδαριά (μεγάλη φωτιά)
στον Γέρμα Καστοριάς

Στο χωριό τα παιδιά με δέχθηκαν με κάποιο σεβασμό, θα έλεγα, μια που ήμουν... πρωτευουσιάνος! Σύντομα όμως κατάλαβαν (ιδιαίτερα οι 15-άρηδες) ότι είχαν να κάνουν με έναν 13άρι που δεν είχε καμία σχέση με την δική τους κουλτούρα. Έτσι, κατά τις Απόκριες του 1941, τα παιδιά τα καλοπαίδια, παραβγαίνοντας στην παίδεια, που λέει και ο αξέχαστος Κ. Βάρναλης, βάλθηκαν να με μορφώσουν διευρύνοντας τους περιορισμένους μου ορίζοντες γνώσεων. Μαζεύονταν γύρω μου και με μάθαιναν τα... τραγούδια τους, που αποτελούσαν για αυτούς μεγάλα σουξέ. Έτσι άρχισα και εγώ να μαθαίνω τα παρακάτω άσεμνα βακχικά τραγούδια, που μετά 60 χρόνια θα πλάσαρε η συμπαθέστατη Δόμνα Σαμίου:

«Μπρέ Μουν… μπρέ, μπρέ, μπρέ,

μπρέ Μουν… κάτστε καλά,

να σας δώσει ο Θεός καλόν

έναν Πούτσ… τρυφερό,

στην κορφή, μπρε, μπρε, μπρε,

στην κορφή να είναι ροζ

και στον πάτο μαλλιαρός»

Βάκχος και Μίδας

Έμαθα και για την διαθήκη που άφησε ο Γιάνναρος…. προς τον Δήμαρχο (σ.σ. Ο Γιάνναρος απέθανε κι άφησε διαθήκη, κι άφησε την ψωλ…). Έμαθα και για την θειά μου την Νικολάκαινα (σ.σ. Θειά μουΝι-, θειά μου Νικολάκαινα…) και νόμιζα πως το τραγούδι απευθυνόταν στην θειά μου την Νικολάκαινα, που έμενε στην Καστοριά λίγο πιο πάνω από μας και τακτικά μου έδινε ωραία ρόδια, πλούσια συγκομιδή από τις ροδιές της. Με άλλα λόγια τα είχα κάνει ρόιδο, εγώ ο άβγαλτος πρωτευουσιάνος, μπουνταλάς πήγα στο σπίτι και έκανα επίδειξη των μουσικών μου γνώσεων, χωρίς να ξέρω την σημασία των σκαμπρόζικων λέξεων.

Αποκαΐδια (ζιαρ') μεγάλης κλουδαριάς στον Γέρμα

«Αμάν, ο Ζανό που τά ’μαθε αυτά;… γίναμε ρεζίλι» και με περιόρισαν αμέσως. Ήρθε και η Άνοιξη και έτσι έμεινα ημιμαθής…».

Η Καθαρή Δευτέρα των Τουρκόγυφτων της παλαιάς Καστοριάς

2012-02-21T09:44:00.000-08:00

Τσιγγάνα τουρκογύφτισσα

Κείμενο της Ιφιγένειας Διδασκάλου

Στην παλαιά Καστοριά, καθώς ξημέρωνε η Καθαρή Δευτέρα έδινε τούτην την παραγγελιά:

Νηστείες και τριόημερα και προσευχές μεγάλες.

Πέθαν’ ο κρέατος, πέθανε, ψυχομαχάει ο τύρος.

Ταράζ’ ο πράσος την ουρά κι ο κρόμμυδος τα γένια

και το καδί με την αρμιά πήρε να ξεπαγώνει.

Κι αυτός ο χοντρορέπανος μόν’ στρίβει το μουστάκι.

Πάρτε τα παλιοσκέπαρα και τις παλιολεπίδες

Και σύρτε στα λακκώματα να μάσετε τσουκνίδες.

Την Καθαρή Δευτέρα σταματούσαν όλα στην πόλη κι άρχιζε η Μεγάλη Σαρακοστή, που η πρόγονοί μας την κρατούσαν πιστά με όλες τις νηστείες της. Την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές καθάριζαν καλά ολόκληρο το σπίτι τους και εξαφάνιζαν και το πλέον πιθανό κατάλοιπο της κρεοφαγίας.

Όσο όμως η Καθαρή Δευτέρα ήταν ξεθεωμός για την καστοριανή νοικοκυρά της καναγκιουρίσιας Καστοριάς, τόσο μεγάλη χαρά κι ευχαρίστηση, αλλά και πλούσιο φαγοπότι ήταν για το "γύφτικο μαχαλά" του καιρού εκείνου.

Τουρκόγυφτοι οργανοπαίχτες μουσικοί

Από τη χαραή της Καθαρής Δευτέρας, γύφτισσες, γυφτόπουλα και γυφτοπούλες έπαιρναν αράδα τα σπίτια της Καστοριάς και γέμιζαν τα τσουκάλια τους από τα υπόλοιπα της αποκριάτικης πανδαισίας. Η Καθαρή Δευτέρα για το γύφτικο τσουκάλι τους ήταν η πλούσια σε εσοδεία. Ψάρια, κρέατα, ρύζια, χαλβάδες, πίττες, τυριά, λουκάνικα και χοιρινά, ανακατώνονταν και γίνονταν χαρμάνι. Ένα χαρμάνι ορεκτικό για το... βολικό στομάχι τους!

Ο Άντον Τσέχωφ (1860 - 1904) μαθητής σε ελληνικό σχολείο της Ρωσίας

2012-02-20T12:00:00.002-08:00

Ο Άντον Τσέχωφ

Στο Διαδίκτυο (Internet) υπάρχουν πολλά κείμενα αναφερόμενα στον μεγάλο Ρώσο συγγραφέα Άντον Τσέχωφ. Πέντε απ’ αυτά, που μνημονεύουν τη φοίτησή του στο σπουδαίο ελληνικό σχολείο της γενέθλιας πόλης του Ταγκανρόγκ Ρωσίας, παρουσιάζονται αποσπασματικά ακολούθως.

1) Ο Άντον Τσέχωφ γεννήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 1860 στην φτωχή πόλη Ταγκανρόγκ, ένα λιμάνι στη νότια Ρωσία. Ήταν το τρίτο από τα έξι παιδιά της οικογένειάς του και μεγάλωσε σε πολύ αυστηρό και θρησκευτικό περιβάλλον. Ο πατέρας του ήταν αλκοολικός, ωστόσο ήταν πολύ αυστηρός με την εκπαίδευση των παιδιών του. Το 1867 φοίτησε με τον αδερφό του στο ελληνικό δημοτικό σχολείο του Νικολάου Βουτσινά…

2) Ο δημιουργός - σταθμός στην ιστορία του Θεάτρου Άντον Τσέχωφ γεννήθηκε το 1860 στο Ταγκανρόνγκ, μικρή επαρχιακή πόλη της Ρωσίας. Ήταν γιος παντοπώλη και το 3ο από 6 παιδιά της οικογένειας. Ο πατέρας του ήταν αλκοολικός, ωστόσο εξαιρετικά θρησκόληπτος και πολύ αυστηρός με την εκπαίδευση των παιδιών του. Ποθώντας ο γιος του να γίνει πλούσιος, τον έγραψε ως μαθητή στο "Αριστοκρατικό" σχολείο της πλούσιας Ελληνικής Παροικίας. Το 1875 η οικογένειά του μετακόμισε στη Μόσχα. Ο Άντον Τσέχωφ έμεινε πίσω 3 χρόνια για να τελειώσει το σχολείο…

Άποψη του Ταγκανρόγκ

3) Ο Άντον Τσέχωφ έμαθε τα πρώτα του γράμματα στην προπαρασκευαστική τάξη του ενοριακού ελληνικού σχολείου του Ταγκανρόγκ και στη συνέχεια φοίτησε στο κλασικό γυμνάσιο της πόλης. Από την 6η τάξη του γυμνασίου αναγκάστηκε μόνος του να βγάζει το ψωμί του παραδίδοντας μαθήματα κατ’ οίκον. Πούλησε ότι είχε απομείνει από τα πράγματα του σπιτιού και έστειλε τα λεφτά στους γονείς του στην Μόσχα…

4) Ο Αντόν Πάβλοβιτς Τσέχωφ (1860 - 1904) ήταν Ρώσος συγγραφέας πολλών διηγημάτων, θεατρικών έργων και μυθιστορημάτων. Γεννήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 1860 στην κωμόπολη Ταγκανρόγκ, στη νότια Ρωσία. Ήταν το τρίτο από τα έξι παιδιά της οικογένειάς του και μεγάλωσε σε πολύ αυστηρό και θρησκευτικό περιβάλλον. Μικρός μαθήτευσε στο ενοριακό ελληνικό σχολείο του Ταγκανρόγκ. Ο Τσέχωφ από την 6η τάξη του γυμνασίου αναγκάστηκε μόνος του να βγάζει το ψωμί του παραδίδοντας μαθήματα κατ’ οίκον. Το 1879 μπήκε στο ιατρικό τμήμα του πανεπιστημίου της Μόσχας, το οποίο τελείωσε το 1884. Από τον καιρό της σπουδής του στο γυμνάσιο, ο Τσέχωφ άρχισε να γράφει χιουμοριστικές σκηνές, αφηγήσεις, μονόπρακτα. Από το 1880 τα έργα του άρχισαν να δημοσιεύονται στα περιοδικά, "Ξυπνητήρι", "Θεατής", "Μόσχα", "Φως και σκιά", "Θραύσματα" κ.ά., με το ψευδώνυμο Αντόσια Τσεχοντέ. Το 1884 κυκλοφόρησε το πρώτο του βιβλίο διηγημάτων "Τα παραμύθια της Μελπομένης". Το 1884 - 85 έγραψε την ιατρική του διατριβή, που δεν τελείωσε εξαιτίας των ασχολιών του. Ως γιατρός βοηθούσε τους ανήμπορους και παρείχε τις ιατρικές υπηρεσίες του δωρεάν. Μερικά από τα πιο γνωστά έργα του είναι: "Ο γλάρος", "Ο θείος Βάνιας", "Οι τρεις αδελφές", "Ο βυσσινόκηπος", "Στέππα" κ.ά. Πέθανε το 1904.

Αφίσα παράστασης μονόπρακτων του Τσέχωφ

5) Ο ιστορικός Π. Π. Φιλέβσκυ έγραψε : « Στο Ταγκανρόγκ εγκαταστάθηκαν κατά προτεραιότητα οι στρατιωτικοί και οι πιο εύποροι Έλληνες, οι οποίοι μπορούσαν να τακτοποιηθούν σε εμπορική απασχόληση... Ο αριθμός των Ελλήνων εμπόρων του Ταγκανρόγκ υπερείχε κατά 2 φορές του αριθμού των Ρώσων. Οι οικογένειες Ράλλη, Μουσούρη, Σκαραμανγκά, Ροδοκανάκη, Μπεναρδάκη κ. ά. κρατούσαν στα χέρια τους όλο το διεθνές εμπόριο. Δεν είναι καθόλου υπερβολή, ότι ο πατέρας του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα Αντόν Τσέχοβ, Πάβελ, αποφάσισε να στείλει τους 2 μεγάλους γιους του να φοιτήσουν στο Ελληνικό Σχολείο. Στο Ταγκανρόγκ έζησαν, ο Μαυροκορδάτος, ο Βούλγαρης, ο Κομνηνός, ο Παλαιολόγος κ. ά. Ο ίδιος ο Αντόν Τσέχωφ έλεγε: « Πρέπει να δώσουμε σε αυτούς τους Έλληνες τη θέση που τους αξίζει από αισθητική άποψη και πολιτισμική ανάπτυξη ιδιαίτερα υψηλή…».

Ηθοποιοί σε παράσταση έργου του Τσέχωφ

Πορτρέτο του Άντον Τσέχωφ

Χαρακτηριστικό εξοχικό τοπίο του Ταγκανρόγκ

Ο Άντον Τσέχωφ

Το λιμάνι του Ταγκαρόνγκ

Το «ζόλιασμα» των «αγγειών», κατά την Καθαρά Δευτέρα, στην παλιά Καστοριά

2012-02-19T10:25:00.002-08:00

Κείμενο της Ιφιγένειας Διδασκάλου

Στη γραφική Καστοριά της προπολεμικής εποχής, ύστερα από το ξεφάντωμα της Τυρινής, της Μεγάλης Αποκριάς, όλα άλλαζαν όψη. Σε κάθε αυλή σπιτιού, με το ξημέρωμα της Καθαρής Δευτέρας, έβλεπες μια ασυνήθιστη κίνηση, μια εικόνα ξεχωριστής νοικοκυροσύνης. Γυναίκες και κορίτσια μ’ ανασκουμπωμένα τα μανίκια και με τις "μεσάλες" της δουλειάς σφιχτά δεμένες στη μέση τους, "ζόλιαζαν", δηλαδή καθάριζαν με «αλυσιβόνερο», τ’ "άγγειά" του νοικοκυριού: τεντζερέδες, απλάδες, σαχάνια, τηγάνια και σινιά, ταβάδες, χαλκοτσούκια, γκιούμια, καφεκούτια και μαχαιροπίρουνα, όλα χωρίς εξαίρεση, έπρεπε να βράσουν μέσα στην "κασταλαή" - στο σταχτόνερο- που έβραζε στα μεγάλα χαρανιά, πάνω στις μεγάλες πυροστιές, για να εξαφανιστεί, μια κι άρχιζε η νηστεία, και το πιο πιθανό κατάλοιπο από την κρεοφαγία. Κανένα "αγγειό" δεν έπρεπε να μείνει "αζόλιαστο". Ακόμα και τα σκαφίδια που ζύμωναν το ψωμί, τα πλαστήρια και οι κλωστές, τα φλιτζάνια και τα ποτήρια, oι κανάτες και οι αλατιέρες. Όλα, μα όλα όσα είχαν σχέση με το φαγητό.

Τυπική οικία της παλιάς Καστοριάς

Καθαρά κι αστραφτερά κατόπιν τα στέγνωναν στον ήλιο και στον αέρα της αυλής κι υστέρα αραδιάζονταν στο "μουτοπάκι", στ’ αρμάρια και στις "πουλίτσες" και μοσχοβολούσεν ο τόπος όλος πάστρα και προκοπή.

Γανωματής "αγγειών" στο Δισπηλιό

Παλιά κατσαρόλα και κουτάλα.

Γραφικό σοκάκι στο Ντουλτσό

Μνημόσυνο ηρώων στρατιωτών στην Καστοριά. Ψυχοσάββατο 18 - 2 - 2011.

2012-02-18T10:14:00.000-08:00

Το Ηρώο του Στρατιωτικού Νεκροταφείου

Το Ψυχοσάββατο 18 Φεβρουαρίου 2012, ώρα 11.00 π.μ., πραγματοποιήθηκε στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο Καστοριάς το καθιερωμένο ετήσιο εθνικοθρησκευτικό Μνημόσυνο όλων των γενναίων στρατιωτών μας, που έπεσαν υπέρ πίστεως και πατρίδος, κατά τους πολυαίμακτους αγώνες του Έθνους μας. Το εν λόγω Μνημόσυνο οργάνωσε η 15η Ταξιαρχία ΠΖ και το τέλεσαν, ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ, και δύο κληρικοί της ίδιας Μητρόπολης. Στο Μνημόσυνο παρευρέθηκαν και το παρακολούθησαν με έκδηλη συγκίνηση, ο βουλευτής Ν. Δ. Καστοριάς κ. Ζήσης Τζηκαλάγιας, ο Αντιπεριφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας κ. Δημήτρης Σαββόπουλος, ο Δήμαρχος Καστοριάς κ. Μανώλης Χατζησυμεωνίδης, ο Πρόεδρος της ΔΕΥΑΚ κ. Γιώργος Πετκανάς, η πολιτευτίς Ν.Δ. κ. Μαρία Αντωνίου, οι ανώτεροι αξιωματικοί του Στρατού, της Ελληνικής Αστυνομίας και της Πυροσβεστικής που υπηρετούν στην περιοχή Καστοριάς, οι πρόεδροι εφεδροπολεμικών οργανώσεων της πόλης, αρκετοί γενναιόφρονες κι ευγνώμονες δημότες της, και βεβαίως, πολλοί στρατιώτες μας.

Ο Μητροπολίτης Καστοριάς τελεί το Μνημόσυνο

Αμέσως μετά την τελετή του θρησκευτικού Μνημοσύνου, ο Διοικητής της 15^ης Ταξιαρχίας ΠΖ κατέθεσε στέφανο στο Ηρώο του Νεκροταφείου και ακολούθως έγινε το Προσκλητήριο των 112 αξιωματικών, 94 υπαξιωματικών και 5.718 οπλιτών του Στρατού μας, που έχυσαν το τίμιο αίμα τους στο Γράμμο και το Βίτσι για την ελευθερία και τη δημοκρατία, κατά τον επάρατο ανταρτοπόλεμο 1946 – 49, και που έκτοτε είναι, πολλοί εξ αυτών, θαμμένοι στο αναφερόμενο Στρατιωτικό Νεκροταφείο. Κατόπιν έγινε η ανάκρουση του Εθνικού μας Ύμνου, από την παρευρισκόμενη στρατιωτική μπάντα, και μ’ αυτήν (την ανάκρουση) περατώθηκε η εξεταζόμενη σεπτή εκδήλωση.

Ακολούθως, όλοι οι παρευρισκόμενοι και συμμετέχοντες στο εν λόγω μνημόσυνο, αξιωματούχοι, στρατιώτες και απλοί πολίτες, επισκέφτηκαν τον υπόγειο κοιμητηριακό ναό Αγίου Γεωργίου, του Νεκροταφείου, καθώς και την παρακείμενή του κρύπτη, όπου αναπαύονται τα τίμια οστά πολλών νεκρών ηρώων μας, προσκύνησαν δεόντως και άναψαν κερί στη μνήμη τους. Τέλος, έλαβαν όλοι τα παραδοσιακά κόλλυβα και αποχώρησαν απ’ το Νεκροταφείο έμπλεοι ψυχικής ανάτασης κι εθνικού παλμού.

Οι Αξιωματούχοι που ήταν παρόντες στο Μνημόσυνο

Ο Μητροπολίτης εξέρχεται από το ναό του Νεκροταφείου

Ο Βουλευτής κ. Ζ. Τζηκαλάγιας συνομιλών με τον Αντιστράτηγο ε.α. κ. Νένο

Ο Δήμαρχος Καστοριάς κ. Χατζησυμεωνίδης.

Γενναιόφρονες πολίτες της Καστοριάς
παρόντες στο Μνημόσυνο

Ψυχοσάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2012.

2012-02-17T14:06:00.000-08:00

Ψυχή δικαίου.
Εικόνα στον Γέρμα, έτ. 1775.

† Τω Σαββάτω της Απόκρεω μνήμην επιτελούμεν πάντων των απ’ αιώνος κεκοιμημένων ευσεβών πατέρων και αδελφών ημών.

Εξ αυτών των αποστολικών Διαταγών εν βιβλίω η΄, κεφ. μβ΄, έλαβεν η του Χριστού Εκκλησία την συνήθειαν του επιτελείν τα λεγόμενα τρίτα και ένατα και τεσσαρακοστά και λοιπά μνημόσυνα των κεκοιμημένων, (τα επιτελεί δε κατά το Ψυχοσάββατον διά τα εξής τρία αίτια):

α) Επειδή πολλοί κατά καιρούς απέθανον άωρα ή εις ξενιτείαν ή εις όρη και κρημνούς, ίσως δε και πένητες όντες ουκ ηξιώθησαν των διατεταγμένων μνημοσυνών διά τούτο φιλανθρώπως οι θείοι πατέρες κινούμενοι εθέσπισαν σήμερον μνημόσυνον κοινόν πάντων των απ’ αιώνος ευσεβώς τελευτησάντων χριστιανών, ίνα και όσοι των μερικών μνημοσυνών ουκ έτυχον συμπεριλαμβάνονται εις το κοινόν τούτο κι εκείνοι.

β) Προς τούτοις, επειδή αύριον ποιούμεν την ανάμνησιν της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού, και επειδή οι κεκοιμημένοι ουδέ εκρίθησαν, ουδέ έλαβον έτι την τελείαν αντάμειψιν (Πράξ. Ιζ΄, 31. Β΄ Πέτρ. β΄ 9. Εβρ. Ια΄ 30-40), ευκαίρως μνημονεύει σήμερον των ψυχών η Εκκλησία και, εις το άπειρον έλεος του Θεού θαρρούσα, δέεται ίνα ελεήση τους αμαρτωλούς.
γ) Ότι δε απάντων κοινώς των τεθνεώτων η μνήμη ενθυμίζει τον κοινόν θάνατον και εις ημάς εν καιρώ αρμοδίω και διεγείρει προς μετάνοιαν, τούτό εστι τρίτον αίτιον του παρόντος μνημόσυνου. (Ωρολόγιον το Μέγα).

Οι Δίκαιοι στον Παράδεισο.
Τοιχογραφία στον Άγιο Νικόλαο Κρεπενής.

Είσοδος Δικαίων στον Παράδεισο
Αριστερά η πύλη του με τον άγγελο "Φλογίνη Ρομφαία".

Ο Παράδεισος. Τοιχογραφία
στον Άγιο Νικόλαο, Καραβιδά.

Παραδείσιο φυτό
Τοιχογραφία στον Πρόδρομο Απόζαρι.

Ο Παράδεισος.
Τοιχογραφία στον Άγιο Αθανάσιο Μελισσοτόπου.

Το αποκριάτικο έθιμο της Καστοριάς ο «χάσκαρης»

2012-02-16T09:23:00.000-08:00

Κείμενο του Λουκά Χ. Σιάνου

Με το έθιμο της καστοριανής «μπουμπούνας» (μεγάλης αποκριάτικης φωτιάς) σχετίζεται και το έθιμο του «χάσκαρη». Στην πόλη της Καστοριάς και στα χωριά της περιφέρειάς της, μετά το βραδινό αποκράτικο τραπέζι, για γλύκισμα προσφέρνουν τον σπιτίσιο χαλβά, που τον παρασκευάζει η νοικοκυρά του σπιτιού με τις εξής αναλογίες : Ένα μέρος λίπος, δύο μέρη σιμιγδάλι ή καλαμπουκίσιο αλεύρι, τρία ζάχαρη και τέσσερα νερό. Στη συνέχεια αρχίζει ο «χάσκαρης», που γίνεται ως εξής:

Στην άκρη ενός κλώστη (ένα κυλινδρικό ραβδί που μ' αυτό πλάθουν τις πίτες) δένουν μια κλωστή ως μισό μέτρο, και στην άκρη της δένουν ένα ξεφλουδισμένο αυγό, καλά βρασμένο, ή ένα κομμάτι κόραβο χαλβά. Ο αρχηγός του σπιτιού πιάνοντας τον κλώστη από την άλλη άκρη, με μια ελαφρή κίνηση του χεριού του κατευθύνει το δεμένο αυγό με τη σειρά, στο στόμα, σ’ όλα τα μέλη της οικογένειας γύρω απ’ το τραπέζι. Ο καθένας, που σ’ αυτόν προσφέρεται τ’ αυγό με τον κλώστη, προσπαθεί να το χάψει, έχοντας ανοιχτό το στόμα (δηλ. χάσκοντας). Σε περίπτωση αποτυχίας επαναλαμβάνεται η προσφορά τρεις φορές. Όλοι έχουν γυρισμένα τα μάτια τους σ’ αυτόν που προσπαθεί να χάψει τ' αυγό και κάθε του κίνηση συνοδεύεται με γέλια και χαρούμενα ξεφωνητά και με χειροκροτήματα όταν πετύχει το χάψιμο !

Στο τέλος, αφού προσφερθεί ο «χάσκαρης» σ’ όλους (για τον καθένα δένουν άλλο αυγό), ο νοικοκύρης του σπιτιού καίει την κλωστή αναφωνώντας, έως ότου καεί όλη, τη λέξη «σιτάρι - σιτάρι - σιτάρι ...» ή άλλη λέξη που σχετίζεται με τα προϊόντα των κτημάτων του ή της δουλειάς του. Είναι μια επίκληση στο Θεό για καλή σοδειά ή καλά κέρδη στο κάθε επάγγελμα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ Δες εθιμικό δρώμενο του «Χάσκαρη»:

http://www.youtube.com/watch?v=X9MDvE5zdmo

Αποκριάτικη "μπουμπούνα" στην Καστοριά.

Η Καστοριά στις 16-2-2012,
3 ημέρες πριν τις Απόκριες του 2012.

Το αποκριάτικο όπλο – παιχνίδι «Σιαφ» των παιδιών της παλαιάς Καστοριάς

2012-02-14T06:51:00.003-08:00

Το παιδικό όπλο - παιχνίδι "Σιαφ".

Κείμενο του Αποστόλου Δ. Σαχίνη
.

Το «Σιαφ» ήταν ένα αυτοσχέδιο όπλο - παιχνίδι της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας των περασμένων γενεών της Καστοριάς. Είχε σαν πρότυπο το παλαιό εμπροσθογεμές τυφέκιο και το πιστόλι με πυρόλιθο. Η κατασκευή του ήταν εύκολη και γινόταν ως εξής: Σε μία ξύλινη λαβίδα και σε μικρή λακκούβα της δενόταν στερεά με γερό σπάγγο ένας κάλυκας πολεμικού όπλου (τότε "γκρα" ή "μαρτίνι" και από το 1912 "μάϋλιχερ"), που γέμιζε από το στόμιο του με μπαρούτι. Στον κάλυκα άνοιγαν με καρφί μία τρυπίτσα η οποία επικοινωνούσε με το μπαρούτι που βρισκόταν στο εσωτερικό του και ασφαλιζόταν με κερί λιωμένο έως το στόμιό του. Στην τρυπίτσα τοποθετούσαν μία μικρή δόση μπαρούτι το οποίο ονόμαζαν "άγκζότι"[<"έξότι"] (έναυσμα) που σημαίνει εξωτερικό, που προκειμένου να εκπυρσοκροτήσει, έβαζαν φωτιά {φόγκα} με σπίρτο ή με πυρόλιθο ("τσιακμακόπετρα"). Στόχος αυτού του παιχνιδιού - όπλου ήταν ο κρότος που προκαλούσε η εκπυρσοκρότηση και ο οποίος ήταν βαθύς σαν τον ήχο "σιαφ", από όπου πήρε και την ονομασία του. Το "σιαφ" - μίμηση παλαιάς "κουμπούρας"- χρησιμοποιείτο στις "Αποκριές" {Απουκρές}, κατά το παλαιό καστοριανό έθιμο.
.

Αποκριάτικη "μπουμπούνα" της Καστοριάς.

Κείμενο της Ιφιγένειας Διδασκάλου
.

Τα αγόρια της Καστοριάς του παλιού εκείνου καιρού, εκτός από τη φροντίδα τους να συγκεντρώνουν τα ξερόκλαδα για τη «Μπουμπούνα» της γειτονιάς τους, ετοίμαζαν και τον αποκριάτικο "οπλισμό" τους, κάτι αυτοσχέδια όπλα, που από τον ιδιότυπο και υπόκωφο κρότο τους τα ’λέγαν "σιαφ", και που σκοπός τους δεν ήταν ο στόχος, αλλά ο κρότος. Κατασκευαστές τους ήταν τα ίδια τ’ αγόρια. Μέρες, λοιπόν, πριν από τη "Μικρή Αποκριά", τρέχανε από ’δώ κι από ’κεί, βρίσκανε κάλυκες από φυσίγγια παλιά, "γκρα" ή "μάουζερ" ή "μαρτίν" κι ύστερα τους γέμιζαν με μπαρούτι. Βάζανε και μερικές πετρίτσες και μ’ ένα χοντρό καρφί χώνανε κουρέλια. Στην τρυπίτσα που άφηναν ανοικτή έβαζαν το "αγκζότι" και γεμάτο πια τον κάλυκα τον στερέωναν καλά σε μια μεγάλη σανίδα, αφού πρώτα, μ’ ένα μαχαίρι, βαθούλωναν λίγο το μέρος εκείνο της σανίδας, οπότε στερεώνονταν καλύτερα ο κάλυκας. Για περισσότερη σιγουριά τον έδεναν γερά και σε "σφόρα" - σπάγκο. Έβαζαν φωτιά στο "αγκζότι" που στο λεπτό μεταδίνονταν μέσα στο εσωτερικό του κάλυκα, που ήταν το μπαρούτι και "τσιαφ", εκπυρσοκροτούσε το αυτοσχέδιο τους "σιαφ", προς μεγάλη τους χαρά.

Με το ξημέρωμα της Αποκριάς στην παλιά Καστοριά, λες και γινόταν πόλεμος! Από κάθε πλατεία, σοκάκι, γιοφύρι και αυλή σπιτιού, αντηχούσαν ομοβροντίες από "σιάφ", περίστροφα και κουμπούρια, που όσο προχωρούσε η μέρα τόσο και πύκνωναν, προς μεγάλη ανησυχία των Τούρκων κατακτητών. Γι’ αυτό - όπως μας αφηγείται ο Καστοριανός Απόστολος Σαχίνης - Τούρκοι "τζιανταρμάδες", συγκροτημένοι σε περιπολίες, τριγυρνούσαν στους δρόμους της πολιτείας για να απαγορεύσουν το τουφεκίδι και να κατάσχουν τα όπλα. Ήταν όμως τέτοιο το πείσμα και η φανατική επιμονή των Καστοριανών στο έθιμο, που δεν κατάφερναν τίποτε. Τα κουμπούρια και τα "σιαφ" έσκαζαν μπροστά τους από κάθε σοκάκι, τους ξάφνιαζαν και τους τρόμαζαν.
Σημείωση: Στο χωριό Γέρμας Καστοριάς το περιγραφόμενο όπλο - παιχνίδι "σιαφ" ονομαζόταν "σιουφλέκι".
.

Οι «Τριοημερίτισσες» κοπέλες της παλιάς Καστοριάς

2012-02-11T08:16:00.000-08:00

Ευσεβείς κυρίες της Καστοριάς

Κείμενο της Ιφιγένειας Διδασκάλου

Από την Καθαρή Δευτέρα αρχίζει ή Μεγάλη Σαρακοστή που διαρκεί σαράντα μέρες. Ας την καλωσορίσουμε:

Καλώς την τη Σαρακοστή

με σκόρδα και κρεμμύδια,

καλώς να ’ρθούν τα ξώλαμπρα

με τα πολλά παιχνίδια.

Στην Καστοριά, τα παλιά τα χρόνια, τόσο οι γυναίκες, όσο και τ’ ανύπαντρα κορίτσια, κρατούσαν, από την Καθαρή Δευτέρα, τρεις μέρες νηστεία, το «τριόημερο», όπως το ’λεγαν και «μόνο σαν βασίλευε ο ήλιος έτρωγαν λίγο ψωμάκι με νερό, όσο για ζωή». Οι γυναίκες αυτές και τα κορίτσια ονομάζονταν «Τριοημερίτισσες».

Οι «Τριοημερίτισσες» του γειτονικού Βοΐου τρώγανε για πρώτη φορά ψωμί και φαγητό το μεσημέρι της Τετάρτης, την ώρα που χτυπούσε η καμπάνα της εκκλησιάς και κατόπιν, το Σάββατο των Αγίων Θεοδώρων μεταλάβαιναν.

Στην Καστοριά, την τελευταία εβδομάδα της Αποκριάς, τρία-τρία κορίτσια συμφωνούσαν κι αποφάσιζαν να κρατήσουν την τριήμερη νηστεία αδελφωμένα και μαζί κατόπιν να κοινωνήσουν το Σάββατο των Αγίων Θεοδώρων.

Κόρη της παλιάς Καστοριάς.

Από το πρωί κιόλας της Καθαρής Δευτέρας όλοι στη γειτονιά μάθαιναν τα ονόματα τους.

Οι «Τριοημερίτισσες» περνούσαν τη νηστεία τους συντροφιά, πότε στο σπίτι της μιας κοπέλας, πότε στο σπίτι της άλλης, με την κουβέντα και διαβάζοντας τη «Σύνοψη». Τα βράδια των τριών ημερών της νηστείας τους, συντροφιά πάντα, πήγαιναν στην εκκλησία της γειτονιάς τους και παρακολουθούσαν τον Εσπερινό. Ο κόσμος τις έβλεπε και τις καλοτύχιζε κι έδειχνε γι’ αυτές βαθιά εκτίμηση.

Η Ιερά Σύνοψις

Ο ναός των Αγίων Θεοδώρων στην Καστοριά.

Νεαρή Ρωσίδα μητέρα με το παιδί της στην εκκλησία.

Ο ναός του Αγίου Αθανασίου στην Καστοριά.

Oι αποκριάτικες «Μπουμπούνες» (μεγάλες φωτιές) στην Καστοριά

2012-02-10T08:01:00.000-08:00

Η Μπουμπούνα στην πλατεία Ντολτσού.

Κείμενο της Ιφιγένειας Διδασκάλου
.

Η Αποκριά στην πατρίδα μας, αλλά και σ’ όλο τον κόσμο θεωρείται ημέρα γλεντιού, καλοφαγίας και διασκέδασης. Στην Καστοριά, το γλέντι, ο χορός και τα αποκριάτικα τραγούδια γίνονται κι ακούγονται ολόγυρα από τις αναμμένες «Μπουμπούνες» (μεγάλες υπαίθριες φωτιές).

Μια βδομάδα πριν από τη "Μικρή Αποκριά" η νεολαία της Καστοριάς, τα χρόνια εκείνα - αγόρια και κορίτσια - από κάθε γειτονιά, με τις τριχιές, τα τσουβάλια και τα τσεκούρια στα χέρια, με φωνές χαράς και τραγούδια, πήγαιναν κατά τους «Μύλους», ή στ’ αμπέλια, στα «Λιβάδια», στο «φουντουκλή», στο «Σπαχιλούκι» ή στην «Πέτρα», για να μαζέψουν τσάκανα, κλήματα, καλάμια και άλλα ξερόκλαδα, που χρειάζονταν για τη "μικρή Μπουμπούνα" της "Μικρής Αποκριάς" και για τη μεγάλη της "Μεγάλης Αποκριάς".

Όταν πήγαιναν πεζή, υποχρεωτικά, όλα εκείνα τα ξερόκλαδα τα κουβαλούσαν στη ράχη τους, αν όμως είχαν κάποιο χαρτζιλίκι, τότε πλήρωναν τον καραβοκύρη (βαρκάρη), τά ’φερναν με το "καράβι" (βάρκα) από τη λίμνη και τ’ αποθήκευαν στα υπόγεια και στα χαγιάτια της γειτονιάς τους. Κοπίαζαν πάρα πολύ είναι αλήθεια, όμως το ίδιο μεγάλη ήταν και η χαρά τους, γιατί έτσι εξασφάλισαν μια ακαταγώνιστη στη συνοικία τους «Μπουμπούνα», που θα κυριαρχούσε με τη λάμψη της πάνω απ’ όλες τις άλλες «μπουμπούνες» της Καστοριάς.

Στήσιμο Μπουμπούνας στις Εργατικές Κατοικίες.

Δεν ξέρω πόσες «Μπουμπούνες» θ’ ανάψουν την τωρινή Αποκριά στις γειτονιές της Καστοριάς. Έναν καιρό - θυμάμαι - στη μέση από το "μεϊντάνι" της κάθε συνοικίας, στις γειτονιές, στις πλατείες, στα σταυροδρόμια, στα γεφύρια και πάνω στον πάγο της λίμνης, όταν ήταν παγωμένη, όρθωναν το ψηλό τους ανάστημα οι «Μπουμπούνες» της Αποκριάς, από τσάκανα, καλάμια, κλήματα και λογής-λογής ξερόκλαδα, που τα παιδιά της γειτονιάς τα είχαν γερά δεμένα στο "νούρο", τον ξύλινο στύλο.

Σαν έγερνε ο ήλιος πίσω από τον Γράμμο και η νύχτα προχωρούσε με τα σκοτάδια της, μικροί, μεγάλοι συγκεντρώνονταν ολόγυρα από τη «Μπουμπούνα» και μ’ ανυπόμονη λαχτάρα περίμεναν την καθαυτό γλυκιά της ώρα, την ώρα πού ο αρχηγός της παρέας θά ’βαζε τη φωτιά.

Με το πρώτο σπίρτο άρπαζαν φωτιά τα ξερόκλαδα, φούντωναν οι φλόγες και ξεπετιούνταν στα ψηλά. Ξεσπούσε κι ο κόσμος με κραυγές χαράς κι ενθουσιασμού στο γιορταστικό εκείνο φαντασμαγορικό φεγγοβόλημα, πού χρύσωνε τα σπίτια της γειτονιάς, έλαμπαν τα σοκάκια, έλαμπε ο τόπος όλος σαν χρυσαφένιος. Την ίδια στιγμή, γείτονες, άντρες, γυναίκες, γέροι, γριές και παιδιά, πιασμένοι χέρι με χέρι, με πρώτο τον γεροντότερο να σέρνει το χορό, χόρευαν και τραγουδούσαν ώσπου να καεί και το τελευταίο ξερόκλαδο της «Μπουμπούνας». Ο χορός όμως κρατούσε με τις ώρες, γιατί τα γειτονοπούλα όλο και κουβαλούσαν ξερόκλαδα από τις εφεδρείες τους που είχαν φυλαγμένες στα χαγιάτια των σπιτιών. Γιατί περηφάνια, καμάρι και πόθος τους ήταν να κρατηθεί αναμμένη και ζωηρή η «Μπουμπούνα» τους τόσες ώρες, που να σβήσει τελευταία απ’ όλες τις άλλες «Μπουμπούνες».

Μπουμπούνα στην πλατεία Ομόνοιας.

Κλαδιά και ξύλα

για τη Μπουμπούνα (κλουδαριά) του Γέρμα.

Χιόνια στην Μπουμπούνα.

Αναμμένη Μπουμπούνα.

Ο Γ. Αλεξίου πυρώνεται δίπλα σε Μπουμπούνα.

Στο μοναστήρι του Άι-Σωτήρα Δρυόβουνου

2012-02-09T11:25:00.000-08:00

Το μοναστήρι Μεταμόρφωσης του Σωτήρος
στο Δρυόβουνο Κοζάνης.

Κείμενο του Ζαχαρία Παπαντωνίου

Στο ψηλό μοναστήρι του Άι-Σωτήρα Δρυόβουνου Κοζάνης¹, έξω από την αυλόπορτα, στέκονται οι καλόγεροι και κοιτάζουν μακριά. Οι κάμποι και οι λόφοι απλώνονται από κάτω και πιο πέρα λάμπει το ποτάμι του Αλιάκμονα σαν ασημένιο. Κάπου κάπου ένας καλόγερος σηκώνει αργά το δεξί χέρι και δείχνει πέρα.

Πάντα στο ίδιο ψήλωμα στέκονται τέτοιες ώρες, από τον καιρό που μπήκαν στο μοναστήρι. Αγναντεύουν από κει τους τόπους που είναι πράσινοι το χειμώνα και ξανθοί το καλοκαίρι. Κι έτσι παρηγοριούνται που δε βλέπουν ανθρώπους. Πενήντα οχτώ σωστά χρόνια κοιτάζει από κείνο το ψήλωμα ο ηγούμενος ο πάτερ-Ιωσήφ...

«Κάποιοι μάς έρχονται», είπε ένας καλόγερος και έδειξε με το χέρι του κάτι ανθρώπους που ανέβαιναν τον ανήφορο προς τον Άι-Σωτήρα.

Άποψη του μοναστηριού.
Στο βάθος η περιοχή του Βοΐου.

Είναι τα παιδιά του Δημοτικού Σχολείου Γέρμα Καστοριάς μαζί με τον δάσκαλό τους. Έρχονται στο μοναστήρι να προσκυνήσουν, όπως το ήθελαν από τόσον καιρό.

Ευχαριστήθηκε ο Ηγούμενος όταν έφτασαν και του είπαν πως έρχονται να λειτουργηθούν.

«Κοπιάστε», τους είπε, «στο Ηγουμενείο».

Πρώτα πέρασαν από την εκκλησιά να προσκυνήσουν. Ήταν παλιά η εκκλησιά, ανεγέρθηκε το έτος 1592. Άναψαν το κερί τους, προσκύνησαν κι ύστερα ανέβηκαν στου Ηγουμένου.

«Τι νέα φέρνετε από τον κόσμο;» ρώτησε ο Ηγούμενος.

«Από το γειτονικό χωριό Γέρμα Καστοριάς ερχόμαστε, πάτερ», του απάντησε ο δάσκαλος.

Και διηγήθηκε σ’ αυτόν και στους καλόγερους που ήρθαν εκεί το ταξίδι των παιδιών ως το μοναστήρι. Οι καλόγεροι, που σπάνια βλέπουν ανθρώπους, άκουαν με προσοχή τις αφηγήσεις των παιδιών

Το καθολικό της ιεράς μονής, έτους 1592.

Ο κελάρης έφερε το δίσκο με το γλυκό και με το κρύο νερό. Κι όταν ξεκουράστηκαν τα παιδιά, βγήκαν να ιδούν το μοναστήρι. Γύρισαν στο περιβόλι, που το φυτεύουν και το σκαλίζουν οι καλόγεροι. πήγαν στις αχλαδιές και έκοψαν γλυκά αχλάδια. Είδαν παραπέρα τις καρυδιές και τις βελανιδιές, είδαν και τη μεγάλη καστανιά που στέκει μπροστά του από εκατό χρόνια και φυλάγει το μοναστήρι.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ (1). Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου αναφέρεται, στο πρωτότυπο κείμενό του, στο μοναστήρι του Άι-Λιά και στην περιοχή της Ρούμελης. Εδώ έγιναν, «συγγραφική αδεία», οι ανάλογες διαφοροποιήσεις.

Oι Αλκυονίδες ημέρες

2012-02-08T10:41:00.000-08:00

Η όμορφη Αλκυόνα.

Κείμενο της Καστοριανής λογοτέχνιδας Ιφιγένειας Διδασκάλου
.

Μάταια περιμέναμε μέσα στον φετινό Ιανουάριο να καλοσυνέψει ο καιρός και ν’ απολαύσουμε λίγες γλυκές χειμωνιάτικες μέρες, τις γνωστές μας Αλκυονίδες, που, σύμφωνα με τον πανάρχαιο μύθο μας, πήραν το όνομα αυτό από την Αλκυόνα, το όμορφο ψαροπούλι.

Η Αλκυόνη ζει κοντά στη θάλασσα και γεννάει τ’ αυγά της στις σχισμές των βράχων, μέσα στην εποχή του Χειμώνα. Αλλά το Χειμώνα έχει πολλές κακοκαιρίες και θαλασσοταραχές και γι’ αυτό, κατά την αρχαία εποχή, τα άγρια κύματα έφταναν μέχρι τους βράχους που είχε τη φωλιά της η Αλκυόνα, της άρπαζαν τα αυγά και την άφηναν χωρίς οικογένεια, αυτήν πού τόσο αγαπούσε τον άντρα της και τα παιδιά της. Οπότε η Αλκυόνη άρχιζε το θρήνο. Έκλαιγε τόσο σπαραχτικά, που ο θεός Δίας τη λυπήθηκε, κι έλαβε την εξής απόφαση: Μέσα στην καρδιά του χειμώνα να γίνονται μερικές μέρες ηλιόλουστες και χωρίς θαλασσοταραχή, γύρω στις δύο εβδομάδες, ώστε στο διάστημα αυτό να προφταίνει η Αλκυόνη να γεννάει και να κλωσάει τ’ αυγά της, χωρίς να της τ’ αρπάζουν τ’ άγρια κύματα.

Αυτές, λοιπόν, οι ηλιόλουστες ημέρες του Γενάρη - που μάταια τις περιμέναμε εφέτος και δεν φάνηκαν - γίνανε για χάρη της Αλκυόνας και γι αυτό oι αρχαίοι μας πρόγονοι τις ονόμασαν Αλκυονίδες.

Ψηφιδωτό στο μοναστήρι του Σισανίου Κοζάνης

Από τότε, κάθε Γενάρη ο νους μας πηγαίνει στην Αλκυόνα και τον όμορφο μύθο της, καθώς και στην αισιοδοξία πως θα περάσουν οι κακοκαιρίες και θα ξανάρθουν οι καλοσυνάτες ημέρες, οι Αλκυονίδες μέρες.

Ο τρυφερός ποιητής μας, ο Γεώργιος Δροσίνης, θέλοντας να τονίσει ότι και μέσα στις πιο δύσκολες εποχές που περνάει κανείς, μπορεί να ελπίζει ότι θα έρθουν και καλύτερες ημέρες, έγραψε τούτο το όμορφο δίστιχο:

Και στης ζωής τους πιο βαρείς χειμώνες

Αλκυονίδες μέρες καρτερούν.

Κι ένας άλλος ποιητής μας, ο Αργύρης Κρανιώτης, που χρησιμοποίησε τις Αλκυονίδες για να τραγουδήσει την αισιοδοξία, έπλεξε τούτον τον στίχο:

Ηλιόλουστες μέρες, γελαζούμενες

της ζωής μας χαρά και γιορτάσι,

που κερνάτε τη γλύκα ανοιχτόχερα

μέσα σ’ ένα ολόχρυσο τάσι.

Όσο κι αν ο φετινός Γενάρης δεν μας χάρισε τις Αλκυονίδες ημέρες που τόσο περιμέναμε, ας ελπίσουμε πως θά 'ρθουν τώρα, τις επόμενες μέρες, και πως θά ’ρχονται σε κάθε δύσκολη εποχή της ζωής μας, για να μας ξεγελούν, να μας ξεκουράζουν, να μας ζεσταίνουν την καρδιά. Ας έρχονται οι Αλκυονίδες μέρες του Δροσίνη, ηλιόλουστες και φωτεινές, ζεστές και χαρούμενες.

Διακοσμητική τοιχογραφία σε ναό της Καστοριάς

Ο Δάσκαλος

2012-02-06T05:27:00.000-08:00

Κείμενο του Ζαχαρία Παπαντωνίου
.

Οι παλαιοί μας είπαν, πως εκεί στη χώρα υπήρχε κάποτε ένας δάσκαλος που άφησε όνομα.

Έπαιρνε τα παιδιά και τα δίδασκε κάτω από τα δέντρα.

Όταν δεν ήταν βαρυχειμωνιά, είχαν για σχολείο πότε ένα πεύκο, πότε έναν πλάτανο.

Έπαιρναν το βιβλίο τους και διάβαζαν μαζί του απάνω στους λόφους, στον ήλιο και στον αέρα.

Από κει τους έδειχνε τους γύρω τόπους, τη γη, τον ουρανό, τα πλάσματα όλα. Τους πήγαινε κοντά στις αγελάδες, στα πρόβατα, στα γίδια, στις κότες, για να μάθουν πώς ζούνε.

Τους μάθαινε τη ζωή των δέντρων, των πουλιών και των εντόμων. Όταν ήταν καθαρή αστροφεγγιά, τους έδειχνε από ένα ύψωμα και τους ονόμαζε τ’ άστρα.

Τους μάθαινε να γράφουν όσα έβλεπαν στον κόσμο κι όσα είχαν στο νου και στην ψυχή τους.

Το δάσκαλο αυτό τον έλεγαν Λάμπρο.

(Απ’ το βιβλίο του «Τα Ψηλά Βουνά»)

Ομαδική Έκθεση Φωτογραφίας στην Καστοριά. 4 έως 12 Φεβρουαρίου 2012.

2012-02-05T12:14:00.000-08:00

Η διαφημιστική αφίσα της Έκθεσης

Η «Φωτογραφική Λέσχη Καστοριάς» και ο «Πολιτιστικός σύλλογος “Αθανάσιος Χριστόπουλος”» της ίδιας πόλης συνδιοργάνωσαν εφέτος τη 2^η κατά σειρά Ομαδική Έκθεση Φωτογραφίας. Η 1^η ανάλογη Έκθεση είχε γίνει πέρυσι από τις 5 έως και τις 12 Φεβρουαρίου 2011 και υπήρξε απόλυτα επιτυχής.

Η φετινή Έκθεση περιλαμβάνει αξιόλογες φωτογραφίες, ασπρόμαυρες κι έγχρωμες, Καστοριανών καλλιτεχνών. Τα εγκαίνιά της τελέστηκαν το βράδυ του Σαββάτου 4 Φεβρουαρίου 2012, ώρα 8 μ.μ., στο Φουαγιέ του «Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστοριάς». Παρόντες ήταν οι μετέχοντες φωτογράφοι, καθώς και πολλοί φιλότεχνοι κάτοικοι της Καστοριάς, οι οποίοι θαύμασαν τα εκτιθέμενα έργα και συνεχάρησαν τους συμπολίτες τους ταλαντούχους φωτογράφους.

Οι Καλλιτέχνες που παρουσιάζουν φωτογραφίες τους στην εν λόγω 2^η Ομαδική Έκθεση είναι οι εξής: Αμανατίδης Στέλιος, Αναγνώστου Τόμης, Αρβανίτης Κώστας, Βασιλείου Αναστάσιος. Γιαννάκου Κωνσταντίνος, Γιαννόπουλος Κωνσταντίνος, Κεφαλάς Αργύρης, Κολέσκα Τάνια, Λάτσιου Άννα, Λάτσιου Παναγιώτα – Μαρία, Μερτζανίδης Νικόλαος, Νάτος Δημήτρης, Πανταζίδης Βασίλης, Ράδος Χρίστος, Σμιξιώτης Δημήτρης, Τερζοπούλου Δέσποινα, Τσουρτσούλας Δημήτρης και Χατζηπαναγιώτου Βασίλης.

Εκτιθέμενες φωτογραφίες

Η περιγραφόμενη Έκθεση Φωτογραφίας θα διαρκέσει έως τη 12^η Φεβρουαρίου 2012, θα είναι δε ανοιχτή για το κοινό καθημερινώς, κατά τις ώρες 10.00 -13.00, και 19.00 – 22.00.

Επισκέπτες της Έκθεσης

Ο Γιώργος Αλεξίου στην Έκθεση

Το Κ.Π.Ε. Καστοριάς όπου γίνεται η Έκθεση

Ο Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως († 6 Φεβρουαρίου) στο Άργος Ορεστικό (886 - †891).

2012-02-03T13:38:00.001-08:00

Ο Μέγας Φώτιος (820 - 901)

Φεβρουάριος 6. Του εν αγίοις πατρός ημών Φωτίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, του ομολογητού.

.
«Θνήσκων Φώτιος, ου ταράττομαι λέγει,

προς την τελευτήν, ων προητοιμασμένος».

.
1) Ο Βίος του ιερού Φωτίου (Κείμενο του «Ορθoδόξου Συναξαριστή»).

«O Μέγας Φώτιος υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες και λαμπρότερες μορφές της εκκλησιαστικής και της παγκόσμιας ιστορίας. Γεννήθηκε το 820 στην Κωνσταντινούπολη από αριστοκρατική και πλούσια οικογένεια, η οποία αγωνίσθηκε για την τιμή και την αποκατάσταση των αγίων εικόνων. O Φώτιος έκανε λαμπρές σπουδές και αρίστευσε στα γράμματα και τις επιστήμες. Διακρίθηκε για την ευφυΐα του, την πολυμέρεια και πολυμάθεια του, την ευθεία και αντικειμενική κρίση και το ήθος του χαρακτήρα. Στην αρχή υπηρέτησε και διέπρεψε σε ανώτατα πολιτικά αξιώματα, όταν όμως ο Πατριάρχης Ιγνάτιος απομακρύνθηκε από το θρόνο του με βίαιο τρόπο, ο Φώτιος αποτέλεσε τη μόνη ελπίδα εξόδου της Εκκλησίας από την κρίση. Μέσα σε έξι ημέρες χειροτονήθηκε «αθρόων» διάκονος πρεσβύτερος και επίσκοπος και έθεσε το αξίωμά του και τη ζωή του στην υπηρεσία της εκκλησίας. Αγωνίστηκε με πάθος κατά των ποικιλώνυμων εχθρών της Εκκλησίας και ιδίως κατά των καινοτομούντων παπικών, φθάνοντας ως και την καθαίρεσιν του Πάπα Νικολάου. Όμως, ο αυτοκράτορας Λέων ΣΤ΄ ο Σοφός του στέρησε τον πατριαρχικό θρόνο κατά το έτος 886 και ο άγιος τελείωσε την πολυτάραχη ζωή του εξόριστος στην ιερά μονή των Αρμενιανών («άγνωστον που κειμένη». Θ.Η.Ε., τ. 12, στ. 27).

Ο Μέγας Πατριάρχης Φώτιος

Υπήρξε ένας εκ των μεγαλυτέρων εκκλησιαστικών συγγραφέων, συγγράψας έργα δογματικά, αντιρρητικά, ερμηνευτικά, ηθικά, ασκητικά, καθώς και επιστολές, ύμνους. Για την όλη του παρουσία στην Εκκλησία εκλήθη «Μέγας».

2) Ο Βίος του αγίου Φωτίου (κείμενο απ’ το «Ωρολόγιον το Μέγα»).

«Ο τρισμακάριος Ιεράρχης Φώτιος, ο μέγας και λαμπρότατος της Εκκλησίας πατήρ και διδάσκαλος, ο ομολογητής της πίστεως και ισαπόστολος, ήκμασεν εν τοις χρόνοις των αυτοκρατόρων Μιχαήλ υιού Θεοφίλου, Βασιλείου του Μακεδόνος και Λέοντος του υιού αυτού. Εγεννήθη εν Κωνσταντινουπόλει, όπου διέπρεψεν τα εις τα πρώτιστα των βασιλικών αξιωμάτων. Βίον ενάρετον και θεοφιλή αείποτε εξασκήσας, διό και αναβιβάζεται επί τον αποστολικόν και οικουμενικόν πατριαρχικόν θρόνον της Κωνσταντινουπόλεως. Και οίους μεν αγώνας διήνυσεν ο τρισόλβιος υπέρ της ορθοδόξου πίστεως κατά μανιχαίων και εικονομάχων και άλλων αιρετικών, οίας δε επιβουλάς και καταδρομάς υπέμεινεν εκ μέρους των λατινοφρόνων, ηλίκους δε διωγμούς και κακώσεις υπέστη, μακρόν άν είη λέγειν. Οσίως δε και ευαγγελικώς ποιμάνας την του Χριστού Εκκλησίαν, και τω ένθέρμω αυτού ζήλω πάσης ετεροδιδασκαλίας τα ζιζάνια εκριζώσας, εξεδήμησε προς Κύριον εν τη των αρμενιανών μονή, τη 6 Φεβρουαρίου 891».

Ο Μέγας Φώτιος διδάσκων στο Πανδιδακτήριο

Όπως βλέπουμε στις παραπάνω δύο σύντομες βιογραφίες του αγίου Φωτίου, ο εν λόγω Μέγας Πατριάρχης έζησε εξόριστος κατά τα πέντε τελευταία έτη της ζωής του, δηλαδή απ’ το 886 και μέχρι το 891 που ετελεύτησε, στην ιερά μονή των Αρμενιανών ή Αρμονιανών. Οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί και οι ερευνητές δεν συμφωνούν μεταξύ τους για το μέρος όπου ήταν κτισμένη αυτή η Μονή. Μερικοί λένε ότι βρισκόταν στην Αρμενία, άλλοι υποθέτουν ότι ήταν έξω απ’ τα τείχη της Κωνσταντινούπολης και αρκετοί υποστηρίζουν ότι βρισκόταν κοντά στο Αρμενοχώρι του Άργους Ορεστικού, και συγκεκριμένα στο σημείο που είναι σήμερα κτισμένος ο ενοριακός ναός της Αγίας Παρασκευής της αναφερόμενης κωμόπολης. Σύμφωνα με τους τελευταίους, η μονή των Αρμενιανών καταστράφηκε από τους Τούρκους το έτος 1385 και στη θέση της ανεγέρθηκε το λεγόμενο Τζουμά (Παρασκευής) Τζαμί. Το τζαμί αυτό κατεδαφίστηκε μερικώς απ’ τους Αργείτες κατά το έτος 1925 και στο μέρος του οικοδομήθηκε ο υπάρχων λαμπρός ναός της Αγίας Παρασκευής, πολιούχου του Άργους Ορεστικού.

Ερείπια στο Αρμενοχώρι Άργους Ορεστικού

Απολυτίκιον του αγίου Φωτίου

Ἦχος πλ. α’. Τὸν συνάναρχον Λόγον.

Τῆς σοφίας ἐκφάντωρ λαμπρὸς γενόμενος,

Ὀρθοδοξίας ἐδείχθης θεοπαγῆς προμαχών,

τῶν Πατέρων καλλονὴ Φώτιε μέγιστε,

οὐ γὰρ αἱρέσεων δεινῶν, στηλιτεύεις τὴν ὀφρύν,

Ἐώας τὸ θεῖον σέλας, τῆς Ἐκκλησίας λαμπρότης,

ἣν διατηρεῖ Πάτερ ἄσειστον.
.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Οι ευσεβείς κάτοικοι του Άργους Ορεστικού, έχοντας υπόψη τα προπαρατιθέμενα, ότι δηλαδή ο Μέγας Πατριάρχης Φώτιος έζησε μερικά χρόνια και απέθανε στην κωμόπολή τους, καλόν θα είναι και ψυχωφελές να κτίσουν έναν ιερό ναό επ’ ονόματί του και να τιμούν αναλόγως τη μνήμη του.

Αρχαίος τάφος στο Αρμενοχώρι

Ερειπωμένο κτίσμα της μονής Αρμενιανών (;)
σε κεντρική οδό του Άργους Ορεστικού.

Το Τζουμά τζαμί του Άργους Ορεστικού.

Ο ναός της Αγίας Παρασκευής Άργους Ορεστικού

Η τοιχογραφία της Υπαπαντής (2 Φεβρουαρίου) στην Κουμπελίδικη Καστοριάς, έτους 1496.

2012-02-01T08:36:00.000-08:00

Η «Παναγία του Πάθους», εικόνα της Υπαπαντής και της Σταύρωσης του Χριστού.

Γράφει ο Γιώργος Αλεξίου

Η "Παναγία του Πάθους". 15ος αιών.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Στην πρόσοψη του Ιερού Ναού της Παναγίας Κουμπελίδικης Καστοριάς (9ος αι.), υπάρχουν αρκετές τοιχογραφίες αγίων Προσώπων και Βιβλικών σκηνών, που είναι δυσδιάκριτες σήμερα και οι οποίες χρονολογούνται, σύμφωνα με την αφιερωματική τους επιγραφή, στο έτος 1496. Απ’ τις εν λόγω τοιχογραφίες η πλέον πνευματική, πρωτότυπη κι ενδιαφέρουσα είναι αυτή της Θεοτόκου Παιδιοκρατούσας, που βρίσκεται στ’ αριστερά – ως προς τον θεατή - της εξώθυρας του ναού και η οποία, αναφορικά με τον εικονογραφικό της τύπο, είναι γνωστή ως «Η Παναγία του Πάθους», και ως η «Η Αμόλυντος» και «Η φοβερά Προστασία» (η τελευταία ονομασία της απαντάται στο Άγιο Όρος). Στην αναφερόμενη τοιχογραφία η Θεοτόκος παριστάνεται ολόσωμη, κλίνοντας ελαφρά τη φωτοστεφανωμένη κεφαλή της σε ένδειξη υποταγής στο Θεό, κι έχοντας λυπημένη έκφραση στο πρόσωπό της. Φοράει βαθυκύανο ιμάτιο και ερυθρόχρωμο μαφόριο. Με τα δύο της χέρια σφίγγει γερά στην αριστερή αγκαλιά της (Αριστεροκρατούσα) τον Χριστό ως παιδίο. Ο Σωτήρας έχει στραμμένη την αγία κεφαλή Του προς τ’ αριστερά και πίσω κι ατενίζει τον αρχάγγελο Γαβριήλ (;) που κρατάει στα χέρια του τα σύμβολα του Θείου Πάθους, δηλαδή τον Σταυρό, τη λόγχη και τον σπόγγο. Στο παιδικό πρόσωπό Του «καθρεπτίζεται» έντονα ο φόβος και η θλίψη για τη μελλούμενη σταύρωσή Του. Με το δεξί Του χέρι βαστάει τυλιγμένο ειλητάριο – σύμβολο του Νόμου Του -, ενώ με το αριστερό γαντζώνεται απ’ το φόρεμα της μητέρας Του.

Ο ναός της Παναγίας Κουμπελίδικης, 9ος αιών.
Στην πρόσοψή του η Παναγία του Πάθους.

ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ "Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ"

Οι φωτισμένοι αγιογράφοι, που πρωτοπαρουσίασαν στην Εκκλησία μας την πνευματικότατη εικόνα της Παναγίας του Πάθους (στις διάφορες παραλλαγές του εικονογραφικού της τύπου), είχαν υπόψη τους δύο σημαντικά γεγονότα της ζωής του Χριστού, την Υπαπαντή και τη Σταύρωσή Του, τα οποία συνδύασαν και αποτύπωσαν με μεγάλη επιτυχία σε μια και μόνο παράσταση, την προαναφερόμενη. Η Υπαπαντή (Υποδοχή) του Χριστού στο ναό του Σολομώντα έγινε 40 ημέρες μετά τη Γέννησή Του, απ’ το γέροντα ιερέα Συμεών, ο οποίος προβλέποντας τη Σταύρωσή Του προφήτευσε απευθυνόμενος προς τη Θεοτόκο: «... και την ιδική σου μητρική καρδιά θα τη διαπεράσει η ρομφαία για τη σωτηρία των ανθρώπων» (Λουκ. β΄, 35). Η προφητεία αυτή δηλώνεται στην περιγραφόμενη εικόνα από τα σύμβολα του Πάθους που δεικνύουν οι δύο Αρχάγγελοι (στην Κουμπελίδικη ο ένας) στο μικρό Χριστό, καθώς και απ’ το στοργικό και πονεμένο βλέμμα της Μητέρας Του. Τα Θεία Πάθη απτοποιούνται στην ίδια εικόνα και απ’ την όλη εμφάνιση του μικρού Χριστού. Ο Θεολόγος δημιουργός της, έχοντας υπόψη τους λόγους του Κυρίου: «Πάτερ μου, αν είναι δυνατόν, ας περάσει από εμένα αυτό το ποτήριο (της Σταυρικής θυσίας)...», (Ματθ. κστ΄, 39), Τον παρουσιάζει ν’ αντικρίζει με φόβο, καθόσον ήταν και τέλειος άνθρωπος, τα σύμβολα του μελλοντικού Του πάθους και να προσφεύγει για προστασία στην αγκαλιά της «Φοβεράς Προστασίας», δηλαδή της Μητέρας Του.

Η Παναγία του Πάθους στην Κύπρο, έτ. 1192.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ

Η Καστοριά καταλήφθηκε ως γνωστόν απ’ τους Τούρκους το έτος 1385 και παρέμεινε υπόδουλή τους 527 έτη, έως το 1912. Στο μακραίωνο αυτό διάστημα οι κάτοικοί της υπέστησαν μύρια δεινά απ’ τους βάρβαρους κατακτητές. Μόνη τους παρηγοριά κι ελπίδα κατά τις μαύρες ημέρες των παθημάτων τους, ήταν ο Θεός και η πολιούχος τους Παναγία, στους ναούς της οποίας κυρίως προσφεύγανε. Ένας τέτοιος ναός της, ο αρχαιότερος και πλέον σεβαστός τους, ήταν ο γνωστός μας ως «Παναγία η Κουμπελίδικη». Στην πρόσοψη αυτού του ναού οι σκλάβοι πρόγονοί μας αγιογράφησαν τη Θεοτόκο στον τύπο «Η Παναγία του Πάθους» - «Η Φοβερά Προστασία». Η επιλογή προς αγιογράφηση του συγκεκριμένου τύπου εικόνας, στην υπόψη εμφανή θέση της καστοριανής ακρόπολης, ήταν σίγουρα πολύ εύστοχη, διότι στα εκεί απεικονιζόμενα πονεμένα πρόσωπα της Θεοτόκου και του Υιού της «έβλεπαν» οι πολύπαθοι κάτοικοι της τότε Καστοριάς τους εαυτούς τους, καθώς και διότι απ’ τη «Φοβερά Προστασία» ζητούσαν οι απροστάτευτοι προστασία κι έπαιρναν κουράγιο και δύναμη.
ΠΡΟΤΑΣΗ: Έχοντας υπόψη όλα όσα εκτέθηκαν έως εδώ, για την «Παναγία του Πάθους» και την μεγαλόπνοη καστοριανή απεικόνιση της, προτείνουμε να ιστορηθούν από άριστο αγιογράφο ακριβή αντίγραφα της εν λόγω απεικόνισης και ν’ αναρτηθούν στο Δημαρχείο, στη Νομαρχία και στις εκκλησίες της Ιεράς Μητροπόλεως Καστοριάς.

Η Παναγία του Πάθους στο ναό
Αγίας Παρασκευής Καστοριάς, 18ος αιών.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ Εκτενέστερη μελέτη του Γ. Αλεξίου για την εικόνα «Η Παναγία του Πάθους» υπάρχει στον ιστότοπο Χριστιανική Καστοριά – Θεολογία των ιερών εικόνων, Δ/νση: https://sites.google.com/site/adeb1952/home/theologia-ieron-eikonon

Ρωσική δυτικότροπη (;) εικόνα
της Παναγίας του Πάθους.

Ρώσικη εικόνα της Παναγίας του Πάθους.

Σύγχρονη ειικόνα της Παναγίας του Πάθους.

Δυτική εικόνα της Υπαπαντής

Η εορτή του αγίου Τρύφωνα (1η Φεβρουαρίου) στην περιοχή της Καστοριάς

2012-01-31T09:20:00.000-08:00

Κείμενο της Ιφιγένειας Διδασκάλου

Ο άγιος Τρύφων. Τοιχογραφία στον
Άγιο Γερμανό Πρεσπών, έτ. 1743.

Ο Φεβρουάριος έχει πολλές γιορτές, που για τους ανθρώπους της υπαίθρου έχουν μεγάλη σημασία και γι’ αυτό τις προσέχουν.

Την πρώτη μέρα του μήνα έχουμε τη γιορτή του Αγίου Τρύφωνα, που, σύμφωνα με την παράδοση, προστατεύει τα περιβόλια και τ’ αμπέλια από τα ζωύφια, τις κάμπιες, τα έντομα και τα ποντίκια: «Στ’ ανάθεμα αρρώστιες, στ’ ανάθεμα ζούζουλα, στ’ ανάθεμα ποντίκια. Έρχεται ο Αη-Τρύφωνας και θα σας κόψει με το κλαδευτήρι του» φωνάζει (σ.: φώναζε παλαιότερα) ο νοικοκύρης του σπιτιού, χτυπάει ένα κουδούνι και γυρνάει από δωμάτιο σε δωμάτιο, στα υπόγεια και στα μαντριά.

Στη γιορτή του αγίου δεν γίνεται καμιά δουλειά γεωργική ή δεντροκομική. Πρέπει να τιμηθεί ο άγιος και το αμπέλι του. Γι’ αυτό φορούν oι άνθρωποι τα καλά τους ρούχα, πηγαίνουν στην εκκλησία, ασπάζονται την εικόνα του αγίου, ανάβουν κερί, υψώνουν πεντάρτο, παίρνουν αντίδωρο και σιτάρι βρασμένο κι όταν τελειώσει η λειτουργία παίρνουν τον αγιασμό, πηγαίνουν στ’ αμπέλι τους και μ’ αυτόν το ραντίζουν για να προκόψει και να καρπίσει. Ραντίζουν επίσης τ’ αμπέλι τους και με τον αγιασμό που φύλαξαν από τη γιορτή των Φώτων, μετά τη βάπτιση του Σταυρού.

Ο ναός του Αγίου Τρύφωνα
στη Νέα Λεύκη Καστοριάς.

Ο Άγιος Τρύφωνος, λένε στα χωριά της Καστοριάς, ήταν αμπελουργός. Είχε πολλά αμπέλια. Κάποτε, εκεί που κλάδευε, είδε να περνάει ή Παναγιά με τον Χριστό στην αγκαλιά της, μωρό σαράντα ημερών. Την ημέρα εκείνη η Παναγία πήγαινε στην εκκλησιά για να σαραντίσει τον Χριστό (1η Φεβρουαρίου). Την είδε ο Τρύφωνας και την ειρωνεύτηκε επειδή ήταν μικρομάνα (: νεαρή μητέρα). Η Παναγία, τότε πήγε κατευθείαν στο σπίτι του, βρήκε την αδελφή του και την είπε: «Πάρε σκρούμπο (: στάχτη από μάλλινο ύφασμα) και τρέχα στο αμπέλι, γιατί ο αδελφός σου έκοψε τη μύτη του με το κλαδευτήρι του. Βάλε το σκρούμπο στην πληγή για να θεραπευθεί».

Τρέχει η αδερφή του Τρύφωνα στ’ αμπέλι τους και λέει στον αδερφό της που κλάδευε: «Η Μαρία με είπε πως έκοψες τη μύτη σου με το κλαδευτήρι σου, γι’ αυτό είμαι τόσο τρομαγμένη».

- «Αμ’ πώς θα κοπώ εγώ; Εγώ κλαδεύω έτσι, δεν κλαδεύω έτσι...», κι έκανε μια κίνηση από δεξιά προς τ’ αριστερά. Και με το έτσι που έκανε από πάνω προς τα κάτω, έκοψε στ’ αλήθεια τη μύτη του. Τον πήραν τα αίματα και τότε χρειάστηκε ο σκρούμπος για να σταματήσει η αιμορραγία.

Ο άγιος Τρύφωνας.
Τοιχογραφία στο ναό του Προδρόμου,
στο Απόζαρι Καστοριάς, έτ. 1728.

Τα δύο αδέρφια από τότε έγιναν χριστιανοί, και οι μεν αμπελουργοί μας στη γιορτή του, για να μην πάθουν τα ίδια που έπαθε ο άγιος Τρύφωνας, κρατούν αργία και δεν κλαδεύουν τ’ αμπέλια τους, οι δε αγιογράφοι τον εκκλησιών μας τον ζωγραφίζουν να κρατάει το κλαδευτήρι στο χέρι του.

Τοιχογραφία στην Εβραΐδα
Καστοριάς, 19ου αιώνα,

Τοιχογραφία στη Λιθιά
Καστοριάς, έτ. 1850.

Τοιχογραφία του αγίου Τρύφωνα
στο Βογατσικό, 18ου αιώνα.

Αμπέλι στο Υψηλό Καστοριάς

Παραδοσιακό αμπέλι στον Γέρμα Καστοριάς.

Εσπερινός των Τριών Ιεραρχών για τους εκπαιδευτικούς της Καστοριάς (30-1-2012)

2012-01-30T12:56:00.000-08:00

Ο Μητροπολίτης Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ
στο ναό του Αγίου Νικάνορα

Η Ιερά Μητρόπολη Καστοριάς, τιμώντας τη μνήμη των Τριών Ιεραρχών, των προστατών της Παιδείας μας, οργάνωσε και πραγματοποίησε κι εφέτος, κατά τη Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2012, ημέρα της εορτής τους, επίκαιρες Εκδηλώσεις με τη συμμετοχή των εκπαιδευτικών του οικείου Νομού. Συγκεκριμένα, το απόγευμα της εν λόγω ημέρας, ώρα 17.30΄, ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης κ. κ. Σεραφείμ τέλεσε στον ιερό ναό του Αγίου Νικάνορα Χλόης Αρχιερατικό Εσπερινό, που τον παρακολούθησαν πάρα πολλοί δάσκαλοι και καθηγητές του Νομού Καστοριάς. Κατά το πέρας του Εσπερινού ομίλησε για τους Τρεις Ιεράρχες ο εκ Σιατίστης Δόκτωρ Θεολογίας κ. Αναστάσιος Δάρδας. Ακολούθως ο Μητροπολίτης κ. κ. Σεραφείμ βράβευσε με τον Αργυρό Σταυρό του Αγίου Μηνά της Μητρόπολης Καστοριάς δεκατέσσερις συνταξιούχους δασκάλους και καθηγητές, για την πολύχρονη και πολύτιμη προσφορά τους στη μαθητιώσα νεολαία της περιοχής, και γενικότερα στην Εκκλησία και το Έθνος μας. Στη συνέχεια, ο Σεβασμιότατος δεξιώθηκε τους παρόντες εκπαιδευτικούς σε κέντρο εστίασης της περιοχής, έκοψε τη Βασιλόπιτά τους και πρόσφερε σε όλους από ένα ψυχωφελές βιβλίο.

Ο ομιλητής κ. Δάρδας

Ο Μητροπολίτης, η κ. Ζυγούρη και η κ. Τέγου

Ο Μητροπολίτης κόβει τη Βασιλόπιτα

Ο Μητροπολίτης προσφέρει βιβλία

Ο Αρχιμανδρίτης π. Αμβρόσιος και ο κ. Αντωνίου

Ο ευρών το φλουρί κ. Μασιακός

Η μουσική κασετίνα με δημοτικά τραγούδια του Βογατσικού Καστοριάς και με τίτλο «Άσπρο τριαντάφυλλο φορώ».

2012-01-28T04:19:00.000-08:00

Η εμπρόσθια όψη της μουσικής κασετίνας

Οι «Φίλοι Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου Μέλπως Μερλιέ» δημιούργησαν και κυκλοφόρησαν κατά το έτος 2006 μία καταπληκτική μουσική κασετίνα, που περιέχει ένα ψηφιακό δίσκο (CD) με δημοτικά τραγούδια του Βογατσικού Καστοριάς κι ένα συνοδευτικό του πληροφοριακό βιβλιαράκι στην ελληνική και αγγλική γλώσσα. Το εν λόγω βιβλιαράκι περιλαμβάνει τα κείμενα των αναφερόμενων τραγουδιών μαζί με τ’ αντίστοιχά τους σχόλια, τα ονόματα των «τραγουδιστών», καθώς και πολλές σχετικές πληροφορίες κι ενδιαφέρουσες φωτογραφίες απ’ το Βογατσικό. Ακολούθως παρατίθενται με τη σειρά: α) το προλογικό σημείωμα του υπόψη συνοδευτικού έντυπου, το οποίο συνέταξε ο γνωστός μουσικολόγος κι εκ Βογατσικού καταγόμενος Μάρκος Δραγούμης, και β) το πληροφοριακό του κείμενο (απόσπασμά του) για το Βογατσικό, που έγραψε ο Βογατσιώτης γιατρός και λογοτέχνης Νώντας Τσίγκας.

Το ιστορικό και όμορφο χωριό Βογατσικό Καστοριάς

Α) ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Του Μάρκου Φ. Δραγούμη

Οι μουσικές του παρόντος cd ηχογραφήθηκαν το καλοκαίρι του 1965 από τους Γιάννη Άννινο και Μάρκο Φ. Δραγούμη για τη συλλογή του Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου Μέλπως Μερλιέ. Κατά την αποστολή αυτή μαγνητοφωνήθηκαν και μουσικές από άλλες κοινότητες του νομού Καστοριάς, όπως του Κωσταραζιού, Γέρμα, Επταχωρίου κ.τ.λ. Συμπαραστάτες του ΜΛΑ σ’ αυτήν του την προσπάθεια υπήρξαν πολλοί παράγοντες της περιοχής και ιδιαίτερα ο τότε νομάρχης Καστοριάς Ιωάννης Μαζαράκης - Αινιάν. Η έρευνα του ΜΛΑ στην περιοχή συνεχίστηκε από τον εθνολόγο Φιλήμονα Χατζή κατά τη δεκαετία του 1980.

Η πληροφοριακή σελίδα του έντυπου της κασετίνας

Β) ΤΟ ΒΟΓΑΤΣΙΚΟ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ

Του Νώνια Τσίγκα

Ο Τόπος

Το Βογατσικό είναι ένα ιστορικό χωριό του Νομού Καστοριάς. Εκκλησιαστικά υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Σισανίου και Σιατίστης.

Το σημερινό Βογατσικό απλώνεται χτισμένο αμφιθεατρικά σε υψόμετρο 770 μ., πάνω από μία πανέμορφη κοιλάδα του Αλιάκμονα, κατάντικρυ στο προτείχισμα του Βοΐου και του Γράμμου της «αυστηρής» οροσειράς της Πίνδου. Η ονομασία του πιθανώς προήλθε από τα τουρκικά Μπογαζ-κιόϊ, που σημαίνει «το χωριό του μπουγαζιού», εξαιτίας της ιδιαίτερης θέσης που βρίσκονταν οι πρώτοι οικισμοί που το συγκρότησαν.

Αναφορές για το Βογατσικό συναντάμε πρώτη φορά σε Λεξικό του 1550, αλλά εικάζεται, ότι οι οικισμοί από τους οποίους δημιουργήθηκε αργότερα το σημερινό Βογατσικό - και που βρίσκονταν διάσπαρτοι στην παραποτάμια περιοχή του Σαντόβου και σε άλλες ψηλότερα από αυτήν - θα πρέπει να είχαν αναπτυχθεί και πριν ακόμα από την άλωση της Πόλης, δηλαδή πριν από τον 14ο αιώνα.

Το περιεχόμενο του ψηφιακού δίσκου (cd)

Κατά την Τουρκοκρατία, επειδή πλήθαιναν οι επιθέσεις των μουσουλμάνων Αλβανών που λυμαίνονταν την περιοχή, οι Βογατσιώτες μετακινήθηκαν και έκτισαν το χωριό στη θέση που βρίσκεται αυτό σήμερα σε σχετικά απόκρημνη, δασώδη τότε και καλά προφυλαγμένη πλαγιά. Κατά την ίδια περίοδο διωκόμενοι από τους άνδρες του Αλή-Πασά πρόσφυγες Σουλιώτες, περί τις 70 οικογένειες, βρήκαν καταφύγιο και εποίκισαν το Βογατσικό (όπως μαρτυρούν τα επώνυμα Τζαβέλας. Μπότσαρης, Κίτσος, Δαγκλές κ.τ.λ., που συναντάμε σε απογόνους των μέχρι σήμερα). Αρκετοί Βογατσιώτες ξενιτεύτηκαν τα χρόνια αυτά ιδίως στην Πόλη, το Μοναστήρι και το Βουκουρέστι, όπου ασχολήθηκαν κυρίως με το εμπόριο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα μέλη της οικογένειας Δραγούμη, τα οποία από τον 18ο αιώνα έφυγαν από το Βογατσικό κι εγκαταστάθηκαν στην Πόλη, όπου και διέπρεψαν στο Διπλωματικό σώμα, την πολιτική, τις τέχνες και τα γράμματα…

Ο ψηφιακός δίσκος (cd) της κασετίνας

Η οικία οικογένειας Δραγούμη (18ος αιών) στο Βογατσικό

Παραδοσιακή οικία στο Βογατσικό (19ος αιών)

Νεοκλασική οικία Βογατσικού (20ος αιών)

Οικία στο Βογατσικό

Η παγωμένη λίμνη της Καστοριάς και ο Χασάν – Κατής

2012-01-25T08:16:00.000-08:00

Η λίμνη της Καστοριάς παγωμένη

Κείμενο του Λουκά Χ. Σιάνου

Εκείνο που προσθέτει αρκετά όμορφα στοιχεία στο γραφικό τοπίο της Καστοριάς είναι η λίμνη της, όπως παρουσιάζεται σε κάθε εποχή του χρόνου. Πότε γαλήνια, ήρεμη, «λάδι», αληθινός καθρέφτης που κατοπτρίζει το είδωλο της πόλης, τις παραλιακές δεντροστοιχίες, τα καράβια και τους γύρω λόφους. Πότε φουρτουνιασμένη, που αφήνει να ξεσπούν τ’ αφρισμένα κύματά της στις ακρολιμνιές και στα «καράβια» (καστοριανές βάρκες), που με απότομα και δυνατά «τρικλίσματα», αντιστέκονται σ’ αυτή τη μανία της φουρτούνας.

Μια αλλιώτικη μορφή παίρνει η λίμνη την εποχή της βαρυχειμωνιάς, του τσουχτερού κρύου που ξεπαγιάζουν οι μύτες, τότε που ολόκληρη η επιφάνειά της παγώνει σε αρκετό πάχος και γίνεται ένας απέραντος «δουξάτος» χωρίς καρφιά, όπως έλεγαν οι παλιοί Καστοριανοί, ή ένας γυαλοπάης όταν παγώσει χωρίς αγέρα και χιόνια.

Ο τούρκικος Μεντρεσές,
κοντά στο Τζαμί του Χασάν - Κατή

Αν συμπέσει μετά το πάγωμα της λίμνης να χιονίσει, τότε όλη η λίμνη φαίνεται σαν μια άδεντρη πεδιάδα. Τέτοια ήταν στον καιρό της Τουρκοκρατίας, όταν έφθασε στο Μαύροβο (παραλίμνιο χωριό) με την άμαξά του ένας Τούρκος Κατής (ειρηνοδίκης) της Καστοριάς, ο Χασάν. Θεωρώντας την παγωμένη λίμνη για ... πεδιάδα, συνέχισε το δρόμο του κι έφθασε στο μικρό όρμο στη βορειοδυτική πλευρά της πόλης (στο μέρος που βρίσκεται σήμερα το πάρκο της Ολυμπιακής Φλόγας). Εκεί, όπως συνεχίζει η παράδοση, του αποκάλυψαν πως βάδιζε πάνω σε παγωμένη λίμνη. Κι αυτός, για να ευχαριστήσει και δοξάσει τον Αλλάχ που τον προφύλαξε από πνιγμό, έκτισε στο ίδιο μέρος ένα τζαμί, που ονομάσθηκε Τζαμί του Χασάν - Κατή, όπως κι όλη η γύρω του περιοχή.

Άποψη της παγωμένης λίμνης

Στις παγερές νύχτες ακούγονταν σ’ όλη την πόλη ο υπόκωφος θόρυβος που έκαναν τα «ρουκάνια», δηλαδή οι ρωγμές που προκαλούνταν στον πάγο απ’ τη διαστολή του. Υπάρχει κι η παράδοση, πως κάποιος χαλβατζής, περπατώντας στην παγωμένη λίμνη, έτυχε να συναντήσει ένα «ρουκάνι» (ρωγμή πάγου) στο δρόμο του, με αποτέλεσμα να τον καταπιεί η λίμνη και να μείνει πάνω στον πάγο μόνο ο ταμπλάς με τον χαλβά.

Θα πρέπει να σημειώσουμε πως οι ψαράδες, με τσεκούρια και βαριές, απελευθέρωναν τα «καράβια» (βάρκες) τους από τον πάγο ή και άνοιγαν διαδρόμους για να «βολάσουν» τα δίχτυα τους και τις «σουρτινίτσες»…

Το Κουρσούμ Τζαμί της Καστοριάς

Διαμαρτυρία κατοίκων της Καστοριάς για το «χαράτσι» της ΔΕΗ. 25 – 1 – 2012.

2012-01-25T06:37:00.000-08:00

Την Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2012, ώρα 11 π.μ., έγινε έξω από το κατάστημα της ΔΕΗ Καστοριάς έντονη διαμαρτυρία αρκετών κατοίκων της πόλης, για το λεγόμενο «χαράτσι» της ΔΕΗ. Οι συγκεντρωθέντες ανάρτησαν πανό και φώναξαν συνθήματα κατά της κυβέρνησης και των κομμάτων που την στηρίζουν, για την εκβιαστική και απαράδεκτη είσπραξη του ειδικού τέλους ακινήτων μέσω των λογαριασμών της ΔΕΗ. Οι διοργανωτές της συγκέντρωσης παραχώρησαν συνέντευξη τύπου στα τοπικά μέσα ενημέρωσης και παράλληλα συνέλεξαν από καστοριανούς πολίτες 100 περίπου «εξοφληθέντες» λογαριασμούς της ΔΕΗ, των οποίων όμως η εξόφληση δεν περιελάμβανε το ειδικό τέλος ακινήτων. Τους εν λόγω λογαριασμούς τους κατέθεσαν στον τοπικό Διευθυντή της ΔΕΗ και ζήτησαν απ’ αυτόν να μη προβεί η Υπηρεσία του στη διακοπή ηλεκτροδότησης των αντίστοιχων παροχών.

Περαίνοντας το σύντομο ρεπορτάζ σημειώνουμε, ότι η περιγραφόμενη συγκέντρωση διαμαρτυρίας ήταν επιτυχής, και ότι καλύφτηκε απ’ όλα σχεδόν τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, του έντυπου, ραδιοτηλεοπτικού και ηλεκτρονικού τύπου.